Thủ tướng Ucraina Yulia Timoshenko đã trả lời phỏng vấn của báo “Zerkalo nedely” về những vấn đề xung quanh Hợp đồng khí đốt với Liên bang Nga mà Bà vừa ký mới đây cùng với những bình luận của Bà về những vấn đề liên quan đến khủng hoảng khí đốt và khủng hoảng kinh tế ở Ucraina. DN.ODESA xin đăng tải lại qua loạt bài phỏng vấn thủ tướng Ucraina – Timashenko:

Những Hợp đồng về khí đốt vừa ký kết chẳng thể là “chiến thắng của Nga” và cũng chẳng thể là “chiến thắng của Ucraina”. Đó là một sự thỏa hiệp mà trong đó Y.Timoshenko đã lấy được những gì có thể, còn Putin thì giữ được những gì cần thiết. “Cái ồn ào chính của những thỏa hiệp là ở chỗ người ta bình luận những thỏa hiệp”. Căn cứ của câu này Thủ tướng cảm nhận từ những bình luận của Tổng thống và Văn phòng của ông ta, của phe đối lập mà đại diện là Yuri Boyko. Còn Putin thì không cảm nhận được điều đó vì ở nước Nga người ta không cho. Không ai dám. Kết quả đàm phán có thể khác nếu như Hợp đồng được ký kết từ hôm 31 tháng 12 năm 2008. Nhưng lịch sử và nền kinh tế đã không thừa nhận cái “nếu” đó. Những bình luận nóng sẽ qua trong vài tuần nữa nhưng kết quả và khủng hoảng cùng với các vấn đề còn đó, những thứ đòi hỏi phải giải quyết từng ngày, từng giờ. Bởi thế câu chuyện vời Thủ tướng Ucraina Yulia Timoshenko không chỉ có về khí đốt mà còn về việc chúng ta sẽ sống ra sao dây trong tương lai.

Hỏi: Thưa Thủ tướng, Bà đi đến Moscow vào ngày 19 tháng 1 và 4g30 của ngày 20.1 thì Bà đã ra sân bay, có nghĩa là làm việc suốt đêm. Vậy thì Đại diện hai bên là Ông Miller và Ông Dubina đã ký gì vào ngày 19? Phải chăng là những tờ giấy trắng?

– Họ đã ký những Hợp đồng. Nhưng tôi đã đòi hỏi họ ký tắt từng trang một. Chúng tôi đã lập một tổ công tác ngay tại “Gasprom” dưới sự lãnh đạo của tôi để kiểm tra kỹ từng chi tiết sao cho quyền lợi của Ucraina được bảo đảm trên từng trang giấy. Trong khi cảm nhận trách nhiệm lớn của mình tôi đã phải tự mình đọc kỹ từng trang một và sau đó thì không được thay đổi nữa.

Hỏi: Trong số bốn Hiệp định đã được ký thì có hai Hiệp định và hai thỏa thuận bổ sung liên quan đến 11 tỷ m3 khí đốt “của” nhà tài phiệt D.Firtash. Bà có thể giải thích là 11 tỷ này biến thành tài sản “của” “NaftoGas” như thế nào?

– Từ năm 2006 Đội ngũ của chúng tôi, cũng như Báo của các bạn đã đấu tranh để cho Ucraina có được một sơ đồ lành mạnh về cung cấp khí đốt và tiêu thụ nó. Những người trung gian sẽ không làm việc khi không có lời. Lời của họ là thiệt thòi của kinh tế nhà nước. Tôi không nghĩ là ai đó lại cho những người trung gian này lấy lời từ quyền lợi của nước Nga. Bao giờ người ta cũng làm giàu nhờ những kẻ yếu hơn và Ucraina là người đã cho họ “bú”. Trong tất cả mọi phát biểu công khai của mình tôi đã nói về sự cần thiết phải loại bỏ người trung gian và cuối cùng trong Thỏa thuận khung do tôi ký với V.Putin (hồi tháng 10.2008 – ND) đã ghi nhận điểm này. Nhưng tình hình xảy ra tronng quan hệ  giữa Gasprom với RosUkrEnergo thì xuất hiện món nợ của RosUkrEnergo đối với Gasprom là 1,7 tỷ đô la Mỹ không liên quan gì đến nợ ngược của Ucraina dối với RosUkrEnergo. Tôi không hiểu là món nợ này là do làm ăn kém hiệu quả hay là do không minh bạch của D.Firtassh? Nhưng sự thật là khi không nhận được món nợ này của người trung gian thì Cty Gasprom không thể liều lĩnh để mất nó hoàn toàn. Bởi thế Gasprom đã đề nghị NaftoGas mua lại 11 tỷ m3 khí đốt hiện đang nằm trong kho chứa của Ucraina. Bạn biết đấy, Gasprom là người sáng lập ra RosUkrEnergo và có Bó cổ phiếu kiểm soát. Như vậy là số khí đốt này là tài sản chung của RosUkrEnergo và Gasprom. Bởi thế Gasprom đã quyết định thu hồi số khí đốt này của RosUkrEnergo để khấu nợ, còn Naftogas Ucraina thì mua lại 11 tỷ mét khối này từ Gasprom. Đó là bản chất của những thỏa thuận rất có lợi cho Ucraina. Thứ nhất là số khí đốt này đã nằm trong kho chứa của Ucraina, dưới sự kiểm soát của chúng tôi và trong cân đối của chúng tôi. Thứ hai là số gas này đã bơm vào đó từ những năm trước, và theo tôi có lẽ đã là tài sản của Ucraina, nhưng do một mánh khóe nào đó mà nó đã ghi sổ cho người trung gian. Thứ ba là chúng ta có được một khả năng để mua 11 tỷ mét khối gas này với giá cực kỳ rẻ – 153.9 đô la cho 1000m3.

Hỏi: Vậy là chúng ta đã mua nó hay chỉ là “có được khả năng”?

– Chúng ta đã mua. Hợp đồng đã ký rồi.

Hỏi: Thưa Bà Yulia Vladimirovna, Liệu 50% cổ phần của Gasprom có đủ để cho quyết định đó có hiệu lực pháp lý về việc thu số khí đốt này để khấu nợ?

– Hiển nhiên là đủ. Gasprom có những chuyên gia tư pháp rất mạnh và chuyên nghiệp. Họ làm thủ tục, tiến hành và quyết định và kết quả là NaftoGas Ucraina trở nên giàu thêm 11 tỷ mét khối khí đốt về thực chất là đã được thanh toán, mà nó lại đã nằm trong kho chứa của ta rồi.

Hỏi: “RosUkrEnergo” có Hợp đồng với một số nước châu Âu trong năm 2009. “Gasprom” tuyên bố rằng RUE (RosUkrEnergo) đã bị cắt khỏi nguồn khí của Nga và Trung Á. Số khí đốt trong kho của họ thì cũng không. Vậy bây giờ Ban Lan, Hungary và các nước khác sẽ phải giải quyết vấn đề gas của mình như thế nào? Làm việc trực tiếp với Gasprom?

– Nếu được phép thì tôi khuyên các đồng nghiệp của tôi, những Thủ tướng các nước này hãy tránh Cty trung gian “RosUkrEnergo”. Quan hệ trực tiếp với người sản xuất gas thì dù sao vẫn tốt hơn. Tôi tin là cuộc khủng hoảng mà Ucraina, nước Nga và châu Âu đang nếm trải về bản chất là có cỗi nguồn của trung gian tham nhũng bởi vì sự tham gia của trung gian dẫn đến hủy hoại những quan hệ ổn định và tiên liệu được giữa các nước trên thị trường khí đốt. Và những quan hệ tin cậy này đã bị đặt làm nạn nhân bởi những chính trị gia của Ucraina vào năm 2006, khi họ bảo đảm cho sơ đồ móc ngoặc để có thu nhập đen.

Hỏi: Cty RUE như là một bức tượng mà sờ vào là có thành công và giàu có. Sự thành công của nó đã có quan hệ với nhiều người: L.Kuchma, V.Putin, đã thông qua sự thành lập ra nó, còn V.Yanukovich thì dùng nó để vận chuyển khí đốt từ Trung Á, V.Yushenko thì đưa nó vào thị trường Ucraina. Thế thì tại sao Chính phủ Nga lại từ bỏ nó. Lý do là chính trị hay kinh tế?

– Trước hết tôi muốn nói về Ucraina, nơi mà một số chính trị gia cố gắng để cho Cty RUE này phát đạt và thu nhiều tiền đen. Đối với những chính trị gia này thì hoàng hôn của RUE là một sự mất mát lớn tiền đen. Còn đối với nước Nga thì đó là hai trong một. Không một quan hệ hữu hảo nào có thể bù đắp tài chính, thứ hai là sự tồn tại và cách thức làm việc của RUE – đó là sự mất mát rất lớn thể diện của nước Nga. RUE trở thành cái bồ hòn trong cuống họng. Tại một số nước đang tiến hành những cuộc điều tra tham nhũng đối với hoạt động của Cty này. Nhiều mất mát tích tụ lại làm cho Điện Cremlin quyết định cắt bỏ gánh nặng này.

Hỏi: Các nhà lãnh đạo của Nga nhiều lần nói Tổng thống Ucraina đã ra lệnh cho đoàn hội đàm của Ucraina rút về vào ngày 31.1.2008, thậm chí họ có văn bản về lệnh đó. Họ có thể nghe trộm chăng? Liệu họ có cho Bà băng ghi âm không?

– Việc từ bỏ hội đàm vào cuối năm 2008 có một nguyên nhân – giữ RosUkrEnergo trong đường dây. Vì cái đó mà người ta gây ảnh hưởng đến quá trình đàm phán, đưa ra những điều kiệm không có lợi cho Ucraina , không có lợi cho nước Nga, còn RUE thì đưa ra giá cả cao vô lý. Người ta làm mọi điều để hủy bỏ hội đàm. Lãnh đạo của Naftogass Ucraina O.Dubina trở thành con tin của hai Trung tâm điều khiển: Tổng thống và Chính phủ với hai quan điểm trái ngược nhau hoàn toàn về người trung gian là RosUkrEnergo (trong khi phỏng vấn thì người ta thông báo cho Y.Timoshenko là ông này bị suy tim đang cấp cứu.).

Hỏi: Như chúng tôi biết, tại cuộc Hội đàm vấn đề công thức tính giá vận chuyển quá cảnh khí đốt Nga trên lãnh thổ Ucraina là một vấn đề gay cấn. Ucraina đề xuất công thức tính của Áo, mà theo nó thì đơn giá vận chuyển sẽ khoảng 5 đô la/1000m3/100km. Nhưng kết quả thì lại dùng công thức tính giá của cộng hòa Czec với đơn gía bằng một nửa – 2,5 đôla…

– Khi hai bên đến hội đàm thì mỗi bên đều đưa ra mục đích tối đa. Nhưng trên thực tế thì biết giới hạn xuống thang có thể cho phép và không một bên nào có thể thắng lợi 100%, còn bên kia thì thua thiệt 100%. Tiến đến nhau hai bên tìm ra điểm mà hai bên đều có thể chấp nhận. Công thức của Áo có cái phức tạp về giá cả đất đai mà đường ống chạy qua. Ở ta cũng như ở Nga không có thị trường đất đai và do đó không thể áp dụng công thức này. Tôi muốn nhìn thấy người mà có thể xác định được giá của từng mét đất và xác định hệ số giá của nó và sau đó lại thỏa thuận được với Nga về gía. Một Hội đàm như vậy có thể kéo dài hàng năm. Mà theo Hợp đồng khí đốt thì giá đó lại phải tính toán và thỏa thuận từng quý một. Ngoài ra giá khí đốt ở Áo là khoảng 550 đô la. Với giá đắt như thế thì khí đốt dùng cho mục đích kỹ thuật (duy trì đường ống – ND) cũng đắt và kéo theo giá vận chuyển cao chừng 5 đô la và hơn thế.

Công thức tính của Czec thì hoàn toàn khác – đó là sự dánh giá bản thân hệ thống vận chuyển và giá vận hành gồm sửa chữa, hiện đại hóa, hao mòn và một phần lợi nhuận. Công thức này là công thức hợp lý vì nó không chứa đựng thành phần chủ quan.

(Còn nữa)

Hoàng Xuân Kiểm