Quan hệ Việt Mỹ sẽ ra sao với chính quyền mới của tổng thống Barack Obama ? Theo giới quan sát, về mặt cơ bản chính sách của Hoa Kỳ đối với Việt Nam sẽ không thay đổi, tức là sẽ tiếp tục được cải thiện như dưới thời tổng thống Bush. Vấn đề là Việt Nam phải biết tranh thủ một số lợi thế.

Quan hệ Việt Mỹ sẽ phát triển như thế nào với chính quyền mới ở Hoa Kỳ của ông Obama, sau 8 năm điều hành của tổng thống Bush ? Đây là câu hỏi thường xuyên được những người quan tâm đến Việt Nam đặt ra ngay từ khi ứng cử viên đảng Dân Chủ Mỹ nổi lên thành người sẽ nắm chức tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ. Vấn đề là trong suốt thời gian vận động tranh cử, ông Obama hầu như không hề nhắc tới Việt Nam, do đó, rất khó mà dự đoán một cách cụ thể là chính quyền mới ở Hoa Kỳ sẽ xử lý quan hệ Mỹ Việt như thế nào ?

Tuy nhiên, với việc các chức vụ chủ chốt trong chính quyền mới ở Hoa Kỳ lần lượt được bổ nhiệm trong hơn một tháng qua, căn cứ vào nguyên tắc liên tục trong nền chính trị Mỹ, giới quan sát cho rằng về mặt cơ bản chính sách của Hoa Kỳ đối với Việt Nam sẽ không thay đổi, tức là sẽ tiếp tục được cải thiện như dưới thời tổng thống Bush. Nếu có thay đổi chăng, đó là do bối cảnh khó khăn hiện nay của nền kinh tế Mỹ, buộc chính quyền Obama phải đặt ưu tiên cho những vấn đề trong nước hơn là ngoài nước, ngoại trừ các hồ sơ thiết yếu cho nền an ninh của Hoa Kỳ như chiến sự ở Cận Đông, kế hoạch rút quân khỏi Irak và tăng viện cho Afghanistan…

Trong tạp chí đầu năm 2009 này, Ban Việt Ngữ RFI đã nhờ hai chuyên gia về Việt Nam điểm lại một số nét nổi bật trong quan hệ Việt-Mỹ trong năm 2008 vừa kết thúc, đồng thời phác hoạ xem là với chính quyền Obama, trong năm nay, triển vọng bang giao giữa hai nước sẽ ra sao.

Chính quyền Obama gồm nhiều người am hiểu Việt Nam

Trước hết, RFI đã phỏng vấn giáo sư chính trị học Nguyễn Mạnh Hùng, thuộc trường Đại Học George Mason, tiểu bang Virginia ở Hoa Kỳ.

Theo giáo sư Hùng, điểm nổi bật trong quan hệ song phương Mỹ-Việt trong năm 2008 chính là các chuyến công du của lãnh đạo cao cấp hai bên, cụ thể là chuyến đi thăm Hoa Kỳ của thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng. Giáo sư Hùng đặc biệt chú ý đến bước đầu hợp tác về chiều sâu giữa hai bên trong lãnh vực an ninh và quốc phòng, ít được nói đến.

Chiều hướng cải thiện bang giao kể trên, theo giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, sẽ được chính quyền Hoa Kỳ dưới thời tổng thống Obama tiếp tục, đặc biệt trong bối cảnh rất nhiều nhân vật quan trọng tại Washington là những người hiểu biết rất rõ tình hình Việt Nam, đã từng tích cực đẩy mạnh tiến trình bình thường hoá bang giao với Việt Nam. Đó là trường hợp của bà Hillary Clinton, ngoại trưởng mới của Hoa Kỳ chẳng hạn. Tại Quốc Hội Mỹ, đặc biệt là tại Thượng Viện, các tên tuổi thường xuyên hậu thuẫn cho việc cải thiện bang giao Việt Mỹ cũng vẫn đóng những vai trò then chốt. Đó là trường hợp của ông John Kerry, sẽ lên nắm chức chủ tịch Ủy ban Đối Ngoại Thượng Viện, thay cho ông Joseph Biden lên làm phó tổng thống, hay là ông Max Baucus, một người từng tích cực vận động Thượng Viện Mỹ thông qua việc cấp quy chế ”Tối Huệ Quốc” cho Việt Nam.

Trong tình hình đó, theo giáo sư Hùng, tiền đề thuận lợi cho việc tăng cường quan hệ Mỹ Việt đã có sẵn. Vấn đề tùy thuộc nơi Việt Nam, có biết khai thác các lợi thế này hay không.

Chuyên gia về Việt Nam thứ hai mà RFI đã phỏng vấn là Giáo sư Carlyle Thayer thuộc Học Viện Quốc Phòng Úc. Đối với ông Thayer, dù không rầm rộ như vào năm 2007 với chuyến công du Việt Nam của tổng thống Bush, trong năm 2008 vừa kết thúc, quan hệ Việt Mỹ vẫn tiếp tục tiến triển theo chiều hướng tích cực. Trả lời điện thư của chúng tôi, ông ghi nhận :

Trong năm 2008, Việt Nam và Hoa Kỳ tiếp tục dần dần cải thiện quan hệ song phương. Tại Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc, các giới chức Mỹ đã tỏ thái độ phấn khởi và tích cực khi làm việc với Việt Nam. Tại vùng Châu Á Thái Bình Dương, Việt Nam đã nâng cao mức độ tham dự với tư cách quan sát viên vào các hoạt động quân sự đa phương có Hoa Kỳ tham gia. Washington và Hà Nội đã khai trương cuộc đối thoại chiến lược song phương cấp cao đầu tiên. Đây là một chuyển biến tích cực, cho dù hai bên chưa đề cập đến một hành động cụ thể nào. Theo các quan chức trong chính quyền Bush, trong những năm sắp tới, Việt Nam sẽ có một vai trò chiến lược quan trọng hơn trong khu vực”.

Việt Nam cần bìết cách tranh thủ chiều hướng cải thiện sẵn có

Về triển vọng quan hệ Việt Mỹ trong năm 2009, giáo sư Carl Thayer có nhận xét lạc quan nhưng thận trọng. Lạc quan là vì quan hệ Việt Mỹ trong thời gian qua đã được củng cố trên một cơ sở vững chắc, và theo ông, chính quyền của tân tổng thống Mỹ Barack Obama sẽ thừa hưởng được nền tảng đó.

Theo dự đoán, chính quyền Obama sẽ tiếp tục chính sách đã qua trên cơ sở đã được chính quyền Bush củng cố. Việt Nam có thể hy vọng vào sự yểm trợ mạnh mẽ của Hoa Kỳ trong việc phát triển quan hệ trong các lãnh vực giáo dục và khoa học kỹ thuật. Chính quyền Obama cũng có thể sẽ dành hậu thuẫn cho các định chế đa phương ở vùng Châu Á Thái Bình Dương mạnh mẽ hơn là chính quyền Bush. Điều này sẽ mở ra triển vọng hợp tác chặt chẽ hơn giữa Washington và Hà Nội trong Diễn Đàn An Ninh Khu Vực của Asean ARF.



Về phiá Hoa Kỳ, chính quyền Obama có thể cũng sẽ thúc đẩy Việt Nam đóng một vai trò năng động hơn trong các chiến dịch duy trì hoà bình của Liên Hiệp Quốc, đúng với ý định mà Việt Nam từng tuyên bố. Cho đến nay, Hà Nội vẫn có thái độ chần chừ hơn trên vấn đề này. Mặt khác, sự kiện ông Obama nhấn mạnh nhiều hơn đến ”quyền lực mềm” (soft power) hơn là sức mạnh quân sự có thể giảm bớt các vần đề gây bất đồng giữa Hoa Kỳ và Việt Nam”.

Cho dù vậy, giáo sư Thayer vẫn tỏ ra thận trọng vì lẽ Châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng không phải là ưu tiên đối với Hoa Kỳ hiện nay. Ông giải thích :

Hồ sơ Châu Á và Việt Nam không nổi bật trong cuộc vận động tranh cử vừa qua tại Hoa Kỳ. Chính quyền Obama hiện đang phải quan tâm đến ba hồ sơ chủ yếu. Quan trọng bậc nhất là tình hình kinh tế Mỹ, kế đến là vấn đề giảm bớt quân số Hoa Kỳ tại Irak và bàn giao trách nhiệm bảo đảm an ninh lại cho chính quyền Bagdad. Hồ sơ thứ ba là việc tiếp tục cuộc chiến chống khủng bố Al Qaeda tại Afghanistan. Ba vấn đề đó có nghĩa là tầm mức quan trọng của Châu Á nói chung trong chính sách của Hoa Kỳ sẽ không lớn, cho dù không bị lơ là. Tổng thống tân cử Obama từng cho biết là ông sẽ tiếp tục chủ trương ”engagement” của Mỹ với Trung Quốc, tức là đối thoại hơn là đối nghịch. Do vậy, Việt Nam cần phải cố gằng nhiều hơn để thu hút mối quan tâm của chính quyền Obama, và điều này có thể giúp cho hợp tác Mỹ-Việt trong lãnh vực an ninh quốc phòng tiến triển nhanh hơn, điều mà cho đến nay Việt Nam chưa muốn’‘.

Một cách cụ thể, theo giáo sư Carl Thayer, trong năm 2009, Việt Nam có thể tranh thủ hai sự kiện để củng cố thêm quan hệ chính trị với chính quyền Obama :

‘Chính quyền mới của ông Obama sẽ tiếp tục làm việc với Việt Nam tại Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc, nơi Việt Nam còn là ủy viên không thường trực thêm một năm nữa. Vào giữa năm nay, Việt Nam sẽ thay thế Thái Lan lên giữ chức chủ tịch luân phiên Hiệp Hội Đông Nam Á Asean. Cả hai sự kiện này sẽ là cơ hội để Việt Nam làm việc trực tiếp với chính quyền Obama, và biết đâu chừng, thiết lập được một quan hệ chiến lược với Hoa Kỳ trong những năm sắp tới’‘.

Nếu có một áng mây đen trong quan hệ Việt-Mỹ trong năm 2009, thì theo giáo sư Thayer, đó sẽ là trên bình diện kinh tế. Ông giải thích :

Lợi ích kinh tế của Việt Nam sẽ bị tổn thương do việc Hoa Kỳ đang lún vào suy thoái. Tình hình lại nặng nề thêm trong bối cảnh suy thoái toàn cầu. Chính quyền Obama đã đặt ưu tiên cho kinh tế Mỹ. Bản thân tổng thống tân cử Hoa Kỳ từng cho biết là ông chủ trương cung cấp công ăn việc làm cho người Mỹ, do đó có nguy cơ là Hoa Kỳ trở lại với xu hướng bảo hộ mậu dịch. Tuy nhiên, cũng phải nói rõ là chính sách kinh tế của Mỹ không nhắm riêng vào Việt Nam. Tóm lại, Việt Nam phải chờ đợi một năm 2009 rất khó khăn về mặt kinh tế”.

Trọng Nghĩa
theo RFI