Mạng tin “Project Syndicate” đã đăng bài “Rồng và Gấu” của Dmitry Shlapentokh, giáo sư lịch sử thuộc Đại học Indiana (Mỹ), phân tích quan hệ Trung-Nga sau sự kiện Grudia.

Việc Nga và Trung Quốc nối lại quan hệ sau khi Liên Xô sụp đổ năm 1991 có vẻ là cuộc “kết hôn” nhằm đối phó với sự bá quyền của Mỹ hơn là một cuộc hôn nhân vì tình yêu. Trên thực tế, 17 năm hợp tác song phương đã không mang lại những kết quả đáng kể. Giờ đây việc Nga đưa quân vào Grudia có thể khiến Trung Quốc phải xem xét lại quan hệ với Nga. Trung Quốc rõ ràng sẽ coi Nga là một mối đe dọa chiến lược mới nổi lên, nếu xét tới ý đồ của Nga muốn biến các nước thuộc Liên Xô cũ thành một khu vực “đặc quyền ảnh hưởng”.

Trung Quốc từ chối ủng hộ việc Nga công nhận Nam Ossetia và Abkhazia độc lập, đồng thời khuyến khích các nước trong Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) cùng làm như vậy. Điều này không có gì khó hiểu vì về nguyên tắc, Trung Quốc coi biên giới quốc gia là thiêng liêng, không được phép thay đổi nếu không có sự đồng ý của nước liên quan. Mặt khác, Trung Quốc coi sự sụp đổ của Liên bang Xô Viết là một trong số những quà tặng mang tính chiến lược mà lịch sử đem lại, với việc hình thành một loạt nước đệm giữa Trung Quốc và Nga. Trung Quốc coi sự độc lập của các nước đệm này là một nhân tố quan trọng đối với an ninh của Trung Quốc. Vì vậy, Trung Quốc sẽ chống lại mọi ý đồ của Nga nhằm tái lập chủ quyền không chính thức tại các nước thuộc Liên Xô trước đây.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng không hài lòng về quan hệ kinh tế Nga-Trung hiện nay. Trung Quốc quan tâm hàng đầu đến dầu khí của Nga, nhưng Nga lại là nguồn cung cấp khổng lồ cho châu Âu và lưỡng lự trong hợp tác làm ăn với Trung Quốc. Mặt khác, việc Nga tìm cách độc quyền kiểm soát mạng lưới đường ống Á-Âu đã đe dọa trực tiếp đến Trung Quốc. Xét về an ninh năng lượng, Trung Quốc có lợi ích không để hệ thống đường ống dẫn khí đốt đến từ Trung Á nằm dưới sự kiểm soát của Nga. Về nguyên liệu, Trung Quốc cũng chỉ có lợi ích hạn chế ở Nga. Về vũ khí, Nga là nước cung cấp hàng đầu cho Trung Quốc kể từ cuối những năm 90, nhưng vị thế này sẽ giảm sút dần do sự lạc hậu của vũ khí Nga và việc Trung Quốc hiện có đủ trình độ công nghệ để sản xuất các vũ khí hiện đại.

Mặt khác, Trung Quốc không tìm cách kiểm soát phần lãnh thổ châu Á thuộc Nga như các chuyên gia chiến lược Nga thường nghĩ. Đúng là Trung Quốc quan tâm đến một số khu vực biên giới có đất đai màu mỡ và khí hậu ôn hòa, nhưng không có ý định chinh phục vùng Siberia băng giá. Còn phần Viễn Đông của Nga, Trung Quốc tin rằng vùng này cuối cùng sẽ ngả theo Trung Quốc mà chẳng cần phải thúc đẩy.

Trung Quốc quan tâm nhiều hơn tới Mỹ, đối tác thương mại chính và sống còn của Trung Quốc và tới Nam Á, với Iran là nơi đảm bảo nguồn cung cấp dầu lửa chủ yếu cho Trung Quốc, đáng tin cậy hơn nguồn dầu lửa từ Nga. Vì thế đối với cả Nga và Trung Quốc, việc giải quyết những xung đột biên giới giữa hai nước không nhằm tới cuộc hôn nhân địa chính trị mà chính là nhằm đảm bảo an ninh hậu cứ, cho phép hai nước rảnh tay khai thác những cơ hội ở nơi khác. Là một nước có đường biên giới dài với Nga, Trung Quốc sẽ rất lấy làm tiếc nếu có một đế chế Nga tái xuất hiện ngay trước cửa ngõ nhà mình.


theo Dmitry Shlapentokh