Tháng 10 này, hàng chục triệu khán giả của Kênh 1 (hay còn gọi là kênh Truyền hình Nga) sẽ được giới thiệu về cây đàn bầu Việt Nam trong chương trình “Phút vinh quang” phát sóng vào “giờ vàng” tối chủ nhật.

Có mặt suốt 10 tiếng đồng hồ tại trường quay Ostankino (quận Đông – Bắc Mátxcơva) ngày 30/9 tôi mới hiểu rằng 3 – 4 phút quảng bá cây đàn “piano một dây” của chúng ta trên sóng của kênh truyền hình lớn nhất, vào chương trình ăn khách nhất của Nga phải trả giá bằng sự nỗ lực như thế nào của biết bao con người.
Đúng 9h30 sáng nghệ sĩ đàn bầu Kim Anh (biên tập viên Hệ ca nhạc và thông tin giải trí của Đài Tiếng nói Việt Nam) cùng người em gái sinh đôi Điệp Anh (đại diện Đài TNVN tại Mátxcơva) và phóng viên TTXVN có mặt tại trường quay dưới chân tháp truyền hình Ostankino nổi tiếng. 11 giờ mới bấm máy nhưng lúc này các thí sinh tham dự cuộc thi “Phút vinh quang” đã nhộn nhịp thay trang phục, hóa trang và tranh thủ ôn lại tiết mục của mình. Mỗi tiết mục xuất hiện trên sóng chỉ vài phút nhưng tại trường quay kéo nó kéo dài 15, 20 phút, thậm chí 30 phút. Vất vả nhất là các khán giả (cổ động viên chuyên nghiệp), họ phải liên tục vỗ tay, hò hét, vẫy cờ, đứng lên ngồi xuống… theo hướng dẫn của các “đạo diễn quần chúng”. Nghệ sĩ Kim Anh rất khổ sở để giữ cho trang phục áo dài, khăn đóng và khuôn mặt đã được trang điểm kỹ khỏi bị “nhàu, nhạt” từ sáng cho đến tận tối vì tiết mục của chị nằm trong “suất quay hai”, bắt đầu từ 4 giờ chiều và kết thúc vào lúc gần 8 giờ tối.
Nghệ sĩ Kim Anh biểu diễn

Kim Anh tâm sự: “Nhận được lời mời của ban tổ chức “Phút vinh quang” của Truyền hình Nga thì thoạt đầu tôi phấn khởi lắm. Vì cơ hội đàn bầu của chúng ta xuất hiện trên màn hình trước hàng chục triệu khán giả của nước bạn là “ngàn năm có một”. Nhưng đến nơi mới biết là phải cố gắng rất nhiều, căng thẳng nữa vì đây không đơn thuần là một sân chơi mà là một cuộc thi hết sức khắt khe”.
Không phải đơn giản mà cây đàn bầu có mặt tại trường quay Ostankino. Một đạo diễn của Kênh 1 tình cờ làm quen với “độc huyền cầm” trong thời gian diễn ra “Những ngày Hà Nội tại Mátxcơva” và “Những ngày văn hóa Việt Nam tại LB Nga”. Sự đơn giản, độc đáo trong cấu tạo nhạc cụ cổ thuần Việt cùng cung bậc âm thanh phong phú của nó đã khiến ông nảy sinh ý định mời một nghệ sĩ Hà Nội tham dự cuộc thi âm nhạc – giải trí hút khách nhất của truyền hình Nga. Phải tâm huyết lắm ông mới đủ lý lẽ để thuyết phục ban tổ chức cuộc thi phá lệ là chấp nhận đài thọ tiền vé máy, chi phí ăn ở cho “thí sinh đặc biệt”.
Nghệ sĩ Kim Anh đến với Mátxcơva trong tiết thu, khá lạnh so với ngưới xứ nhiệt đới, không quen món ăn Nga. Chị cho biết: “Lịch luyện tập và tổng duyệt của chương trình nghiêm khắc, thí sinh dù có tiết mục cuối cùng cũng phải tham dự ngay từ đầu, đợi chờ từ sáng đến tối. Tôi rất lo lắng vì lề luật của cuộc thi rắn quá. Giải thưởng không quan trọng, được vào sâu hay không cũng không phải là mối quan tâm chính. Tôi chỉ sợ nếu một trong ba vị giám khảo khó tính bấm chuông “cắt” thì ngượng lắm, không chỉ cho bản thân mình. Nếu vào được vòng sau nhưng bị dính một hoặc hai “đèn đỏ” hay sự thờ ơ của khán giả thì cũng chẳng vẻ vang gì. Còn vấp phải cả ba “đèn đỏ” (bị loại) thì…”.

Kim Anh và các cổ động viên
Trình độ cũng như nỗi đam mê nghệ thuật truyền thống của NSƯT Kim Anh đã được khẳng định qua hàng chục năm công tác ở Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long và Đài Tiếng nói Việt Nam. Cây đàn bầu cũng đã được biết và được ca ngợi ở nhiều nước trên thế giới. Nhưng với tuyệt đại đa số khán giả Nga, ngay cả các vị giám khảo của cuộc thi “Phút vinh quang”, độc huyền cầm vẫn còn rất mới mẻ, xa lạ. Họ sẽ đón nhận ra sao khi âm thanh gần với giọng nói của người Việt “cung thanh là tiếng mẹ, cung trầm là giọng cha” vang lên ở trường quay? Tôi đã chứng kiến nhiều tiết mục của các thí sinh “Phút vinh quang” dù chuẩn bị công phu, trình độ nghệ thuật khá ổn, khán giả phấn kích nhưng bị giám khảo bấm chuông “đuổi” hoặc bị phê là “chưa đạt tầm”, “nhạt”, “xơ cứng”, “trang phục tệ quá”… Thậm chí nếu cơ thể không phải của một vận động viên chuyên nghiệp mà để hở eo thì các thí sinh nữ cũng nhận được lời khuyên “nên tập thể thao cho săn cơ bụng rồi hãy mặc áo ngắn cũn cỡn”. Báo chí Nga đã tốn nhiều giấy mực về chủ đề giám khảo “Phút vinh quang” quá “lạnh lùng”, “thiếu tế nhị”, “chỉ trích gây sốc và làm tổn thương thí sinh – nghệ sĩ”…
Nhưng nỗi lo đó đã nhanh chóng tan biến khi những âm hưởng “tích tịch tình tình tang” đầu tiên vang lên. Khán giả vẫy cờ, reo hò, vỗ tay tán thưởng. Người dẫn chương trình nổi tiếng Alexandr Tsekalo háo hức như một đứa trẻ. Ông đòi gẩy thử, hỏi đi hỏi lại “Có đúng đàn xưa làm từ quả bầu? Sao có một dây mà đủ hết các cung bậc nhỉ?”. Đỉnh điểm của sự phấn kích là khi NSND LB Nga Philipp Kirkorov (chồng cũ của “người đàn bà hát” Alla Pugachova), một trong 3 vị giám khảo, “cạnh tranh” với người dẫn chương trình để được Kim Anh giới thiệu và dạy cách chơi đàn bầu. Kết cục là cây đàn bầu của Việt Nam cùng nghệ sĩ Kim Anh nhận được trọn vẹn 3 điểm “ưu” của ban giám khảo với lời nhận xét rất thiện chí, đĩnh đạc bước vào vòng hai (sẽ bấm máy vào cuối năm nay). Độc huyền cầm được tôn vinh, có thêm cơ hội nữa tiếp cận hàng chục triệu khán giả
Nga.

“Phút vinh quang” là cuộc thi theo dạng «America`s got talent» (tức “Nước Mỹ có người tài”, được thực hiện từ tháng 2/2007 với giải thưởng 1 triệu rúp (40.000 USD) và đến nay trở thành chương trình có đông khán giả nhất của Kênh 1. Bản thân Kênh 1 là hãng truyền hình có tỷ lệ phủ sóng lớn nhất LB Nga (98,8%) với 51% cổ phần của nhà nước. Đây là kênh truyền hình có uy tín nhất và có kinh phí lớn nhất ở Nga. Giá quảng cáo ở đây rất cao – khoảng 4.000 USD/30 giây./.

Trần Quang Vinh