Trung Quốc thông báo họ bắt giữ bốn nhân viên của tập đoàn khai khoáng Rio Tinto của Australia với lý do làm gián điệp, hối lộ… Tuy nhiên, nhiều người không nghĩ như vậy.

Nguyên nhân mù mờ

Rất khó để nắm rõ động cơ thực sự đằng sau vụ bắt giữ trên nhưng các nhà phân tích đã đưa ra những suy đoán của mình.

Giáo sư Clive  Williams của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc phòng, ĐH Quốc gia Australia(ANU) cho rằng, vụ bắt giữ bốn nhân viên Rio Tinto là tín hiệu đầu tiên mà Trung Quốc muốn phát tới Hoa kiều đang làm việc tại nước này, cảnh báo họ nên trung thành với Trung Quốc.


Trung Quốc cáo buộc một số nhân viên Rio Tinto hối lộ.

Trong trường hợp ông Stern Hu, nếu đây là người Australia  và được sinh ra tại Australia  thì ông có thể chỉ bị trục xuất về nước thay vì bị giam giữ. Nhưng ông Hu sinh ra tại Trung Quốc và can dự vào các hoạt động chống lại nhà nước nên Bắc Kinh muốn trừng phạt.

Tóm lại, Giáo sư Williams cho biết: “Về cơ bản, tôi cho rằng Bắc Kinh muốn gửi thông điệp tới các nhân viên người Hoa đang làm việc cho các công  ty nước ngoài tại Trung Quốc rằng, họ phải trung thành trước tiên  với Trung Quốc, chứ không phải với công ty đã tuyển dụng họ. Rõ  ràng, Trung Quốc coi mọi hành vi hối lộ các quan chức để thu thập thông tin, đặc biệt trong thời điểm nhạy cảm khi các ngành công nghiệp  của Trung Quốc đang chịu một số sức ép, là không thể chấp nhận được”.


Trung Quốc cảnh báo người lao động. Ảnh minh họa.

Một số chuyên gia khác lại cho rằng, vụ bắt giữ chính là đòn “phản pháo” Australia sau khi Canberra có nhiều hành động làm Bắc Kinh “nóng mắt” trong lĩnh vực thương mại và đối ngoại, đặc biệt khi Australia tỏ ý nghi ngờ các hoạt động quân sự của Trung Quốc và cuối cùng, quyết định tăng ngân sách quốc phòng của Australia, khiến nhiều nước khác trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương “bắt chước”.

Trong khi đó, tờ Australians lại cho rằng, vụ bắt các nhân viên của Rio Tinto cho thấy, Bắc Kinh đang khoe sức mạnh, cảnh cáo không chỉ Australia mà rất nhiều nước khác. Có thể nói, vụ Stern Hu là màn quảng cáo của Trung Quốc, cảnh báo các nước rằng Bắc Kinh giờ đây rất hùng mạnh, sẵn sàng hành động quyết liệt, thẳng tay nên mọi nước cần phải thay đổi thái độ với Bắc Kinh theo hướng mềm mỏng hơn, tôn trọng hơn… Giống như phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc là Qin Gang từng khẳng định: “Chúng tôi phản đối bất cứ bên nào khuấy động vụ việc và can thiệp vào quyền tư pháp độc lập của Trung Quốc. Đây không phải quyền lợi của Australia”.

Canberra bối rối…

Trước đòn tấn công bất ngờ của Trung Quốc, Australia “choáng váng” và sau một thời gian trấn tĩnh, họ lại rơi vào tình trạng bối rối, chưa thể đưa ra chính sách đối ngoại thống nhất.

Trong khi phe đối lập ở Australia  kêu gọi Thủ  tướng Kevin Rudd phản ứng mạnh mẽ với Trung Quốc hoặc trực tiếp gọi điện cho Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào, giải quyết vụ việc với tư cách cá  nhân; thì bản thân Thủ tướng Australia lại kiên trì  với “cách tiếp cận từng bước, thận trọng” bằng con đường ngoại giao.

Việc này cho thấy chính sách đối ngoại của Australia bị động như thế nào, cho thấy Canberra yếu đuối thế nào trước Bắc Kinh. Và như giáo sư Williams dự đoán, có lẽ Thủ tướng sợ gọi điện tới Bắc Kinh vì lo rằng, việc đó sẽ làm hỏng tất cả quan hệ song phương “tốt đẹp” với Trung Quốc, đối tác thương mại và cường quốc khu vực.


Autralia bối rối trước vụ bắt giữ.
 

Trong khi đó, nhiều nhà phân tích cho rằng, có lẽ Thủ tướng Australia nên trao nhiều quyền hơn cho Ngoại trưởng Stephen Smith trong quan hệ với với Bắc Kinh. Điều này sẽ giúp ông Smith có thể xử lý linh hoạt hơn, nhanh hơn và trong trường hợp Trung Quốc cứng rắn hơn cả hiện tại, Thủ tướng Rudd có thể “chém” ngoại trưởng để xoa dịu Bắc Kinh.

Và quan trọng hơn, sau khi vụ việc này qua đi, giới lãnh đạo Canberra cần phải ngồi kiểm điểm và khắc cốt ghi tâm rằng, Trung Quốc giờ không còn là kẻ yêu đuối mà là một cường quốc, và quan trọng hơn, là quốc gia dám có hành động mạnh bạo, dứt khoát… và rất khó dự đoán.

Trong khi đó, một số nhà phân tích còn kêu gọi Australia phải thay đổi triệt để hơn. Thay vì xây dựng chính sách đối ngoại (CSĐN) dựa trên quan điểm rằng, Trung Quốc là nền kinh tế thị trường, để thị trường tự điều chỉnh thì Canberra cần phải xây dựng CSĐN thực dụng hơn, và đặc biệt không thể coi Trung Quốc là kinh tế thị trường. Nói cách khác, Bắc Kinh không để các doanh nghiệp tự do hoạt động mà họ đang kiểm soát rất chặt mọi hoạt động kinh tế, và sẵn sàng chính trị hóa các sự kiện kinh tế.

…Bắc Kinh cũng bị thương

Trung Quốc có thể đạt nhiều lợi ích trong vụ bắt giữ Stern Hu nhưng bản thân nước này cũng bị thiệt hại bởi ngày càng có nhiều người nghi ngờ, đây là hành động chính trị hóa vấn đề kinh tế của Bắc Kinh.
 
Lúc đầu, nghi ngờ trên không có nhiều cơ sở nhưng chính sự mập mờ trong việc bắt giữ đã củng cố giả thiết trên. Do đó, theo tờ Economist, vụ bắt giữ này sẽ khiến các nhà đầu tư  nước ngoài đã, đang và có ý định đặt chân vào Trung Quốc phải đắn đo nhiều hơn, cẩn thận hơn khi đưa ra  quyết định bởi họ lo sợ sẽ bị “đòn oan” giống như Rio Tinto.


Bốn nhân viên của Rio Tinto bị bắt.

 Trước đó, lực lượng an ninh Thượng Hải bắt giữ bốn nhân viên Tập đoàn Khai thác khoáng sản Rio Tinto, Australia gồm Tổng giám đốc Văn phòng Rio Tinto tại Thượng Hải là Stern Hu (quốc tịch Austrailia) và ba người Trung Quốc khác.

Giám đốc điều hành của Rio Tinto là Sam Walsh cho biết: “Rio Tinto tin rằng những cáo buộc của Trung Quốc là hoàn toàn không có căn cứ. Chúng tôi tin rằng họ làm việc rất nghiêm chỉnh, tuân theo những quy định của Rio Tinto, cũng như các tiêu chuẩn luật pháp, đạo đức địa phương”.

Rio Tinto cũng nhấn mạnh, họ tiếp tục bán quặng kim loại cho Trung Quốc, trái ngược với nhiều tin đồn rằng, Rio Tinto đã rút hết nhân viên khỏi Trung Quốc và không bán hàng cho Bắc Kinh nữa. 

Ngoài Rio Tinto, Ngoại trưởng Australia là Stephen Smith cũng yêu cầu Trung Quốc xử lý vụ việc nhanh chóng. Còn Mỹ kêu gọi Trung Quốc xử lý vụ việc rõ ràng, minh bạch và công bằng.

Đáp lại, Trung Quốc khẳng định Australia không được can thiệp vào tiến trình pháp lý của họ. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc là Qin Gang hôm qua tuyên bố: “Chúng tôi mạnh mẽ phản đối bất cứ bên nào khuấy động vụ việc và can thiệp vào quyền tư pháp độc lập của Trung Quốc. Đây không phải quyền lợi của Australia”.
 

Linh Trang
theo ĐV