Vô sinh có rất nhiều nguyên nhân. Vì vậy, tùy thuộc vào nguyên nhân mà nói rằng chữa được hay thành nan trị.

Vô sinh có thể do người chồng:

Không có tinh hoàn hay tinh hoàn teo.

– Thiếu tinh dịch hoặc tinh trùng chết non, tinh trùng kém hoạt động.

– Bị bệnh toàn thân như bệnh đường hô hấp, bệnh tim mạch, bệnh đường tiêu hóa, bệnh đường tiết niệu… Các bệnh này làm sức lực giảm sút, khả năng hoạt động giao hợp kém yếu, chóng xuất tinh hay không có khả năng cương dương.

– Do sinh hoạt quá đà lúc trai trẻ, do thủ dâm nên khi xây dựng gia đình thì tinh khô huyết kiệt.

Vô sinh do người vợ:

Do buồng trứng teo, trứng không phát triển.

– Do bị viêm nhiễm mà tắc vòi ống dẫn trứng.

– Do dị dạng bộ phận sinh dục.

– Do rối loạn hoạt động của tuyến nội tiết từ não đến tuyến yên, tuyến thượng thận và buồng trứng làm rối loạn kinh nguyệt, vô kinh, đa kinh, rong kinh… Vô cảm, khô khan…

– Do thiếu vệ sinh – gây viêm nhiễm bộ phận sinh dục (có khí bạch đới).

– Do bệnh toàn thân: béo phì, tiểu đường, bệnh tim mạch, bệnh hệ tiết niệu, hệ tiêu hóa, bệnh hệ hô hấp… khiến sức khỏe chung giảm sút dẫn đến hoạt động sinh dục giảm sút.

Đông y khám người vô sinh thường cũng chú ý khai thác theo vọng, văn, vấn, thiết để biết bệnh ở lục, phủ, ngũ tạng nào. Trong ngũ tạng người, thầy thuốc hay quan tâm đến tạng Thận.

Tạng thận được chia ra Thận âm và Thận dương hay Thận thùy và Thận hòa. Thận liên quan đến khí và huyết. Chức năng của Thận là tàng tinh và sinh tinh. Tinh ở đây là chỉ các chất tinh hoa, chất quý của cơ thể, tinh đồng nghĩa với hoạt động của dương vật và tinh trùng mạnh hay yếu, đủ hay thiếu. Ở nữ giới liên quan đến lòng ham muốn hay thờ ơ, kinh nguyệt đều hay rối loạn.

Muốn chữa vô sinh có hiệu quả người bệnh cần được khám kỹ cả người chồng và người vợ xem nguyên nhân vô sinh ở đâu để chữa. Trong phạm vi bài này chỉ xin giới thiệu về nguyên tắc chữa vô sinh và dẫn một số thí dụ về chữa rối loạn kinh nguyệt.

Thuốc bổ thận có rất nhiều, nên mức độ tác dụng có khác nhau. Cần bổ thận âm có Thục địa, Hà thủ ô, Cao quý bản…

Cần bổ thận dương cần có Nhục dung, Kỳ tử, Ba kích, Lộc nhung.

Tăng cường sinh dục cần có Ngài đực, Sâm cau, Ích trí nhân, Pha cố chỉ…

Để giữ tinh có Kim anh, Khiếm thực.

Để bổ thận âm có bài lục vị thành gồm:

Thục địa             Hoài Sơn

Sơn thù              Đan bì

Trạch tả              Bạch linh

Bài Đại bổ âm hoàn gồm:

Thục địa             32g

Cao qúy bản     20g

Tri mẫu              12g

Tán bột làm viên uống.


Đông y thường kể 5 nguyên nhân gây rối loạn kinh nguyệt.

Một là do huyết nhiệt, thủy không đủ người gầy da nóng, miệng khô khát, kinh đến trước kỳ dùng bà

Xuyên khung     10g   –  Mạch môn              12g

Đương quy        12g   –  Thiên môn              12g

Thục địa           16g  –   Thiên hoa phấn       12g

Bạch thược         2g    – Hoàng cầm             10g

A giao              12g

Sắc uống: Tác dụng để tăng cường phần thủy, huyết sẽ nhuận và kinh đều.

Hai là do huyết hàn, do thủy bị lạnh, kinh đến sau kỳ, chân tay lạnh, sợ lạnh, máu nhợt, ngưng trệ, đau bụng khi hành kinh,  Dùng bài:

Đăng sâm         16g   –    Quế chi                12g

Bạch linh            8g    –   Hoắc hương          12g

Bạch truật        12g    –   Phụ tử chế              8g

Cam thảo            6g    –   Hương phụ           16g

Ngải diệp          12g

Sắc uống: Tác dụng của bài này là làm ấm phần thủy và khí lưu thông vì khí lưu thông thì huyết mới thông, kinh nguyệt mới đều.

Ba là do huyết hư: Biểu hiện kinh ra ít, máu khô màu nhợt, do thận thủy không đủ, nên người bệnh cảm giác nóng trong xương tức ngực khó thở, chân tay mệt yếu, không có dịch khi sắp hành kinh (khô). Dùng bài:

Thục địa          30g     –   Câu kỷ         12g

Thỏ ty tử         10g     –   Sơn thù       10g

Cam thảo          6g      –    Qui bản        8g

Hoài sơn          16g      –    Bạch linh    12g

Ngũ vị                8g     –   A giao         12g

Mạch môn        12g      –   Nhục dung    8g

Tác dụng bổ thận.

Bốn là vị hư huyết hư, mạch xung nhâm không đủ, biểu hiện người yếu, ăn kém, da xanh, kinh nhợt loãng. Dùng bài:



Nhân sâm          12g   –   Bạch truật          16g    –   Ngũ vị                6g

Hoàng kỳ           12g   –   Cam thảo             6g    –   Đại táo               6g

Đương quy         12g    –  Quế tâm               8g    –   Sinh khương        3 lát

Thục địa            12g    –  Trần bì               10g    –   Viễn trì               4g

Bạch thược        10g   –   Bạch linh              8g

Sắc uống: bài này có tác dụng bổ tỳ vị, ăn ngon mà tăng huyết.

Năm là do huyết ứ trệ. Biểu hiện người lúc nóng, lúc lạnh, đau mỏi toàn thân, đau bụng khi hành kinh, có khí hư, kinh ra ít, khó ra dùng bài:

Xuyên khung     12g    –   Huyền hồ          8g       –    Một dược        8g

Đương quy        12g   –   Đào nhân           8g        –    Ích mẫu         12g

Thục địa           16g   –   Hương phụ chế   16g   

Xích thược        12g   –   Nhũ hương         6g

Nếu thêm biểu hiện nhiệt như da nóng, kinh đỏ, thì bổ sung thêm hoàng cầm 12g, Hoàng liên 10g

Nếu biểu hiện lạnh, thêm  Can khương  8g, phụ tử chế  8g, sắc uống.

Tóm lại, điều trị vô sinh khó và phức tạp, nên giữ gìn từ lúc còn trẻ, tránh chơi bời quá mức giữ vệ sinh đường sinh dục tránh mắc bệnh lây nhiễm. Khi có nhu cầu chữa vô sinh cần tìm thầy thuốc có kinh nghiệm tránh dùng thốc tùy tiện, lợi bất cập hại.

GS.TS. Dương Trung Hiếu
theo Bacsygiadinh