Hệ thống ngân hàng Ucraina không còn bị đe doạ nguy cơ mất khả năng thanh toán đối với nợ nước ngoài. Họ đau đầu hơn với tình hình khách hàng không trả nợ ngoại tệ. Nếu trong đầu tháng ba đô la vượt mức 9,5 – 10 grivna/$ nhiều ngân hàng sẽ không sống sót nổi đến hết mùa xuân.

Năm nay có hai vấn đề lớn mà toàn bộ hệ thống ngân hàng Ucraina đang phải đối đầu:



+ người dân và các doanh nghiệp phá sản không trả được nợ tín dụng;

+ chính các ngân hàng không trả được các khoản vay nước ngoài do giá đô la tăng cao

Trong tình hình đó theo ý kiến của đa số các chuyên gia năm 2009 các ngân hàng lớn và nhiều ngân hàng vừa sẽ phải quên lợi nhuận đi. Thoát khỏi những thiệt hại lớn chỉ là một bộ phận các ngân hàng vừa và không lớn, vốn duy trì chính sách tín dụng thận trọng. “Chúng tôi không gặp rắc rối như các ngân hàng lớn, vì chúng tôi biết rõ tất cả các khách hàng của mình,

– chủ tịch hội đồng quản trị ngân hàng “Partner-bank” Alechxây Savchenco chia sẻ với báo “Hiện nay”. – Một số thì chúng tôi gia hạn nợ, định giá lại tài sản thế chấp hoặc tăng giá trị thế chấp lên”.

Tuy nhiên họ cũng không hoàn toàn tránh được tình trạng không trả nợ, ông này cho biết. “Ngân hàng không quan tâm đến việc tịch thu những tài sản thế chấp được mua bằng tín dụng, vì đây không phải là chuyên môn của ngân hàng chúng tôi. Đây là phần công việc ít thú vị nhưng đôi khi chúng tôi vẫn phải thực hiện chiểu theo pháp luật”, – ông Savchenco nói.


Ai sợ nợ nước ngoài

“Trong năm 2009 các ngân hàng trong nước phải trả tổng cộng gần 4 tỷ $ cho các trái phiếu châu Âu (trái phiếu phát hành bằng ngoại tệ) và vay tập đoàn (một bên vay của nhiều cơ quan cho vay), chiếm gần 29% tổng số nợ phải trả nước ngoài của khối ngân hàng nhà nước và ngân hàng thương mại cả năm”, – chuyên gia phân tích tập đoàn đầu tư “ART-CAPITAL Đarya Tereshuk cho biết.

Đứng đầu bảng về nợ là “Alfa-Bank” (Ucraina) – trong năm 2009 ngân hàng này phải trả ba khoản trái phiếu châu Âu tổng trị giá 695 triệu $, ba khoản vay tập đoàn 86,7 triệu $. Nợ ít nhất là “Ukreximbank” của nhà nước – 595 triệu, “nếu không được ngân hàng mẹ ở nước ngoài hỗ trợ, họ sẽ phải dùng grivna để mua đô la trả nợ, – chuyên gia phân tích. – Với tỷ giá hiện nay thì số lượng tiền phải trả sẽ lớn gấp 1,5 lần, và không loại trừ ngân hàng này sẽ phải cầu viện nhà nước”.

Đối với các ngân hàng được ngân hàng mẹ hỗ trợ thì vấn đề không đến mức gay go như vậy, vì có khả năng họ sẽ được tái đầu tư nợ bằng ngoại tệ, mặc dù cũng không dễ dàng.

Ngoài khoản nợ 4 tỷ đã công bố, cón có những khoản nợ kín khác. Theo đánh giả của các chuyên gia phân tích trong năm 2009 các ngân hàng Ucraina sẽ phải tìm ra 16 – 17 tỷ $ để trả nợ.

“Các ngân hàng sẽ trả được nợ nước ngoài, không vấn đề gì”, – cựu trưởng nhóm tư vấn cho NBU, thành viên hội đồng doanh nhân thuộc HĐBT Ucraina Victor Lisitski bày tỏ niềm tin dựa trên ý kiến của các chủ ngân hàng và thực tế là đa số các ngân hàng mẹ ở nước ngoài đều sẽ hỗ trợ các ngân hàng con của mình tại Ucraina. Họ đã trả quá nhiều để gia nhập được thị trường Ucraina, nên không dễ gì mà từ bỏ, ông Lisitski nói.

Giới hạn của các khoản nợ không trả

Nếu vấn đề thứ hai các ngân hàng sẽ tự lo giải quyết được thì vấn đề thứ nhất (người dân và các doanh nghiệp phá sản không trả nợ) sẽ là nguy cơ đối với người đi vay lẫn đối với ngân hàng.

Theo số liệu của NBU, tính đến 1-1-2009 nợ quá hạn đã chiếm 2,27 % tổng số nợ các ngân hàng trong nước cho vay. Theo hãng xếp hạng S&P thì tỷ lệ này là 20%. “Tôi nghĩ rằng, ngày hôm nay số nợ chưa thanh toán hay nợ xấu chiếm gần 10% tổng lượng tín dụng, và trong năm tới này tỷ lệ đó sẽ tăng nữa”, – Tổng giám đốc “Credit Collection Group” Gjegoj Kopaniaj đưa ra dự báo với “Hiện nay”.

Chuyên gia giải thích mức nợ chưa trả 30% sẽ là giới hạn đối với các ngân hàng Ucraina, còn đối với các ngân hàng nước ngoài là 40%. Vượt qua giới hạn đó ngân hàng sẽ khó duy trì được các đại lý bán hàng và các chi nhánh, dẫn đến mất cả hoạt động kinh doanh nói chung.

Ai cần đến các con nợ khó đòi?

Khu vực nguy cơ cao là tín dụng bằng ngoại tệ để mua ô tô và vay thế chấp. Mất việc và đồng nội tệ mất giá khiến người dân không còn khả năng trả nợ. Hiện tại các trang điện tử của các ngân hàng đã xuất hiện danh mục tài sản thế chấp bị đem ra bán. Nhưng cũng không giải quyết được vấn đề. Thu nhập giảm nên người dân cũng không còn đủ khả năng mua tài sản theo giá ngân hàng đã định (giá trước khi khủng hoảng). Kết quả là ngân hàng mất đi nguồn tiền tươi. Họ buộc phải nhượng bộ, tìm lối thoát, ông Lisitski cho biết. “Một ngân hàng đưa ra phương án thế này: nhà nước chịu 1/3, người đi vay trả 1/3, 1/3 còn lại ngân hàng chịu, – ông nói. – Nếu nhà nước không có tiền, có thể phát hành trái phiếu để bù. Sau đó ngân hàng hoặc người đi vay có khả năng thanh toán sẽ mua lại trái phiếu đó”.

Hiệp hội các ngân hàng Ucraina (AUB) có ý kiến cho rằng HĐBT có đủ khả năng mua lại các khoản tín dụng xấu. “Chính phủ có thể lựa chọn ra những người thế chấp nhà để vay ngoại tệ, tính trước nợ cả năm và mua lại từ ngân hàng. Tính ra tiền không nhiều mà lại giúp đỡ được cả người đi vay lẫn ngân hàng”, – Chủ tịch AUB Alechsandr Sugonhiaco phát biểu.


NBU ra tay hỗ trợ

Trong cơ quan của Vladimir Stelmakh (NBU) lại có quan điểm riêng. “Để đáp ứng nhu cầu của các khách hàng là tư nhân của ngân hàng, NBU sẽ bán đầu giá ngoại tệ”.

Ý tưởng là thế này: ngân hàng thương mại gửi yêu cầu về số lượng và loại ngoại tệ họ cần để thực hiện hợp đồng giữa ngân hàng và khách hàng cho NBU. Lập một danh mục khách hàng, nêu rõ tên tuổi, số hợp đồng, tổng số lãi suất chưa trả và tổng số nợ chưa trả. Ngoại tệ sẽ được bán cho ngân hàng theo tỷ giá đấu giá thành công. Ngân hàng cũng sẽ phải bán lại ngoại tệ cho khách hàng theo tỷ giá đó.

Theo cơ chế đó người đi vay không trực tiếp mua ngoại tệ. “Ví dụ một người phải trả 1000$ một tháng. Anh ta đến chi nhánh ngân hàng và thanh toán bằng grivna theo tỷ giá mà NBU đã bán cho ngân hàng”, – Lisitski giải thích.

Các ngân hàng vẫn còn thời gian lựa chọn nên dùng cách nào để cứu khách hàng và tiền của mình. Nhưng 2-3 tháng nữa thì sẽ không còn thời gian để nghĩ. “Với tỷ giá 8 – 8,5 grivna/$ trở lên các khoản nợ xấu sẽ tăng 5%/tháng và sau nửa năm nữa có thể lên đến 50% kéo theo bao hậu quả đối với các ngân hàng”, – giám đốc trung tâm thông tin – phân tích “Forex-Club” Nhicolai Ivchenco tin chắc.

Nếu đô la Mỹ tăng giá đến 9,5 – 10 grivna/$ các khoản nợ xấu sẽ tăng 10%/tháng. Và theo cựu bộ trưởng kinh tế và quyền thống đốc ngân hàng nhà nước Arsenhia Yasenhiuk thì nếu đô la tăng đến 10 grivna/$ đó sẽ là cái giá chết của hệ thống ngân hàng, và có thể quên đi vĩnh viễn khả năng nợ được trả.

Phương Anh tổng hợp