Nhớ Việt Văn bởi Nguyễn Quang

Mới đó mà đã một năm nhà thơ cộng đồng Việt Văn từ giã người thân, bạn bè đi vào cõi vĩnh hằng. Là người có may mắn được gần gũi anh trong những ngày cuối đời, tôi thấy sẽ không phải với người đã khuất cũng như với bạn bè của anh – những người đã tận tình với Việt Văn khi anh còn sống và tận tâm khi anh đã mất, nếu như không viết ít dòng nhân ngày giỗ đầu của anh.

         
 Việt Văn tên thật là Nguyễn Văn Luận sinh ngày 10-07-1950 tại Thái Lan trong một gia đình Việt kiều yêu nước. Quê anh ở Thạch Hà, Hà Tĩnh. Lên 7 tuổi anh được tổ chức đưa về nước và học tập tại quê nhà. Anh là lứa học sinh chuyên Toán đầu tiên của nền giáo dục miền Bắc XHCN. Là học sinh giỏi toàn diện, hết phổ thông anh thi vào Đại học Bách Khoa Hà Nội. Đang học dở năm thứ 2 theo tiếng gọi của Tổ quốc anh lên đường nhập ngũ tham gia đánh Mĩ. Sau đó được cử sang học Đại học quân sự chuyên ngành  hải quân tại Bacu,  Azecbaizan, đạt kết quả xuất sắc với 100% điểm 5 và tốt nghiệp bằng đỏ. Nhưng số phận trớ trêu đã khiến anh ở lại Ucraina và vĩnh viễn nằm lại trên mảnh đất này …

Cố nhà thơ Việt Văn

Nhớ Việt Văn ta nhớ đến dáng hình và tâm hồn của anh. Để bù lại cái vóc dáng có phần khiêm tốn thì ông trời lại cho anh một sự đa tài và cả đa… tình nữa ! Việt Văn có để lại một số bức tranh vẽ chì và màu nước khá đẹp. Ít ai biết được anh  là một thợ kim hoàn nổi tiếng trong nhà máy vàng bạc ở Kiev. Anh cũng là thợ sửa đồng hồ có hạng, trong thời kì Liên Xô cũ ki-ốt của anh tập nập người vào ra. “Bàn tay vàng” của anh cũng đã tạo lên những cái phông vừa đẹp vừa bay bướm trong các dịp Tết cổ truyền của cộng đồng ở Kiev. Nói về thể thao, anh là một người có khả năng rất giỏi ở hai môn thể thao là bóng đá và bóng bàn, ngoài ra, tuy đến với máy tính rất muộn (vào khoảng 55 tuổi) nhưng sau 3 năm học hỏi thì chẳng những anh sử dụng máy tính thành thạo mà còn là một lập trình viên giỏi tạo ra các chương trình đặc biệt để quản lý công ty…

Việt Văn sống chân tình và có trách nhiệm nên được nhiều người quí mến. Đối với bạn bè anh sống nhiệt tình, vô tư, đối với cộng đồng anh cống hiến không vụ lợi. Vì vậy, khi nghe tin anh bị xuất huyết não phải cấp cứu tai bệnh viện thì có hàng chục cuộc điện thoại gọi hỏi thăm, rất nhiều bạn bè gấp rút quyên tiền gửi đến mong cứu anh khỏi cơn nguy kịch. Vợ chồng Sơn Bình (Kiev) bỏ cả kinh doanh, hàng ngày nấu cháo thịt xay nhuyễn đưa vào bệnh viện, anh Cơ, anh Dương (Kharcop) là những người quyên tiền sớm nhất để gửi lên Kiev, vợ chồng Đoan Dũng (Kharcov) cũng rất quan tâm, chị Lan, anh Hòa (Kiev) cũng rất nhiệt tình; Khi anh Văn mất, Đại sứ quán Việt Nam tại Ukraina đã cử đại diện đến phúng viếng và anh Bằng (Kiev) là người chủ động đứng ra nhận trách nhiệm làm đám tang. Cũng cần kể đến công ty in ở Kharcop đã góp tiền để chữa chạy và lo hậu sự cho anh.  Mọi người cũng rất cảm động trước tình cảm cao quí của các cộng tác viên báo Tuần tin quê hương như Cỏ May, Nguyễn Đỗ Thùy Dương, Thương Giang, Hồng Công, Hà Thu, Mai Anh, Trăng Viễn Xứ… Nếu không có tình cảm thực sự sâu sắc thì không thể có một Cỏ May, một Đỗ Thùy Dương khóc nức nở trước linh cữu của nhà thơ xấu số… Khi nghe Việt Văn mất thì rất nhiều nhà hảo tâm, bà con cộng đồng ở Kiev, Kharcop, và các thành phố khác đã quyên tiền ủng hộ, trong đó có nhiều người còn gặp anh lần nào. 


Các CTV nhận giấy khen nhân kỷ niệm báo Tuân tin quê hương tròn số 200

Việt Văn là công tác viên tích cực của báo Tuần tin quê hương ngay từ khi tờ báo mới ra đời. Anh chính là tác giả của các bài viết phê phán thói hư tật xấu bằng lời văn chan chát , sắc bén với bút danh Lê Ống Kính. Nhưng trước hết cộng đồng biết đến Việt Văn như một nhà thơ. Việt Văn viết được nhiều thể thơ, viết khỏe, nhanh và nhiều bài đạt chất lương cao. Có thể nói , ở Ucraina Việt Văn là một trong số ít người viết thơ Đường nhiều và đúng niêm luật bằng trắc. Dù viết tự trào hay gửi gắm niềm tâm sự, dù tả cảnh hay ngụ tình thơ anh bao giò cũng sâu sắc, thâm thúy để lại ấn tượng và suy nghĩ cho người đọc.
Đề tài thơ anh rất đa dạng, từ hồ Hoàn Kiếm, núi Non Nước đến các phiên chợ đông ở Kiev, Kharcop, từ vùng núi non Karpat đến biển xanh Odessa. Có khi chỉ là một loại cỏ đơn sơ nhưng có lẽ gắn với kỉ niệm của người phụ nữ xinh đẹp tài năng nên anh đã làm được một bài thơ đáng nhớ với lối chơi chữ độc đáo:

Cỏ May (1)
CỎ là hương để gió say
MAY là may mắn cho ai được gần
CỎ không găm áo kích quần
MAY cho tôi cũng một lần gặp em
CỎ duyên cỏ dáng là em
MAY cho tuần báo có tên cỏ này
 
Anh cũng cố gắng tìm tòi thể nghiệm những cái mới trong thơ. Trong bài Tháng Ba anh đã việt hóa những thành ngữ trong tiếng Nga tạo nên một bài thơ khá dí dỏm :
Tháng Ba (2)
Ngoài trời lất phất mưa xuân
Bóng non thấp thoáng như gần, như xa
Dở ương nhìn tiết tháng Ba
Nhớ lời ai nhắc: “đàn bà nắng mưa”*
Nắng hoen – chút nắng dư thừa
Mưa rơi có đủ thấm vừa lá khoai?
Ghét gì như ghét tháng Hai
Tôi ngồi ngao ngán, mong hoài… tháng Ba
Kiev, 02.2004

*Dựa theo ngạn ngữ Nga:
“Đàn bà sinh vào tháng Ba dở ương như thời tiết

Bài thơ vừa đọc ngược đọc xuôi, đọc từ phải sang trái, từ trái sang phải có lẽ là bài thơ độc nhất vô nhị ở Ucraina :

Thơ Xuân (3)
I
Hoa kết lụa viền thêu nhớ mong
Tuyết tan trời hửng nắng tàn đông
Xa ngân tiếng mẹ – lời non nước
Mãi vọng hồn thơ – nhịp núi sông
Tha thiết nỗi niềm bao luyến tiếc
Da diết nhớ xuân, rượu ấm nồng
II
Hoa lồng pháo Tết, nhớ nao nao
Mát dịu tình quê, biển dạt dào
Nhà ấm khói xuân, hương thoáng nhẹ
Khách thơ, vần chủ ý tuôn trào
Xa gần chuyện cũ người thăm hỏi
Tối sớm ly men bạn đón chào
Tha thiết gió hoà mây ước mộng
Ta cùng cảnh sáng lộng trời sao
Việt Văn, Xuân Tân Tỵ
Chú thích: 2 bài thơ này có thể đọc:
1.Ngược từ dưới lên, từ phải qua trái
2.Xuôi từ trên xuống, từ trái qua phải, bỏ hai chữ đầu
3.Ngược từ dưới lên, từ phải qua trái, bỏ hai chữ cuối

Một lần ngẫu nhiên đọc bài “ Qua xuzđan” của Trần Đăng Khoa (4)

Thành xưa đổ bóng vào trời
Khói sương lãng đãng … một thời đã xa
Tháng năm lừng lững đi qua
Chỉ còn mấy đỉnh tháp già ngẩn ngơ
Chiều buông ngon khói hoang sơ
Tiếng chuông ngàn tuổi tỏ mờ trong mây
Người xưa hồn ở đâu đây
Nhìn ra chỉ thấy tuyết bay trắng chiều…

Tôi nhớ ngay đến bài thơ của Việt Văn :

Pecherskaia Lavra* (5)

Non xanh tạo hoá nên thơ
Giang sơn gấm vóc ai vừa khắc tên
Chiều tà ngọn tháp xoay nghiêng
Dòng sông giữa khúc nhô lên đỉnh chùa,
Tường thành già cỗi nắng mưa,
Dù phai dấu ấn, nếp xưa vẫn còn.
Mấy tầng lợp mái ngàn non,
Khéo tay ai tạc vàng son giữa trời.
Tiếng chuông thức dậy bao đời
Nửa trong ảo thực, nửa khơi cội nguồn.
Chiều thu nghiêng vẻ gợi buồn
Gió sương như đã hóa hồn cổ nhân.
Gặp nhau trên nẻo đường trần
Mà như gang tấc được gần cõi tiên!
Kiev, tháng 11.2003
*Pecherskaia Lavra – Khu di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh của Thủ đô Kiev

Hai bài thơ có đề tài từ ngữ giọng điệu na ná nhau, nếu như ta nhỡ đổi tên tác giả cho hai bài thơ trên thì cũng khó phân biệt đâu là thơ Trần Đăng Khoa, đâu là thơ Việt Văn nữa!
Nhân ngày giỗ đầu của Việt Văn tôi mạn phép công bố bài thơ anh viết về kỉ niệm của một người bạn đã mất ở Kiev, với ngôn ngữ trong sáng cách dung hình ảnh lối ví von rất tài tình. Giọng thơ buồn man mác, một nỗi ngậm ngùi cho số phận mong manh của con người (6).


Bút tích của cố nhà thơ Việt Văn

 
Đương thời, qua những lúc đàm đạo về văn chương, sự đời, tôi thấy Việt Văn có trí nhớ rất tuyệt vời, anh rất giỏi tiếng Nga và cũng rất siêu tiếng Việt!
Anh thuộc rất nhiều ca dao tục ngữ, thơ Hồ Xuân Hương, truyện Kiều, thơ Tố Hữu, thơ Bác Hồ … Có một điều tôi thắc mắc là không thấy anh nhắc đến một nhà thơ tài ba, ngang tàng, người cùng quê với anh là nhà thơ Nguyễn Công Trứ. Phải chăng anh không đồng ý với quan điểm có phần yếm thế của nhà thơ này:
“ Kiếp sau xin chớ làm người
Làm cây thông đứng giữa trời mà reo”

Tôi tin chắc rằng dù thân xác anh đang nằm dưới những cây thông vi vu quanh năm, nhưng nếu được đầu thai sang kiếp khác thì Việt Văn vẫn trở lại làm người, làm nhà thơ, dù cuộc đời có nhiều trắc trở, đắng cay, nhưng anh vẫn hăm hở lao vào cuộc sống vì ngoài đời và trong thơ anh luôn luôn là người yêu đời và lạc quan!
Cách đây không lâu vào dịp lễ phục sinh, tôi và một người bạn có đến viếng mộ anh. Thời gian, mưa nắng gần như không làm suy xuyển gì ngôi mộ, những vòng hoa của cộng đồng vẫn còn nguyên, trên đó tấm chân dung của anh với đôi mắt trầm buồn vẫn đang nhìn về quá khứ và soi tận cả tương lai…

Đứng lặng trước ngôi mộ hồi lâu, tôi liên tưởng đến hai câu thơ rất hay của bác Lê Thế Khoái (cựu tham tán thương mại ĐSQ Việt Nam tai Ucraina):
“Khói tỏa vành vành ngôi mộ Việt
Một mình anh rừng thánh giá vây quanh”

Bỗng nhiên người bạn tôi lóe lên một ý nghĩ rất hay: hãy tìm một, hai câu thơ hay nhất của Việt Văn để khắc lên mộ chí của anh.
Khi viết bài này tôi có hai nguyện vọng :
1-Những người bạn, những người yêu mến Việt Văn hãy cùng chung tay góp sức để xây cho anh một ngôi mộ, chúng ta sẽ làm một cái bia mộ thật đẹp và ghi câu thơ hay nhất của anh lên đó để cho cái ý nghĩ lóe lên trong khoảnh khắc của bạn tôi sẽ đọng lại vĩnh cửu trên mộ chí của Việt Văn.
2-Trước đây, anh Dương (phó TBT báo Tuần tin quê hương) có hứa với anh Văn là tìm tài trợ để in tuyển tập thơ Việt Văn. Tôi biết số người yêu mến con người và thơ Việt Văn ở Ucraina khá nhiều, chúng ta sẽ liên lạc với anh Dương tập hợp các bài thơ của Việt Văn tìm nguồn tài trợ để cho tập thơ của Việt Văn được ra đời.

Có lẽ nhà báo Lê Quí Hiền đã nói đúng: “ Cõi âm có không thì không ai biết, nhưng cõi nhớ thì có thật. Có người sống mà như đã chết vì chẳng ai nhắc đến, có người mất rồi nhưng vẫn sống mãi trong cõi nhớ của bạn bè và những người xung quanh.” Việt Văn đã đi vào cõi nhớ…”
Tôi mạn phép được dùng mấy câu thơ của Thương Giang  để kết thúc bài viết này (7):

Người đi thơ vẫn còn lưu
Thiên thu khuất bóng …mến yêu vẫn còn…
Tình thơ… mãi vẫn trường tồn
Trong lòng bạn đọc… nỗi buồn tiếc thương…

·    (1) Bài thơ do nhà thơ Cỏ May cung cấp.
·    (2) (3) và (5) những bài thơ này do nhà thơ  Nguyễn Đỗ Thùy Dương cung cấp.
·    (4) bài thơ được trích trong tuyển tập thơ “ Tuyết ấm” của Hội văn học nghệ thuật Việt Nam tại Liên bang Nga, trang 125.
·    (6) nguyên bản bút tích của Việt Văn do Lê Quốc Sơn cung cấp.
·    (7) trích thơ Thương Giang – tạp chí Tuần tin quê hương số 298 ngày 17-09-2010                                                                         
                                                                                            
                                                                                                    Kiev ngày 05-09-2011

Nguyễn Chí Tình

»Cùng chủ đề
Tuổi cao gương sáng

05 Tháng Chín 2011

Về nơi biển gọi !

31 Tháng Tám 2011