Khủng hoảng tài chính khiến các ngân hàng Ucraina phải tìm cách vốn hoá như biện pháp tồn tại duy nhất, nếu không họ sẽ có thể mất khả năng thanh toán và phải rời khỏi thị trường. Các ngân hàng lớn nhất với tổng tài sản vượt quá 65% tổng tài sản của cả hệ thống đã huy động được 25 tỷ grivna từ các cổ đông và các tổ chức tài chính quốc tế. Các ngân hàng nhỏ hơn sẽ khó huy động hơn, và vì vậy việc họ tìm đến Bộ tài chính và quốc hữu hoá ngân hàng là không tránh khỏi.

Cuộc kiểm tra vốn

Vấn đề thiếu khả năng thanh toán trên thị trường tài chính Ucraina đã đạt đến cực đỉnh. Giá trị các khoản tín dụng liên ngân hàng không thể thấp hơn 30%, mà trong những ngày khó khăn nhất nó đã vượt quá 80%; Ngân hàng nhà nước hầu như không tái đầu tư cho ngân hàng, do lo ngại nguy cơ mất giá đồng grivna; vay nước ngoài thì không thể (hợp đồng bảo lãnh nợ khó đòi CDS của trái phiếu chính phủ 3750 điểm), trong khi người gửi tiền thì liên tục rút tiền ra, làm tê liệt hoạt động tín dụng và khủng hoảng thanh toán. Trong tình huống này cơ hội duy nhất để giữ cho định chế tài chính không bị phá sản là phải vốn hoá bằng bất kỳ giá nào.

Vốn hoá các ngân hàng – trước mắt là 17 ngân hàng cực lớn và 17 ngân hàng lớn – là yêu cầu của IMF, họ đồng ý cho Ucraina vay 16,5 tỷ đôla chỉ với điều kiện Ucraina tiến hành thông qua 8 công ty kiểm toán dưới quyền quan sát viên của NBU một cuộc phân tích khẩn tài sản của 34 ngân hàng và tình hình vốn hoá của các ngân hàng này. Cho đến ngày 14-2 năm ngoái và 24-2 năm nay các công ty kiểm toán lẽ ra đã phải đánh giá được tổng tín dụng của 34 ngân hàng này và tài sản thế chấp của họ có tính đến giá bất động sản hạ (-25%), đồng grivna mất giá và lãi suất trung bình tăng (+25%). Các thiệt hại tiềm năng được làm rõ chỉ ra rằng phải tăng vốn.

Ngày 31-12, khi cuộc kiểm tra nhóm ngân hàng thứ nhất còn chưa hoàn tất, IMF đánh giá giá trị vốn hoá bằng 8% GDP, hay 12 tỷ đô la, trong đó 4,5% (6-9 tỷ đô la) – cho các ngân hàng “con” của nước ngoài tại Ucraina. Cuộc kiểm tra nhóm thứ nhất cho thấy nhu cầu thực sự của họ là khoảng 24,7 tỷ grivna, bằng một nửa vốn điều lệ của các ngân hàng này. Hai ngân hàng nhà nước “Ngân hàng tiết kiệm” và “Ukreximbank” thiếu 2,8 tỷ grivna tuy hồi tháng 12 đã được nhà nước rót thêm 15 tỷ; 7,2 tỷ grivna cần cho 7 ngân hàng có vốn của Ucraina, và 14,7 tỷ – cho các ngân hàng “con” của nước ngoài. Nhu cầu vốn của 17 ngân hàng lớn còn chưa được tính.

Nước ngoài không hỗ trợ tất cả

NBU cam đoan rằng chủ sở hữu các ngân hàng được kiểm tra đã khẳng định kế hoạch tăng vốn, nhưng hiện tại các ngân hàng  chưa công bố đủ kế hoạch đầu tư và còn đang cố gắng thương lượng để cơ cấu lại các nhánh tín dụng từ ngân hàng mẹ ở phương tây.

Ngày 8-2 giới ngân hàng thuyết phục NBU cho phép họ đưa tín dụng phụ ngoại tệ vào vốn luân chuyển mà không quy đổi sang grivna. Như vậy các nhà đầu tư nước ngoài sẽ tránh được rủ ro khi đồng grivna mất giá, do đó họ sẽ giữ nguyên tiền gửi ở các ngân hàng “con” Ucraina, mà chỉ gia hạn tín dụng. “Ngân hàng sẽ cố gắng tái cơ cấu nợ ngân hàng mẹ từ loại “tín dụng thu hút liên ngân hàng” sang “nợ phụ”, – phó chủ tịch một ngân hàng vốn nước ngoài nói. – Một số ngân hàng có vấn đề ở ngân hàng mẹ, vì vậy họ sẽ phải ra nước ngoài giải trình với nhà điều hành của mình vì sao khoản tín dụng vay một năm bây giờ lại trở thành nợ phụ trong vòng 5-10 năm”.

Các nhóm ngân hàng quốc tế chịu thiệt hại nặng nề do khủng hoảng tài chính ở khu vực đầu tư mất khả năng thanh toán, vì vậy họ cố gắng giảm tối thiểu đầu tư thêm vào kinh tế Ucraina. Ví dụ “Raiffeisen Bank Aval” dù được NBU cho phép tăng vốn thêm 850 triệu grivna kể từ năm 2008, nhưng vẫn chưa vội vốn hoá, cũng như ngân hàng “Forum” đã khẳng định tăng vốn thêm 638 triệu grivna từ ngày 14-1.

Hiện nay đã có 6 trong số 7 ngân hàng “con” của nước ngoài xác định số vốn tăng thêm, nhưng tổng số chỉ hơn 5,2 tỷ grivna – tức là chỉ bằng 1/3 số tăng vốn cần thiết 14,7 tỷ. Vì vậy các ngân hàng thế giới chọn con đường khác – ngân hàng Raiffeisen và Erste của Áo, Societe Generale của Pháp, UniCredit và Intesa Sanpaolo của Italia, Bayern Landesbank của Đức, Swedbank của Thuỵ điển, KBC của Bỉ và EFG Eurobank của Hy lạp hồi tháng giêng nhóm lại với nhau để thương lượng với các nước EU và Ngân hàng trung ương châu Âu về việc chi tiền cho các ngân hàng Đông Âu, trong đó có Ucraina, Xecbi và Bosnia.

Thành công đầu tiên của nhóm là kế hoạch của Ngân hàng tái thiết và phát triển châu Âu EBRD đầu tư 500-600 triệu đô la vào 10-20 ngân hàng dưới hình thức mua cổ phiếu ngân hàng hoặc cấp tín dụng. Ngân hàng thế giới cũng cam kết trong năm nay đầu tư vào các định chế tài chính châu Âu 750 triệu đô la.

Khe cửa hẹp của nhà nước

Các ngân hàng không có được sự ủng hộ của các cổ đông lẫn nước ngoài thì chỉ còn biết trông chờ vào sự tái cơ cấu vốn từ phía chính phủ. Bộ tài chính nộp ngân sách 44 tỷ grivna. Số tiền đó chính phủ sẵn sàng dùng để phát hành trái phiếu nợ nội bộ quốc gia, được tính vào vốn của ngân hàng và được NBU tái đầu tư. Từ ngày 2-2 Bộ tài chính đã gửi thư cho tất cả các ngân hàng đề nghị tái cơ cấu vốn. “Bộ tài chính yêu cầu lãnh đạo ngân hàng đưa ra đề xuất vốn hoá ngân hàng với chính phủ”, – trong thư viết.

“Rodovid bank” là ngân hàng đầu tiên chính thức tuyên bố sẵn sàng bán cổ phiếu cho nhà nước. Nhưng theo thông tin từ NBU, còn 10 ngân hàng ở nhóm III và IV nữa đã trả lời đồng ý với Bộ tài chính, và hiện chính phủ đang xem xét đề xuất của họ. “Trong tình hình hiện nay không nên từ chối bất kỳ một nguồn cung cấp vốn nào cả, – chủ tịch hội đồng giám sát “ngân hàng phát triển các vùng” Valery Ksenzenco giải thích, ông nhấn mạnh thêm, sáng kiến của Bộ tài chính chưa được giới ngân hàng đồng tình ủng hộ.- Trong tất cả các chủ ngân hàng nhóm IV mà tôi biết, hiện chưa có ai muốn tái cơ cấu vốn, tất cả đều sợ có chủ sở hữu là nhà nước. Các sáng lập viên ngân hàng của họ vẫn còn khá mạnh và sẵn sàng rót thêm vốn cho ngân hàng để duy trì khả năng thanh toán”.

Ngân hàng nghi ngại nhà nước ở tư cách chủ sở hữu hiệu quả ngân hàng. “Tôi không nhìn thấy trog nhà nước có người nào có khả năng tái cơ cấu vốn cho ngân hàng, – một lãnh đạo ngân hàng nói. –  NBU thì nói rằng Bộ tài chính còn chưa xây dựng xong cơ chế mua cổ phiếu, mặc dù NBU đã chuẩn bị đề xuất tái cơ cấu vốn cho “Nadra” và Ukrprombank. NBU cũng song song tìm kiếm cho ngân hàng các chủ sở hữu mới trong số các nhà hoạt động tài chính nức ngoài?.


Tạm biệt 20

Phó chủ tịch công ty đầu tư Dragon Capital Maxim Nhephiodov cho rằng chính phủ sẽ không có đủ tiền để tái cơ cấu vốn, vì vậy vốn chỉ có “1 -2 ngân hàng lớn” được nhận.

Các ngân hàng nhỏ có khả năng chính phủ sẽ từ chối không can thiệp, còn NBU sẽ đề nghị họ sát nhập lại. “Giờ chính là lúc để sát nhập, – chủ tịch ban điều hành Industrialbank Leonhid Grebinski bày tỏ sự tin tưởng. – Việc này rất đơn giản, so với những yêu cầu cồng kềnh trước khi có quy định mới đây của NBU. Hiện nay chỉ cần có quyết định của hội đồng giám sát ngân hàng là xong”.

Nhưng các cổ đông lại không sốt sắng gì từ bỏ quy chế chủ sở hữu ngân hàng và không muốn sát nhập lại. NBU đang xem xét các phương án tách từ các ngân hàng có nợ xấu các khoản tài sản và tiền gửi cá nhân tốt để có thể chuyển chúng sang “Ngân hàng tiết kiệm” của nhà nước. “Hiện nay không thể tách bạch tài sản xấu trong ngân hàng, vì có những khoản tín dụng hạng cao nhưng do người dân không nhận được lương nên chúng lập tức trở thành tín dụng xấu”, – L. Grebinski nói. Vì vậy từ qúy II các chuyên gia sẽ chờ đợi một cuộc chọn lọc trong hệ thống ngân hàng. “Các ngân hàng muốn đưa ra con số lãi vào cuối năm để được cổ đông thưởng, – một nhân viên ngân hàng nói. – Khi quý I kết thúc, sẽ phải đưa ra con số lỗ đã ngốn sạch vốn. Tháng 4 hệ thống ngân hàng sẽ chia thành hai khu vực rõ rệt: những ngân hàng không thể hoạt động và những ngân hàng có thể tồn tại tiếp”. “Đến cuối năm nay chúng ta sẽ có chắc chắn 20 vụ phá sản, và nếu đó chỉ là các ngân hàng nhỏ thì là rất may”, – Maxim Nhephiodov nhận xét.

Phương Anh (tổng hợp)