Lấy lí do gặp khó trong huy động vốn, EVN trả lại 13 dự án cho nhà nước. Chỉ chưa đầy 2 tuần, PVN làm đơn xin được nhận làm 13 dự án đó. Những câu hỏi về thực trạng ngành điện có thiếu vốn thực hay không và vai trò của EVN, PVN… trong phát triển ngành điện một lần nữa lại đặt ra.

EVN: thấy khó bỏ của chạy lấy người?

Tập đoàn điện lực Việt Nam EVN báo cáo đề nghị Chính phủ giao 13 dự án phát triển nguồn điện với tổng công suất 13.800 MW cho nhà đầu tư khác, với lý do “EVN không thể thu xếp được nguồn vốn”. Nếu việc từ chối 13 dự án này được thông qua, trách nhiệm sản xuất của Tập đoàn Điện lực chỉ còn gần 20.000 MW, chỉ bằng 1/3 tổng công suất điện cần phát triển của Tổng sơ đồ Điện 6.

Tập đoàn này lí giải, giá điện thấp, lạm phát tăng cao nên thu không đủ chi, EVN không bảo đảm khả năng trả nợ nên các ngân hàng trong và ngoài nước đều từ chối cho vay! Tổng vốn đầu tư các dự án điện của EVN năm 2008 ước trên 43.000 tỉ đồng, nhưng hiện mới cân đối được khoảng 36.000 tỉ đồng. Và cũng vì thiếu vốn nên tiến độ của nhiều dự án phát triển nguồn điện năm 2008-2009 của EVN đã và sẽ chậm… Thực tế, năm 2008 này, trong số 28 dự án nguồn điện EVN đang thi công thì có tới 12 dự án không thể triển khai tiếp do thiếu vốn.

Ông Phạm Lê Thanh, TGĐ tập đoàn EVN nêu: Kế hoạch vốn đầu tư cả năm của tập đoàn là 43.130 tỉ đồng, nhưng nguồn khấu hao cơ bản của tập đoàn chỉ đảm bảo được 9.300 tỉ đồng, còn lại phải huy động từ vốn bán cổ phần, vốn vay và các nguồn khác. Nhưng từ đầu năm đến nay, lạm phát tăng cao, lãi suất vay ngân hàng tăng 21%, cộng với trượt giá lên tới 27%, nên hầu hết các dự án đều không hiệu quả, không có khả năng trả nợ. Ngân hàng đã từ chối cho vay khoản mới phục vụ cho 13 dự án này.

Phó Tổng giám đốc Dương Quang Thành thừa nhận: EVN “đang rất khó khăn về huy động vốn cho dự án. Ngay cả dự án hiện nay chúng tôi đang đầu tư, thi công và sắp vận hành trong năm 2008 này cũng gặp khó khăn. Hiện nay, nguồn vốn mà chúng tôi đang thiếu chưa vay được các ngân hàng, dù đã ký hợp đồng nhưng vẫn chưa giải ngân được khoản hơn 9,000 tỉ đồng.”

Thiếu vốn đang là thực tế có thật mà EVN và nhiều DN Việt Nam phải đối mặt. Vào thời điểm này, các nhà đầu tư trong nước đều đang gặp khó khăn trong thu xếp vốn, ngay cả các ngân hàng cũng phải xem xét lại các khoản thỏa thuận trước đây với nhà đầu tư.

Với riêng EVN, đây không phải là lần đầu tiên việc thiếu vốn được viện dẫn để giải thích cho việc thiếu điện, không đảm bảo nguồn cung phục vụ nhu cầu sản xuất và sinh hoạt bấy lâu, gây hiện tượng cắt điện triền miên trong cả nước. Ông Tạ Văn Hường, Vụ trưởng Vụ năng lượng dầu khí, Bộ Công thương nhận định, “thiếu vốn nên cái khó này chồng lên cái khó khác khiến việc thực hiện khó khăn hơn”.

Cảm thông với cái khó của EVN nhưng đại diện Bộ Công thương cho rằng, EVN từ chối 13 dự án, trả lại Chính phủ là không hợp lý. “Chính phủ lập ra EVN là để lo điện cho đất nước chứ không phải khi khó khăn thì lại trả cho Nhà nước”.

Nhất là bấy lâu nay tập đoàn này được nhận nhiều ưu ái của nhà nước, được hưởng đặc quyền trong cơ chế độc quyền ngành điện mà nhà nước trao cho. Từ chối dự án dù là hình thức “bày tỏ sự khó khăn trong thực hiện nhiệm vụ của mình”, nhưng “EVN đã khó khăn rồi thì các doanh nghiệp khác còn khó khăn hơn. EVN trả lại dự án thì cũng không có nghĩa là các doanh nghiệp khác làm thay được công việc này”.

Vả lại, nếu thời gian qua, EVN không lo đầu tư đa ngành với cớ “lấy ngắn nuôi dài”, tập trung toàn bộ nguồn lực nhà nước giao cho vào thực hiện nhiệm vụ chủ chốt được nhà nước giao là đảm bảo nguồn cung điện, có thể áp lực thiếu vốn đã không quá gay gắt như vậy.

Là con đẻ của Nhà nước, “anh cả đỏ” của nền kinh tế, Nhà nước trông chờ vào EVN với những trách nhiệm lớn của mình. “Đáng lý ra với những khó khăn như vậy thì EVN phải “mách” cho Nhà nước cách xử lý tình hình này như thế nào, có thể phải tăng giá điện, có thể phải huy động nguồn vốn từ các nơi khác”, thay vì “từ chối vội vàng” như cách làm của EVN vừa rồi, ông Hường đặt vấn đề.

Không đảm bảo nguồn cung điện, thì trên một khía cạnh, EVN đã không hoàn thành trách nhiệm, nhưng thay vì chung vai gánh với Chính phủ tìm giải pháp, EVN, đơn vị được đánh giá là “có khả năng nhất để thực hiện các dự án điện này, chứ không phải các tổng công ty hay tập đoàn khác và cũng không phải đơn vị nước ngoài”, lại vội vàng “bỏ của chạy lấy người”.

Người ta không thể không đặt câu hỏi, vai trò của “quả đấm thép” trong ngành điện ở đâu? EVN có vai trò như thế nào trong phát triển ngành điện hiện nay? Liệu với việc không muốn phát triển 13 dự án nguồn điện lớn mà Chính phủ giao, EVN có thể tự đánh mất vai trò của mình trong phát triển năng lượng, mà ngay từ đầu đã được Nhà nước ưu ái, hỗ trợ để giữ vai trò chủ đạo?

Thực ra, việc EVN bị từ chối cho vay cũng không quá khó hiểu. Từ trước đến nay, EVN thường xuyên kêu lỗ với các dự án đầu tư phát triển điện. Trên tư cách của người làm ngân hàng, đương nhiên anh sẽ phải cân nhắc rất kỹ khi quyết định cho vay đầu tư với những dự án dạng đó. Là nhà ngân hàng, anh có sẵn sàng bỏ vốn khi biết chắc dự án anh đầu tư sẽ thua lỗ (ít nhất là về con số báo cáo trước đó)?

Thiếu điện, mất điện triền miên có thật vì thiếu vốn?

Điều gây ngạc nhiên là, ngay sau khi EVN kiến nghị Chính phủ trả lại 13 dự án điện, thì Tập đoàn Dầu khí Việt Nam PVN đã có ngay công văn “xin” Thủ tướng Chính phủ cho phép tiếp nhận đầu tư 13 dự án điện này.

Chỉ riêng đề xuất này của PVN đã khiến người ta đặt dấu hỏi, liệu ngành điện có thực sự thiếu vốn cho đầu tư? Có thể EVN không đủ vốn đáp ứng, nhưng những nguồn vốn bên ngoài, ngay trong các DN VN vẫn sẵn có, tại sao EVN không huy động hay không thể huy động?

Hai là, liệu các dự án đầu tư điện có lỗ như EVN vẫn báo cáo xưa nay? Nếu thua lỗ, tại sao có DN khác sẵn sàng tìm cách “chen chân” ngay khi có cơ hội.

Trên thực tế, đầu tư vào lĩnh vực sản xuất điện từ trước tới nay luôn thu hút được sự quan tâm của các DN trong và ngoài nước. Đã có rất nhiều đề xuất tiến hành các dự án sản xuất và cung cấp điện năng. Có thể kể tới Tập đoàn Tân Tạo với Dự án điện Kiên Lương 1, 2 có tổng công suất 3.200 MW và đang muốn là chủ đầu tư thêm 2.000 MW nữa, hay Dự án Nhiệt điện Nghi Sơn II theo hình thức BOT có tới hơn 30 nhà đầu tư quan tâm mua hồ sơ dự tuyển.

Nguồn lực và mong muốn đầu tư lớn, nhưng, cơ chế độc quyền, thiếu cạnh tranh hiện nay đã cản trở không để ngành điện phát triển lành mạnh. Bài học mở cửa thị trường di động, cho Vinaphone, Mobiphone… cùng cạnh tranh, nhờ đó mang lợi ích tối đa cho người tiêu dùng là đại bộ phận dân cư cần được xem xét.

PVN nằm ở đâu trong chiến lược phát triển điện?

Với quyết định xin dự án của PVN cũng cần có sự cân nhắc thận trọng, trên cơ sở xem xét vị trí của PVN trong chiến lược phát triển của ngành điện nói chung.

Theo kế hoạch đặt ra cho năm 2009, ngành điện sẽ sản xuất 86 tỷ 600 triệu KWh điện, trong đó, EVN sẽ chịu trách nhiệm sản xuất 38 tỷ 500 triệu kWh từ các nhà máy của mình vẫn đang là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, phần còn lại phải mua từ ngoài tập đoàn, trong đó có PVN.

Ngày 7/9, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng yêu cầu ngành điện cần tiếp tục cải cách theo hướng cơ cấu lại tổ chức quản lý, xây dựng thị trường điện lực cạnh tranh tiến tới việc giảm dần vai trò độc quyền của EVN trong các khâu phân phối điện và kinh doanh điện.

Riêng với PVN, ông Đinh La Thăng, Chủ tịch Tập đoàn cho biết: Thủ tướng Chính phủ đã giao PVN cố gắng đảm bảo được 30% sản lượng điện của cả nước. Thực hiện điều đó, ngoài các dự án nguồn điện từ khí thì việc mở rộng, tìm kiếm các dự án điện chạy bằng nhiên liệu khác ngoài khí cũng được PVN nhắm tới. Đây cũng là lý do khiến PVN đề xuất xin toàn bộ các dự án mà EVN trả lại nhà nước.

“Khó khăn về vốn hiện nay đối với các doanh nghiệp là khó khăn chung, nhưng PVN có nhiều khả năng hơn trong việc thu xếp vốn”, ông Thăng cho biết. “Dự kiến, PVN sẽ làm việc với các ngân hàng nước ngoài, hoặc tiếp tục cổ phần hóa các doanh nghiệp để thu xếp vốn cho các dự án này”.

Hiện nay, 3 nhà máy điện do PVN hoàn thành đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ và sẽ cổ phần hóa ngay. PVN sẽ lấy ngay vốn thu từ cổ phần hóa để tiếp tục đầu tư các dự án điện khác. Tất nhiên, các dự án này nằm trong Tổng sơ đồ điện 6 có lộ trình từng năm, số vốn không phải đầu tư một lúc.

Trước đó, tập đoàn này cũng đề xuất với Chính phủ được phối hợp với Lilama thành lập công ty cổ phần (PVN nắm 70% vốn điều lệ) để triển khai Dự án Nhiệt điện Vũng Áng I và II với công suất 2.400 MW. Dự án này được Lilama khởi công từ cuối năm 2006, nhưng tới nay vẫn “giậm chân tại chỗ”.

PVN hiện là chủ đầu tư các dự án điện Cà Mau 1, Cà Mau 2 và Nhơn Trạch 1 đã hoạt động với tổng công suất thiết kế 1.950 MW, đồng thời góp vốn với các nhà đầu tư khác để triển khai các dự án điện Nhơn Trạch 2 (750 MW), Sekaman 3 tại Lào (250 MW) và các dự án đang chuẩn bị triển khai như Luongprabang tại Lào (1.400 MW), Thái Bình 2 (600 MW), hay đang đề nghị được đầu tư Dự án điện Kiên Lương 3 (2.000 MW)…

Dù từng làm nhiều dự án, có lợi thế về vốn, nhưng theo đánh giá của Vụ trưởng Vụ Năng lượng dầu khí, Bộ Công thương, điều đó “không có nghĩa là PVN có khả năng thực hiện dễ hơn EVN. Việc họ xin toàn bộ dự án này phải xem xét kỹ lưỡng. Phải tính đến 10 tỷ USD trong các dự án này và kéo dài hàng chục năm quy hoạch…”. Ông Hường nhận định “lúc giải quyết thì vẫn phải có sự tham gia của cả EVN. EVN là những người chịu trách nhiệm chính và là người giải quyết khó khăn về điện hiện nay chứ không phải tập đoàn nào khác”.

Chấp thuận cho PVN “ôm” 13 dự án EVN vừa trả lại cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng, trên cơ sở tính toán kỹ năng lực thực tế của PVN, nhưng “về nguyên tắc, khi chủ đầu tư dự án không đủ khả năng triển khai thì việc tìm chủ đầu tư khác có năng lực hơn để tiếp tục thực hiện dự án là điều bình thường”, ông Võ Trí Thành – Trưởng ban Hội nhập kinh tế quốc tế, Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương nói.

Trước khi PVN có đề xuất xin nhận số dự án EVN bỏ lại, Thứ trưởng Bộ Công thương Đỗ Hữu Hào cho biết, Bộ có kế hoạch yêu cầu các DN trong nước tham gia. Trường hợp các DN không tham gia, Bộ sẽ tổ chức đấu thầu cạnh tranh để chọn chủ đầu tư cho các dự án, với điều kiện phải đưa vào hoạt động đúng tiến độ để đảm bảo đủ điện.

Dự kiến trong tháng 10, Bộ Công Thương sẽ trình Chính phủ các phương án giải quyết.


theo VNN