Đã hoạt động về Việt Nam suốt 14 năm, từ lần đầu thăm viếng năm 1994, tôi chứng kiến Việt Nam thay đổi đáng kể.
Lần đầu tới thăm, tôi thấy đất nước này, từng bị hủy hoại vì chiến tranh, vẫn bộc lộ hậu quả của việc đóng cửa với quốc tế trong thời gian quá lâu.

Tôi vẫn nhớ mỗi đêm quay về khách sạn sau bữa ăn tối; các con phố trống vắng, tối đen và không thân thiện. Quả thực tôi có cảm giác mình ở trong một nước cộng sản.

Thời thế thay đổi làm sao! Tối qua, khi lái xe trở về căn hộ, tôi đi qua 10 chiếc BMW, sáu chiếc Mercedes và rất nhiều nhãn hiệu xe hơi, xe máy ngoại quốc. Các con đường thì sáng trưng và có một cảm giác vui sướng, mọi người cười đùa, nụ cười nở trên môi.


Chúng ta đang ở đâu?

Mấy tháng qua, nhiều chuyên gia và nhà đầu tư đã hỏi: “Bong bóng bất động sản đã vỡ chưa? Kỳ trăng mật phải chăng đã hết?”

Cùng với mức lạm phát kỷ lục, một số phân tích gia bày tỏ nghi ngờ về sự chuyển đổi khó khăn từ nền kinh tế tập trung sang thị trường và liệu Việt Nam có chuyển đổi nổi hay không.

Để chống lạm phát, Ngân hàng Nhà nước đã giảm đà cho lượng cung tiền tệ, tạo ra hậu quả là trong một thời gian, gây khó khăn cho các doanh nghiệp khi hoán đổi ngoại tệ, chủ yếu là từ đôla Mỹ sang tiền đồng.

Đi kèm nó là các quy tắc nghiêm ngặt hơn đối với việc vay tiền, nâng lãi suất, tăng số dự trữ bắt buộc của ngân hàng và phát hành thêm trái phiếu để hút nội tệ khỏi thị trường. Khi mà các ngân hàng phải chịu hướng dẫn chặt chẽ về bảo toàn tài sản nội tệ, đã có tin nói các công ty có vốn nước ngoài gặp tình trạng thiếu tiền đồng ở các ngân hàng trong nước.

Lẽ dĩ nhiên, chuyện này làm tăng đồn thổi về một cuộc khủng hoảng ngân hàng sắp đến.

Thị trường bất động sản là thành tố không thể thiếu của bất kỳ nền kinh tế nào; nhưng ta không thể nhìn vấn đề nhà cửa một cách riêng rẽ để rồi đánh giá sức khỏe của một quốc gia.


Lạm phát làm đồng tiền trở nên mất giá

Trong thời kỳ đầu cơ, nhiều người Việt đầu tư vào nhà cửa thay vì bỏ tiền vào ngân hàng để nhận lãi suất thấp, thậm chí cũng không bỏ tiền vào chứng khoán.

Khi thị trường bất động sản chứng tỏ dấu hiệu đi xuống và ngân hàng đòi lại tiền vay, các chủ dự án tỏ ra lo ngại thực sự. Cũng chính những người này mới sáu tháng trước không muốn nói chuyện với chúng tôi, vì họ tự hào về dự án. Nhưng nay họ bắt đầu gõ cửa để kêu gọi các nhà đầu tư giải nguy.

Tình trạng kinh tế hiện nay gây lo ngại cho cả người trong và ngoài nước. Nói điều này có lẽ không an ủi gì lắm, nhưng không chỉ Việt Nam mới gặp sức ép lạm phát, mà tình trạng tương tự đang có ở châu Á và thế giới. Đó là hậu quả của việc gia nhập thị trường toàn cầu. Chúng ta đã thấy hậu quả toàn thế giới từ khủng hoảng tín dụng do vấn nạn cho vay mua nhà ở Mỹ.

Quả thực các lực đẩy thị trường toàn cầu, như giá dầu tăng vọt, giá thực phẩm, đã gây ảnh hưởng. Nhưng còn cả những nguyên nhân trong nước. Do sự bùng nổ xây dựng từ vài năm qua, vật liệu xây dựng, đặc biệt là thép, đã tăng giá mạnh.

Vấn đề là quá nhiều tiền đổ vào quá nhanh, khiến nguồn cung cấp tiền nội địa tăng nhanh. Tại buổi họp gần đây của Diễn đàn Kinh doanh Việt Nam, vấn đề lạm phát và thâm hụt mậu dịch được thảo luận. Trong hai tháng đầu năm 2008, thâm hụt là 4.2 tỉ đôla, so với 12.4 tỉ của cả năm 2007, và tăng mạnh so với con số 4.8 tỉ của năm 2006.

Chủ tịch Phòng Thương mại châu Âu, Alain Cany (từng đứng đầu HSBC ở Việt Nam), nói: “Các vấn đề tiền tệ là nguyên nhân chủ yếu của lạm phát hiện nay. Theo chúng tôi, chính phủ nên tập trung vào chính sách tiền tệ để giải quyết vấn đề trong nước.” Ông này cũng hy vọng chính phủ sẽ không tái thiết lập các rào cản mậu dịch.

Không thiếu những lời khuyên cũng như lo ngại được biểu lộ bởi các phòng thương mại tại Việt Nam. Nhưng chính phủ Việt Nam có nhiệm vụ khó khăn là làm sao tìm ra phương thuốc tốt nhất để vượt qua bất ổn hiện thời.


Tương lai?

Một năm trước, Việt Nam được mô tả sắp trở thành Phép thần châu Á với mức tăng trưởng dự kiến từ 7 đến 8%.

Nhưng cùng với lạm phát, ngày càng có nhiều tranh chấp lao động và đình công vì tiền lương và điều kiện làm việc. Theo thống kê chính phủ, từ 1995 đến tháng Giêng 2006, hơn 1000 vụ đình công xảy ra. Năm ngoái có 387 vụ, và 300 trong số này là ở các công ty có vốn nước ngoài.

Theo Bộ Lao động, hai tuần đầu năm nay đã có 50 vụ đình công.

Ba mục tiêu lớn của chính phủ là kiểm soát lạm phát, bình ổn kinh tế vĩ mô, bảo đảm ổn định xã hội và phát triển bền vững. Các biện pháp gần đây, thông qua Ngân hàng Nhà nước, để kiểm soát nguồn tiền và thị trường hối đoái, có vẻ có kết quả.


Karl D John –
Khi giai đoạn yên ổn quay trở lại trong vài năm tới, chuyện kinh doanh lại sẽ như xưa nhưng người ta sẽ có cách tiếp cận thận trọng hơn.

Lạm phát tháng Bảy chậm lại, chỉ tăng 1.13% so với tháng trước đó – đây là mức tăng thấp nhất kể từ đầu năm. Nhưng việc tăng giá xăng dầu gần đây sẽ tác động đến lạm phát của cả năm. Các viên chức cảnh báo sẽ khó lòng giữ mức tăng CPI hàng năm ở mức 24-25%.

Theo một công ty định giá hàng đầu, thị trường nhà ở Hà Nội sẽ đóng băng cho đến 2009, sau đó dần dần tan băng và nóng trở lại vào 2010. Các căn hộ tiện nghi, sang trọng vẫn đang bán được ở Hà Nội. Nhưng doanh số bán nhà ở TP. HCM đã giảm.

Trong lúc các chủ dự án đang cần tống bớt dự án, thì đây là lúc để các nhà đầu tư tiến vào thị trường. Các địa điểm ngon ăn đang ra thị trường ở giá phải chăng và còn có thể thương lượng.

Nhưng những thủ tục hành chính phức tạp có thể làm các nhà đầu tư nản lòng, trừ phi họ có đối tác địa phương có khả năng.

Người ta đang nói nhiều về thâm hụt mậu dịch của Việt Nam. Các mặt hàng nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam là máy móc (17.75%), vật liệu xây dựng (8.16%), và dầu lọc (12.3%). Nhưng sẽ không lâu trước khi Việt Nam có khả năng tự sản xuất nhiều thứ mà hiện nay đang phải nhập.

Các yếu tố cơ bản của nền kinh tế là tốt, và có nhiều tiềm năng. Việt Nam thực sự có cơ hội vượt qua thời kỳ khó khăn hiện nay.

Chính phủ đang trên bước đường học hỏi để quản lý một nền kinh tế thị trường. Dẫu sao đây vẫn là một nước cộng sản mặc dù thỉnh thoảng người ta dễ quên điều này.

Những nhà kỹ trị đang học hỏi nhanh và quan trọng hơn, chính phủ đã chứng tỏ họ có ý chí hành động.

Tôi tin rằng nếu vượt qua được các khó khăn ngắn hạn, thì khi giai đoạn yên ổn quay trở lại trong vài năm tới, chuyện kinh doanh lại sẽ như xưa nhưng người ta sẽ có cách tiếp cận thận trọng hơn bởi vì khi đó, tất cả đã học được bài học cơ bản trong kinh tế – có lên thì có xuống. Để tận dụng được lợi thế trong mấy năm tới, những nhà đầu tư có thừa tiền mặt và không phải vay, sẽ có lợi thế.

Về tác giả: Ông Karl D John là Chủ tịch của TCK Group, công ty tư vấn đầu tư đặt ở Việt Nam. Đã làm việc ở Việt Nam hơn một thập niên, tác giả hiện sống ở Hà Nội.


theo BBC