Obama tiền hậu bất nhất? bởi Nguyễn Quang

Hôm 13/5, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã ngăn cản kế hoạch cho công bố những bức ảnh lính Mỹ tra tấn tù nhân vì cho rằng điều này không mang lại lợi ích cho quốc gia. Động thái này đã khiến nhiều người bất ngờ, gây ra phản ứng hai chiều – sự ủng hộ từ các thành viên đảng Cộng hòa hoặc sự phản đối mạnh mẽ từ các nhóm nhân quyền, là cơ sở để nhiều người cho rằng ông chủ Nhà Trắng “tiền hậu bất nhất”.

Ba tuần và hai quyết định trái ngược nhau

Trong vòng 3 tuần, người đứng đầu nước Mỹ đã đảo ngược lập trường của chính ông sau khi chính quyền mới của Mỹ hồi tháng trước đã chấp nhận cho công bố hàng trăm bức ảnh chụp tình cảnh trong các nhà tù của Mỹ ở Iraq và những nơi khác. Phát biểu tại một cuộc họp báo ở Nhà Trắng, ông Obama khẳng định: “Việc công bố những bức ảnh này sẽ không giúp làm sáng tỏ thêm những vụ việc đã xảy ra dưới thời chính quyền tiền nhiệm George.W.Bush”.

Tổng thống Obama cho biết thêm: “Trong thực tế, hậu quả trực tiếp nhất của việc công bố chúng (những bức ảnh ngược đãi tù nhân), tôi tin rằng sẽ kích động thêm quan điểm chống Mỹ và sẽ đẩy binh lính chúng ta vào tình trạng nguy hiểm hơn nhiều”.

Tuy nhiên, người đứng đầu Nhà Trắng tái xác nhận rằng Mỹ không tha thứ cho bất cứ trường hợp tra tấn tù nhân nào. Hành động này “đi ngược lại những giá trị của chúng ta” và “gây nguy hiểm cho an ninh chúng ta.”

Các hình thức tra tấn dã man mà lính Mỹ áp dụng với các tù nhân bao gồm không cho ngủ trong vòng 11 ngày, lột trần, nhốt chung với côn trùng, đặt trong những tư thế gây stress, và dìm xuống nước… Các tài liệu cũng cho biết biện pháp dìm xuống nước đã được sử dụng 226 lần đối với Khalid Sheikh Mohammed và Abu Zubaydah – hai nghi phạm là chỉ huy cấp cao của Al-Qaeda.

Theo kế hoạch, các tấm ảnh tù nhân bị lạm dụng ở các nhà tù tại Iraq và Afghanistan phải được công bố ngày 28/5 theo lệnh của toà án. Lệnh này được một toà án phúc thẩm đưa ra hồi tháng 9/2008 dựa trên Đạo luật Tự do Thông tin, theo đề nghị của Hiệp hội Tự do Nhân quyền Mỹ (ACLU).

Đằng sau động thái đảo ngược lập trường

Tổng thống Obama đã thay đổi quyết định cho công bố những bức ảnh tra tấn tù nhân sau khi các chỉ huy quân đội cấp cao tại Iraq và Afghanistan bày tỏ quan ngại rằng việc làm này có thể đặt binh lính của họ vào tình trạng nguy hiểm.

Động thái trên của Nhà Trắng đã nhận được sự hoan nghênh từ các thành viên đảng Cộng hòa nhưng vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ từ các nhóm nhân quyền.

“Tôi nhất trí với Tổng thống rằng việc công bố các bức ảnh đó sẽ không đáp ứng mục đích nào khác ngoài việc đặt binh lính của chúng ta vào tình trạng nguy hiểm hơn. Tổng thống đã có quyết định đúng và tôi tán thành quan điểm của ông,” nghị sĩ Cộng hòa hàng đầu tại Thượng viện, ông Mitch McConnell cho biết.

Trong khi đó, luật sư Amrit Singh thuộc ACLU, đã nguyền rủa quyết định trên là “lời nhạo báng cam kết minh bạch của Tổng thống Obama. Quyết định không công khai những bức ảnh này của Tổng thống Obama thật nực cười. Nó đi ngược lại những cam kết về tính minh bạch của ông. Điều cần thiết là những bức ảnh này cần phải được công bố để công chúng có thể đánh giá được quy mô và mức độ ngược đãi tù nhân đã được tiến hành,” ông cho hay.

Ông này cho biết thêm: “Những bức ảnh này cung cấp bằng chứng sống động cho thấy tù nhân bị các binh lính Mỹ lạm dụng không chỉ trong phạm vi nhỏ mà vượt xa ngoài bức tường của Abu Ghraib”.

Không chỉ ACLU, một số quan chức khác cũng bất bình với hành động trên của Tổng thống khi cho rằng, việc công bố đầy đủ các bức ảnh này là vô cùng cần thiết.

Trong khi đó, một số nhà phân tích nhận định táo bạo rằng, Tổng thống Mỹ rất “cao tay, biến nguy thành may”. Theo họ, với lý do bảo đảm an ninh quốc gia và mạng sống của binh lính Mỹ, chẳng người nào có thể chê trách Tổng thống, người “hy sinh bản thân, nói hai lời vì an toàn của dân tộc”. Từ đó, hình ảnh của ông Obama thêm cao đẹp và vững chắc hơn.

Chính quyền Mỹ dưới thời ông Bush đã từ chối công bố những bức ảnh nói trên, lo ngại rằng chúng sẽ gây ra làn sóng phản đối Mỹ và vi phạm các giao ước của Mỹ đối với tù nhân theo Hiệp định Geneva. Một số nguời đã phải ra tòa quân sự vì sử dụng súng để đe dọa tù nhân trong những trường hợp liên quan tới các bức ảnh.

Sự biện hộ của ông Obama

Ngay sau khi đưa ra quyết định thay đổi, Tổng thống Obama đã biện hộ rằng: “Đây không phải là tình huống mà trong đó Lầu Năm Góc muốn che giấu hay tìm cách thanh minh cho các hành động không thích hợp. Trên thực tế, hậu quả trực tiếp của việc công bố ảnh, theo tôi, sẽ là kích động thái độ chống Mỹ và đẩy binh sĩ của chúng ta vào nguy hiểm lớn hơn.”

Một số nhà phân tích nhận định, ý định tránh đối đầu với nhiều tướng lĩnh, quan chức trong chính quyền hiện tại và những người từng phục vụ Chính phủ của ông George Bush, như cựu phó Tổng thống Mỹ Dick Cheney là lý do khác khiến ông Obama quay ngoắt 180 độ như vậy. Nhằm tránh đối đầu với các quan chức này mà không làm người Mỹ tức giận, vị Tổng thống da màu thứ 44 của Mỹ khẳng định, các bức ảnh được công bố trước đây hoàn thành nhiệm vụ của nó là phục vụ điều tra một nhóm cá nhân.

Tuy nhiên, lý giải cho hành động này của ông Obama có rất nhiều ý kiến khác nhau. Đa số ý kiến đều khẳng định nguyên nhân quan trọng nhất là ông Obama lo sợ các bức ảnh này sẽ “đổ thêm dầu vào lửa”, khiến người Hồi giáo chống Mỹ mạnh hơn. Sau đó, ông thanh minh rằng, các bức ảnh được yêu cầu công bố thêm không nhạy cảm, đặc biệt khi so sánh với những hình ảnh gợi nhớ lại nhà tù khét tiếng Abu Ghraib tại Iraq.

Trên thực tế, kế hoạch công bố thêm các bức ảnh lạm dụng không phải là ý của Obama. Chính Liên minh tự do dân quyền Mỹ đã đưa vấn đề này ra tòa án, cho rằng việc công bố những hình ảnh ngược đãi là vì lợi ích của công chúng và sẽ chứng tỏ rằng đã có một nền văn hóa lạm dụng.

Dường như ban đầu Obama đã bị thuyết phục bởi nhu cầu minh bạch. Sự cởi mở luôn là một tiêu chuẩn của chính quyền mới. Có thể còn có những lý do khác làm cho việc công bố những bức ảnh mới có vẻ hấp dẫn lúc ban đầu, chẳng hạn như việc đó sẽ giúp đoạn tuyệt với quá khứ. Rốt cuộc thì việc lạm dụng không xảy ra dưới thời ông Obama.

Thư kí báo chí Nhà Trắng Robert Gibbs cho biết, ông Obama đã thông báo với nhóm hoạt động luật pháp của ông hồi tuần trước rằng ông không cảm thấy yên tâm khi công bố ảnh, lo ngại chúng sẽ kích động căng thẳng tại Iraq và Afghanistan và làm cho sứ mệnh của Mỹ trong hai cuộc chiến đó khó khăn hơn nhiều.

Điều cần nói ở đây là việc công bố những bức ảnh tra tấn tù nhân diễn ra vào thời điểm nhạy cảm – khi hàng ngàn binh lính mới của Mỹ được điều tới miền Nam Afghanistan và các quan chức chỉ huy quân đội Mỹ hiện rất lo ngại về tình hình an ninh tại Afghanistan.

Lo ngại cho sứ mệnh khó khăn của Mỹ tại chiến trường Iraq và Afghanistan và mạng sống của binh lính sau khi công bố những bức ảnh ngược đãi tù nhân khiến ông Obama phải đảo ngược lập trường của chính mình cũng là điều dễ hiểu. Cho dù có không ít  người coi Obama là người “tiền hậu bất nhất” nhưng hầu hết người Mỹ đều tin rằng động thái đảo ngược của ông Obama chỉ vì một mục đích tốt đẹp hơn, cao cả hơn.

Ánh Hồng
theo Vitinfo