Tình thế mới Ukraine bởi Nguyễn Quang

Tổng thống Ukraine Viktor A. Yushchenko hôm 9-10 đã ký một sắc lệnh giải tán quốc hội và tổ chức bầu cử sớm, làm trầm trọng thêm những bất ổn ở đất nước này

Động thái trên bắt nguồn từ sự rạn nứt đang trở nên khó hàn gắn hơn giữa hai lãnh đạo hàng đầu là ông Yushchenko và bà Thủ tướng Yulia V. Tymoshenko, bộ đôi từng là liên minh thân thiết nay thành kình địch. Theo RIA Novosti, quyết định trên được đưa ra theo sau thất bại của quốc hội trong việc thành lập một liên minh cầm quyền mới.

Cuộc bầu cử, dự kiến vào ngày 7-12, sẽ sát hạch ý chí của ông Yushchenko về việc tăng cường quan hệ với Mỹ và châu Âu, đồng thời đưa Ukraine- một bộ phận của Liên Xô trước đây- gia nhập Tổ chức Minh ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), một bước đi mà Nga nhiều lần công kích. Cuộc chiến ngắn ngủi hồi tháng 8 giữa Nga và Georgia đã kéo theo những lời kêu gọi khẩn cấp, đặc biệt từ Washington, đề nghị sớm đưa Ukraine và Georgia vào NATO. Bà Tymoshenko, người đã cùng với ông Yushchenko lãnh đạo cái gọi là cuộc Cách mạng Cam chống lại chính phủ thân Nga vào năm 2004, nay tỏ rõ là một chính phái có thiện ý với Nga. Những lợi thế của bà Tymoshenko trong cuộc bầu cử quốc hội sắp tới tỉ lệ nghịch với nỗ lực gia nhập NATO của ông Yushchenko.

Đây sẽ là cuộc bầu cử quốc hội lần thứ 3 kể từ khi ông Yushchenko ngồi vào chiếc ghế quyền lực năm 2004. Vào lúc ấy, ông hứa hẹn kéo Ukraine ra khỏi quá khứ tham nhũng và độc đoán, thế nhưng hôm nay cả hai vẫn bị sa lầy giữa tình trạng đình đốn chính trị. Quyết định của ông Yushchenko đưa ra chỉ vài tuần sau những đấu đá nội bộ với bà Tymoshenko, người mà ông cáo buộc đang toan tính chiếm đoạt quyền lực. Hai nhân vật hàng đầu này rất có thể gặp nhau trong cuộc bầu cử tổng thống dự kiến tổ chức vào năm 2010. “Tôi tin và tin chắc rằng, liên minh dân chủ bị tàn phá bởi sự tham vọng của một người”- ông Yushchenko nhấn mạnh trong một bài phát biểu trên truyền hình hôm 8-10. “Khối chính trị Yulia Tymoshenko đã trở thành con tin của các thủ lĩnh của họ, những người sẵn sàng từ bỏ mọi thứ: ngôn ngữ, an ninh và triển vọng hội nhập châu Âu của chúng ta”.

Gần đây, “Nữ hoàng tóc bím” Tymoshenko bắt đầu bộc lộ chính mình như một chính khách ôn hòa, trung lập, có thể hàn gắn chia rẽ giữa các lực lượng ủng hộ phương Tây và khuynh hướng muốn duy trì quan hệ tốt với Nga. Bà đã không đứng về phía Tổng thống Yushchenko khi ông ủng hộ Georgia trong cuộc chiến với Nga. Bà Tymoshenko mới đây đã đến Nga để thảo luận với Thủ tướng Vladimir V. Putin về hợp tác năng lượng, một cuộc gặp hầu như bị cản trở khi ông Yushchenko đã trưng dụng máy bay của bà sau khi chuyên cơ của ông ta gặp trục trặc kỹ thuật. Khúc dạo đầu của bà Tymoshenko với Nga đã kích hoạt sự chỉ trích từ những người ủng hộ ông Yushchenko, họ lớn tiếng rằng bà đã được Điện Kremlin “kết nạp”. Thế nhưng, Mikhail B. Pogrebinsky, Giám đốc Trung tâm Kiev chuyên nghiên cứu về chính trị và xung đột, nhận định rằng bà Tymoshenko sẽ phải dựa không ít vào những người ủng hộ phương Tây có cảm tình với bà để có thể thắng trong cuộc bầu cử.

Những cuộc thăm dò dư luận mới đây cho thấy khối chính trị của bà Tymoshenko đã dẫn trước chút ít so với Đảng Các khu vực Ukraine- đảng đối lập chính do ông Viktor F. Yanukovich lãnh đạo. Ông Yanukovich, còn hơn cả bà Tymoshenko, đã không ngừng thúc đẩy xây dựng quan hệ tốt với Nga. Theo báo New York Times, nếu đảng của ông ấy thắng cử hoặc trở thành một phần trong chính phủ liên minh, cơ hội cho Ukraine hoàn tất các bước bổ sung để gia nhập NATO hầu như bị tước bỏ.

Các quốc gia thuộc NATO sẽ gặp nhau vào tháng 12 tới để thảo luận việc trao cho Ukraine và Georgia kế hoạch hành động của thành viên. Đó cũng là thời gian mà cuộc bầu cử Quốc hội Ukraine dự kiến diễn ra. Đã có thể thấy trước thế chênh vênh của Tổng thống Yushchenko.

Cao Tuấn