Mấy hôm nay tình hình cộng đồng râm ran bàn tán về những chuyện “cơm chẳng lành, canh không ngọt” của bà con người Việt Nam ta tại Odessa. Từ việc 5 xưởng may bị “đập” rồi lên sáu xưởng, đến ngày hôm qua mùng 7-8-2015, lại tiếp tục 2 xưởng nữa bị lực lượng chức năng địa phương khám xét bắt người và niêm phong xưởng.

Tiếp đó, người bán hàng ở chợ bị công an ập đến lục soát và kiểm tra do nghi ngờ buôn bán ngoại tệ. Tại cổng Làng Sen, từng nhóm công an chống buôn người đứng chặn ở cổng làng để kiểm tra giấy tờ.

Đây có lẽ đang là một sự thật của chiến dịch thanh lọc và thay đổi trong chính quyền mới hiện nay, mà theo tôi nhận định, cuộc cải cách này dù thắng lợi hay thất bại, nhưng rõ ràng là chính quyền họ đang cố gắng để “cắt bỏ khối u ung thư” của chế độ cũ, trong đó có căn bệnh tham nhũng và hối lộ tại Ukraina.

Là những công dân Việt Nam đang sinh sống tại Odessa nói riêng và Ukraina nói chung, không ai là không thể trăn trở về những khó khăn của bà con ta trước một thách thức vô cùng lớn, có thể nói là thử thách lớn nhất trong lịch sử hình thành và phát triển cộng đồng tại Odessa.

Tình hình bà con ta khó khăn là như vậy như khiến cái nắng, cái nóng của mùa hè từ Việt Nam cũng tràn về Odessa. Với nhiệt độ 39-40 độ C khiến bản thân tôi vốn là con người của công việc, ít có thời gian ra biển nhưng hôm nay cũng phải ra biển để tránh cái nắng cái nóng này, đồng thời cũng để suy nghĩ về những gì đang xẩy ra, gọi là đi nghỉ ngơi nhưng tôi cũng cầm theo cuốn tiểu thuyết Đứng trước biển của Nguyễn Mạnh Tuấn, vừa đọc vừa ngẫm thấy có nhiều sự trùng hợp về số phận của những xưởng may của bà con ta hiện nay.

Thời thế đã thay đổi, thời cuộc đã thay đổi, không thể tồn tại mãi kiểu cách làm ăn chộp giật hay bảo kê đút lót như ngày trước nữa. Sự việc này không thể tồn tại ngay từ trong chính quyền địa phương. Phó viện trưởng Viện kiếm sát tối cao còn bị bắt, hàng chục các tụ điểm đổi tiền ở thủ đô Kiev và Odessa của người địa phương cũng bị bắt và tịch thu hàng triệu đô, nhiều vụ truy đuổi, bắt bớ ngay trong cơ quan công quyền, đại biểu quốc hội, trong công an đã được phanh phui, như vậy thì những công việc làm ăn không đúng pháp luật của một số bà con người Việt chúng ta cũng không ngoại lệ. Trước tiên phải tự trách mình. Nhìn rộng ra thì xưởng may “đen” ở Nga vẫn có từ nhiều năm nay, nhưng đã gọi là xưởng đen thì công nhân của họ không hề được chủ cho phép ra ngoài, nhưng các xưởng của bà con ta có lẽ “điếc không sợ súng”, nhiều xưởng còn “coi trời bằng vung” khi buổi chiều cả chục người Việt tóc xanh, tóc đỏ nghênh ngang trên đường, nói to hô hét ầm ĩ, đùa nghịch, tự do đi lại trên phố, đi biển… Ngay cả những người dân bình thường nhìn thấy thì họ cũng khó chịu huống hồ gì nơi đây lại là tụ điểm của các xưởng may đen!

Ba ngày qua, quan sát diễn biến của các xưởng bị bắt thì thấy tính chất nghiêm túc của sự việc. Hiện nay các xưởng vẫn bị niêm phong, xưởng nào cũng có công an đứng gác. Còn các công nhân Việt Nam, người thì có hộ chiếu, người thì không nhưng chính quyền mà cụ thể là phòng cư trú đã xử lý theo cách xử phạt hành chính và đóng dấu trục xuất phải rời khỏi Ukraina có thời hạn. Còn vấn đề nhà xưởng, máy móc và hàng hóa trong các xưởng dù có thế nào đi chăng nữa thì rõ ràng đây là việc làm sai trái và thiệt hại nặng cho các chủ xưởng.

Vậy với cơ chế này thì các xưởng may có thể tồn tại được nữa hay không? Câu trả lời của tôi là: Có! Tuy nhiên theo nhận định thì ở đâu có cầu thì ở đó sẽ có cung. Tình hình luật pháp Ukraina đang hoàn thiện theo các tiêu chuẩn của Châu Âu thì trong những năm tới tình hình hàng hóa sẽ rất khan hiếm. Trước mắt là người Việt và người Trung quốc không đánh hàng được vào Ukraina bởi không có lãi, tuy nhu cầu mua sắm của người dân Ukraina có giảm đáng kể sau khủng hoảng nhưng Ukraina vẫn còn tiềm năng. Theo nhận định của cá nhân tôi đến một lúc nào đó khi tình hình thanh lọc ổn định thì họ sẽ tạo điều kiện thông thoáng về các thủ tục hành chính cho những ai có nguyện vọng kinh doanh mở xưởng sản xuất tại, thủ tục sẽ đơn giản nhất và gọn nhẹ nhất. Khi đó các xưởng nhất thiết phải có giấy phép mở xưởng, giấy dịch tễ, giấy cứu hỏa và quan trọng nhất vẫn là nộp thuế cho nhà nước và các xưởng phải tự đăng ký bản quyền thương hiệu, dần dần mọi việc sẽ ổn định và phát triển. Khi đó không còn có tình trạng bảo kê, đút lót như từng có. Đây không chỉ là mong muốn của người dân mà tình hình chắc chắn cũng sẽ diễn ra như vậy.

Toàn cảnh xưởng may khi lực lượng chức năng ập vào kiểm tra.

Vậy thì bao giờ điều này mới thành hiện thực? Câu trả lời là có thể không phải là một tháng, hay hay ba tháng nhưng chắc chắn là sẽ đang đến gần. Để tồn tại đến khi đó, bà con ta sẽ tìm hiểu kỹ những diễn biến của chính quyền Ukraina, cuộc cách mạng của họ dù muốn hay không muốn thì họ vẫn đang thực hiện. Những việc làm sai trái không đúng pháp luật của tất cả mọi người cũng đang nằm cùng trong khối u của chế độ cũ tại Ukraina, mà chính quyền hiện nay họ đang quyết tâm cắt bỏ nó đi. Biết rằng cắt khối u đó không hề dễ và rất đau đớn, nhưng cũng chẳng ai có quyền nghĩ khác bởi đó là một sự thật đang diễn ra một khi chính quyền đã quyết tâm.

Chính vì vậy là một tổng biên tập của báo, trong quá trình đưa thông tin về các chính sách và những gì đang xảy ra chúng tôi đã cố gắng đưa những thông tin về việc chính quyền thực hiện cải cách và đổi mới theo hướng minh bạch và thông thoáng. Vì vậy nếu cộng đồng để ý thì thấy đó là xu hướng chung của chính quyền, của chế độ, dù ở nơi này trước, nơi kia sẽ làm sau nhưng rõ ràng là họ đang đi theo hướng minh bạch và công khai hóa tất cả các hoạt động sản xuất và kinh doanh. Vì thế mỗi người cần xác định cho mình cách tồn tại hợp pháp và đón xu hướng mới để phát triển.

Tác giả Vũ Đức Trường. Ảnh Dumskaya