Sẽ có làn sóng sáp nhập ngân hàng bởi Nguyễn Quang

Một nghị định mới về quản trị doanh nghiệp trong lĩnh vực ngân hàng sắp được ban hành. Với nghị định này, nhiều chuyên gia cho rằng các ngân hàng nhỏ, năng lực yếu rồi đây sẽ phải sáp nhập hoặc giải thể.

Điều kiện thành lập ngân hàng mới khắt khe hơn

Theo dự thảo nghị định trên, điều kiện thành lập ngân hàng mới ở Việt Nam có một số thay đổi quan trọng. Mức vốn điều lệ tối thiểu được nâng từ 1.000 tỷ đồng lên 3.000 tỷ đồng. Về tiêu chí của cổ đông sáng lập, một doanh nghiệp không được là cổ đông của hai ngân hàng. Cổ đông sáng lập phải là tổ chức có vốn chủ sở hữu 500 tỷ đồng trở lên, và phải có 3 năm liền kề kinh doanh có lãi. Dự thảo nghị định mới cũng đưa ra những yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn thành viên HĐQT và ban điều hành. Thành viên HĐQT phải được đào tạo chuyên nghiệp về kinh tế, có kinh nghiệm quản lý lĩnh vực ngân hàng, có cam kết nắm giữ lâu dài cổ phần của ngân hàng (ít nhất là 5 năm). Chức danh tổng giám đốc cũng có những đòi hỏi cao hơn trước đây, phải được đào tạo chuyên nghiệp về kinh tế, và quan trọng hơn là “đã từng quản lý và điều hành một doanh nghiệp hoặc ngân hàng có vốn chủ sở hữu từ 500 tỷ đồng trở lên”. Theo một số chuyên gia, nếu các quy định trên được ban hành, sẽ hết cơ hội cho các tổ chức muốn thành lập ngân hàng mới ở Việt Nam. Để đáp ứng được yêu cầu về vốn, chỉ có các tập đoàn, tổng công ty lớn của nhà nước; nhưng nay Chính phủ đã có chủ trương hạn chế các doanh nghiệp này tham gia vào lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Hơn nữa, kể cả trường hợp có đủ vốn thì tiêu chuẩn về con người (thành viên HĐQT, tổng giám đốc) cũng sẽ rất “khó xơi”. Doanh nghiệp nhà nước đã vậy thì các doanh nghiệp tư nhân càng gần như không có cơ hội. TS Lê Xuân Nghĩa, Vụ trưởng Vụ Chiến lược ngân hàng (Ngân hàng Nhà nước) nhận xét: “Hiện nay ở Việt Nam không phải đã quá nhiều ngân hàng, nhưng vấn đề là có quá nhiều ngân hàng nhỏ. Vì thế, việc đưa ra những tiêu chuẩn mới cao hơn để cơ cấu lại hệ thống ngân hàng theo hướng nâng cao chất lượng là điều cần thiết”.

Quyết sao với “tồn tại lịch sử”?

Một vấn đề nan giải đang được đặt ra là nếu dự thảo nghị định trên được thông qua, những ngân hàng cũ đã được thành lập cũng sẽ phải áp dụng các tiêu chuẩn mới theo một lộ trình nhất định. Nếu xét trên tổng thể hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay, đây sẽ là một cuộc “vượt cạn” đầy khó khăn của các nhà băng. Hiện cả nước có 38 ngân hàng thương mại cổ phần (trong đó có 2 ngân hàng mới thành lập là LienVietBank và TienPhongBank), nhưng có đến 10 ngân hàng có vốn điều lệ dưới 1.000 tỷ đồng.

Theo Nghị định số 141/2006/NĐ-CP về danh mục mức vốn pháp định của các tổ chức tín dụng do Chính phủ ban hành, đối với ngân hàng thương mại cổ phần, mức vốn pháp định áp dụng cho đến 31/12/2008 là 1.000 tỷ đồng. Chiểu theo quy định này thì các ngân hàng phải gấp rút thực hiện kế hoạch tăng vốn để đáp ứng đủ mức vốn điều lệ 1.000 tỷ đồng sẽ gồm Đại Á, Kiên Long, Dầu khí Toàn cầu, Việt Nam Thương tín, Đại Tín, Mỹ Xuyên, Bắc Á, Gia Định, Thái Bình Dương và Đệ Nhất. Tổng số vốn mà các ngân hàng này cần bổ sung trong 3 tháng tới là khoảng 11.000 tỷ đồng. Trong điều kiện kinh tế khó khăn như hiện nay, việc phát hành cổ phiếu để huy động vốn, đặc biệt là nguồn vốn lớn hàng ngàn tỷ đồng là điều không dễ dàng. Các nguồn vốn đầu tư từ các tập đoàn, tổng công ty nhà nước vào lĩnh vực tài chính ngân hàng đã được “phanh” lại, trong khi các nhà đầu tư trong nước, các quỹ đầu tư nước ngoài hiện nay đều thiếu mặn mà với chứng khoán trong nước, nhất là trong bối cảnh khủng hoảng tài chính đang lan rộng.

Vốn điều lệ 1.000 tỷ đồng còn như vậy, thì khi tiêu chuẩn vốn điều lệ 3.000 tỷ đồng được áp dụng, tình hình sẽ còn khó khăn hơn! Theo ông Hồ Hữu Hạnh, Giám đốc NHNN chi nhánh TPHCM, số phận những ngân hàng không tăng vốn kịp thời hạn trên sẽ do Ngân hàng Nhà nước quyết định, nhưng họ sẽ phải tính đến khả năng sáp nhập hoặc giải thể. Ông Đào Hồng Châu, Phó Tổng giám đốc Eximbank nhận định, nhiều khả năng làn sóng sáp nhập, mua lại trên thị trường tài chính sẽ diễn ra nhanh hơn so với những dự đoán trước đây. Và năm 2009 được xem là thời điểm khởi đầu cho xu hướng này trên hệ thống ngân hàng. Hiện một vài ngân hàng lớn, chẳng hạn như Vietcombank, trong kế hoạch đã tính đến việc mua lại một số ngân hàng nhỏ để hình thành tập đoàn tài chính vững mạnh. Thực tế, không phải đến thời điểm này mà nhiều ngân hàng lớn đã tranh thủ sở hữu một phần vốn điều lệ của các ngân hàng cổ phần trong 2 năm qua. Tính đến nay, Vietcombank đã nắm giữ một tỷ lệ nhất định trong hơn 10 ngân hàng như: GiaDinh Bank, Eximbank, VIB Bank, OCB, MB…

Rất cần hoàn thiện khung pháp lý

Vấn đề đang được đặt ra là ở Việt Nam, việc mua bán, sáp nhập các ngân hàng vẫn còn mới mẻ, và chưa có đầy đủ hành lang pháp lý. Mới đây, trong chỉ đạo về chủ động ứng phó với tác động từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, Thủ tướng đã yêu cầu Ngân hàng Nhà nước sớm xây dựng, trình Chính phủ ban hành quy định về việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại, phá sản những ngân hàng gặp vấn đề nhằm đảm bảo an toàn của cả hệ thống. TS Cao Sỹ Kiêm, nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cũng cho rằng, đây là thời điểm cần chuẩn bị khung khổ pháp lý để tạo cơ hội cho các ngân hàng tự tìm kiếm cơ hội liên kết sáp nhập, thay vì xử lý bằng các quyết định hành chính như trước đây. Trao đổi với DOANH NHÂN, một quan chức Ngân hàng Nhà nước cho hay, hiện cơ quan này đang tiến hành đánh giá phân loại các ngân hàng. Trên cơ sở đó sẽ tính toán xem ngân hàng nào phải sáp nhập, ngân hàng nào có thể hỗ trợ để tham gia tái cấu trúc. Các quy định pháp lý về sáp nhập ngân hàng cũng sẽ được nghiên cứu ban hành vào cuối năm nay, chuẩn bị cho quá trình cơ cấu lại hệ thống ngân hàng, có thể sẽ diễn ra mạnh mẽ vào đầu năm 2009.

Nguyên Khanh