Tôi có người chú ruột, là một doanh nghiệp. Lúc nào chú cũng phàn nàn về các cháu. Không một đứa cháu nào muốn gần chú,mốn làm việc cho chú cả . Điều này cũng không lạ lắm. Vì nếu gần chú và làm việc cho chú thì kiểu gì cũng bị la mắng. Động một tý không vừa lòng thì y như rằng ông kể lể suốt ngày cho nghe: Đã bỏ công đưa mày sang thế nào,nuôi nấng gây dựng cho mày ra làm sao. Bây giờ mày đủ lông đủ cánh rồi mày quên hết, mày là đồ vô ơn lắm lắm…

 Cho nên các cháu  sợ giáp mặt chú . Chúng biết rằng tới đấy thì phải mất hàng giờ những lời trách phiền bóng gió, nhưng lời phàn nàn chua xót, và hàng chuỗi những tiếng thở dài vì không đứa nào làm đúng như ý chú muốn. Và khi thấy không thể trách móc hay doạ dẫm, đay nghiến để các cháu phục tùng và làm việc cho chú, thì chú gọi điện dọa “trục xuất”!? .

    Ông cũng không bao giờ quên số tiền chi trả cho việc đưa các cháu sang, lo cho ăn ở. Cứ đưa đứa này sang rồi đứa khác nhưng rồi chúng cũng đua nhau bỏ đi hết. Ông phàn nàn : “Tôi ân hận đã đưa chúng nó sang, đã cho nó tiền. Thật một xu cũng không đáng”..  Khổng Tử nói: “Một người nóng giận đầu luôn luôn đầy những chất độc”. Ông chú tôi đầu đầy những bực tức. Mọi chuyện đã qua mà ông luôn để trong đầu óc những oán dận mỉa mai. Thật đáng thương hại!
   Đáng lẽ oán hận và than trách như vậy, ông nên tự hỏi tại sao ông không được các cháu nể phục và mang ơn. Là doanh nhân nhưng cách đối xử và dùng người của chú thì hỏi ai muốn và dám hợp tác.

    Anh chị tôi làm việc cho chú, có lẽ phải là người đứng ra phàn nàn về sự đối xử của chú mới đúng. Anh làm tất tật tật cả mọi công việc. Hàng hóa chú chuyển sang nhiều mà một mình anh quán xuyến hết. Nhận hàng,giao hàng rồi thu tiền. Đêm thì đứng chợ giao hàng, ngày thì lo thu tiền chuyển cho chú. Hùng hục như trâu húc mả. Ròng rã bốn năm trời như vậy. Mà cuối cùng chẵng tích cóp được đồng nào.Vì thỉnh thoảng anh làm mất hàng hoặc bị lầm lẫn thì chú trừ vào tiền lương, thế là hết. Hãy luôn nhớ câu cửa miệng của chú là: “ thôi, cháu chịu thiệt đi cháu”. Anh hiểu rất rỏ lời sâu xa của câu nói đó. Với thằng cháu nghèo thì chú chi li từng xu, còn với người ngoài thì vì sỉ diện nên chú chi tiền như rác..Vậy mà anh tôi không hề than thở,kêu ca. Thế mà chú có một lời động viên và cảm ơn anh không? Không. Chú cho như vậy là lẽ tự nhiên. Cho nên không bao giờ chú nói: “Cháu giỏi lắm, hàng (nôn) của chú người ta bảo phải thêm dấu mới bán được thế mà cháu bán cho chú hết được,thật cảm ơn cháu quá”. Trái lại chú lại có vẻ như nói: “ồ! ít ra  thằng (khỉ gió)này cũng phải làm được như vậy chớ”. Đó là những lúc cháu còn được việc cho chú,còn không thì chỉ là sự la mắng .

Cực chẵng đã, anh tự ra làm riêng. Được vài đồng vào đồng ra thì chú dọa trục xuất lên, trục xuất xuống,thật tội nghiệp. Dân dan có câu: Khôn ngoan đối đáp người ngoài. Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.”. Chú là bậc cha chú, hơn nữa lại là chú ruột đáng lẽ thấy cháu làm được thì phải mừng chứ!? Đằng này do cháu không làm việc cho chú nữa nên chú đay nghiến, tội nghiệp cho cháu, vợ con cháu quá.
        Như vậy đó. Bản tính con ngời thời nào cũng là bản tính con người và trong đời bạn, bạn đừng mong gì nó thay đổi hết. Vậy thì sao không cứ nhận nó đi?. Một nhà hiền triết nói như thế này: “Hôm nay tôi sắp gặp những kẻ đa ngôn, những kẻ ích kỷ, tự phụ và vô ơn bạc nghĩa. Nhưng tôi sẽ không ngạc nhiên hoặc bất bình vì tôi không tưởng tượng được một thế giới vắng mặt những hạng ấy”.

 Lời đó khôn ngoan. Nhà hiền triết Dale Carnegie cũng nói: “Bạn và tôi cứ cằn nhằn về lòng bạc bẽo của loài người, nhưng lỗi về ai? Lỗi của bản tính con người hay lỗi ở ta ngu muội, không hiểu biết bản tính đó.. Thôi, đừng mong gì người ta báo ơn mình hết. Như vậy, nếu may mà gặp người nào biết ơn mình thì phải vui thích biết bao không? Còn nếu chẳng may thì cũng không đến nỗi thất vọng. Loài người vong ân là điều rất tự nhiên; vậy chúng ta cứ mong có người đáp ơn ta thì chúng ta sẽ tự rước lấy nhiều nỗi đau lòng”. Rồi ông lại nói trong một cuốn khác: “Nếu chúng ta muốn tìm hạnh phúc, thì đừng nghĩ tới sự người khác ơn hay quên ơn ta, mà cứ giúp đỡ để được cái vui trong thâm tâm là đã giúp đỡ”

          Điều này chí lý lắm. Muốn tìm được hạnh phúc thì chúng ta phải theo cách hiệu nghiệm đó. Không biết chắc vậy nhưng tôi đã kinh nghiệm trong gia đình : Tôi có người chị dâu,cũng đã nhiều tuổi rồi. Chị luôn lấy sự giúp đỡ kẻ khác làm vui. Không bao giờ chị phàn nàn về sự bạc bẽo của con cái.  Chị đưa bà nội tôi về nhà săn sóc, chiều chuộng cùng với bố mẹ tôi và bố mẹ đẻ của chị. Nhưng không bao giờ chị tỏ vẻ khó chịu hết. Chị yêu cả mẹ đẻ lẫn mẹ chồng, nâng niu, phụng dưỡng làm cho hai bà ở nhà con mà tưởng như ở nhà mình. Chị dâu tôi  phải nuôi tới bốn người con, lại phụng dưỡng thêm ba người, mà cứ coi như việc thường. Theo chị, chẳng có gì là cao thượng đặc biệt hoặc đáng khen hết, chỉ là việc phải, tự nhiên, nên làm như vậy thôi. Đến bây giờ con cái trưởng thành. Cả bốn người tranh nhau rước chị về để đền ơn đáp nghĩa! Họ cùng kính mến mẹ, cùng phàn nàn rằng mẹ không bao giờ ở lâu với họ.
Đó là lòng “biết ơn” ư? Vô lý! Đó là tình yêu, tình yêu trong sạch. Những người đó trong tuổi thơ đã được thở một không khí ấm áp và chói lọi tình âu yếm, nên bây giờ đáp lại lòng thương ấy. Còn gì là lạ?

             Vua Lear trong kịch của Shakespeare  la hét: “Có đứa con bạc bẽo thật đau đớn hơn bị rắn độc cắn!”. Tôi cũng đã chứng kiến những chuyện cười ra nước mắt trong cuộc sống. Có nhiều gia đình, khi bố mẹ đang sống thì chả ngó ngàng chăm sóc. Có miếng ăn ngon cũng không bao giờ nhớ đến. Đến khi cha mẹ chết đi thì khóc lóc thảm thiết, mâm cao cổ đầy. Hỏi bố mẹ có ăn được nữa không? Đến như trong “Mậu Tử Tình Thâm” của Nghệ Tĩnh cũng ca rằng: “…Giờ dọn mâm lên đây. Chả thấy thầy mẹ ăn chi. Chỉ thấy ruồi với ruồi, chỉ thấy ruồi với kiến”…

      Bác sĩ Samuel Jonhson  nói: “Lòng biết ơn là kết quả của một giáo dục cao đẹp..”. Chúng ta hãy nhớ rằng muốn cho con cái đừng quên ơn, ta phải biết nhớ ơn trước. Và hãy nhớ rằng: chúng tuy nhỏ mà tai không nhỏ, và rất để ý tới những lời nói của bậc mẹ cha . Hồi nhỏ ở quê tôi nhớ có những bậc cha mẹ còn dạy con khóc bà rằng: “Bà chết cháu được ăn xôi. Hai tay hai nắm bà ơi là bà”. Rồi cười đùa hềnh hệch,như là hay lắm, mà không biết rằng những lời đùa đó ăn sâu vào trong tiềm thức của con trẻ. Rồi những lần  ta  chê lòng tốt của ai trước mặt con. Chúng ta hay nói: “Ngó cái áo phông kìa,chịTâm tặng con phông dởm của Tàu mua ở chợ km7 đây mà. Tặng đồ dởm thế mà cũng tặng”. Lời chê đó, đối với chúng ta có thể là rất bình thường, nhưng trẻ con nhớ rất kỹ. Vậy sao lại không nói như thế này : ” Chị  đã mất bao công để mua cái áo phông này tặng chúng ta! Thật tốt bụng quá! Phải gọi điện cảm ơn chị ngay mới được”. Như vậy con cái chúng ta sẽ tập nhiễm lần lần mà không hay, cái tính tốt biết khen và tỏ lòng mang ơn.

        Sự yêu thương và lòng biết ơn là vô điều kiện. Bạn đã bao giờ làm được điều đó chưa? Hay lúc nào cũng chỉ muốn người khác yêu mình, biết ơn mình. Muốn “nhận” tất cả mà không muốn “cho” đi chút gì? Cuộc sống thật kỳ diệu, không ai có tất cả nhưng cũng không ai mất tất cả. Nhưng những nỗi đau sẽ dịu đi rất nhiều nếu được hàn gắn bằng sự yêu thương,lòng biết ơn, cũng như sự tha thứ. Tỏ lòng biết ơn là ta đang dang tay đón nhận những xúc cảm tuyệt vời do cuộc sống mang lại.                                          
                                                                                     Odessa 20-07-09

Viết Thắng Odessa