Tận mắt chứng kiến một lớp học đơn sơ chỉ với chiếc bảng đen treo lên vách, không có ghế và học sinh chen chúc ngồi quanh cô giáo… mới thấy nỗ lực của những người Việt ở Campuchia trong việc học và gìn giữ tiếng Mẹ đẻ ở xứ người, lớn lao như thế nào.

<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} p {mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0in; mso-margin-bottom-alt:auto; margin-left:0in; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 1.25in 1.0in 1.25in; mso-header-margin:.5in; mso-footer-margin:.5in; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

Một
nét chung của người Việt xa quê là luôn hướng về quê hương. Khi nói đến việc
kiều bào nỗ lực học tiếng Mẹ đẻ, hình ảnh ấy được thấy rõ ở Campuchia.

Trưởng thôn gốc Việt

Đến
thăm nhà ông Lem Lien Hay, trưởng thôn 1, làng Phum Thom, xã Phum Thom,
huyện Kean Svay, tỉnh Kandal, nằm bao quanh Phnom Penh. Hôm đó là đầu tháng 10
và không may là ngày người các tỉnh trở lại Phnom Penh sau lễ Sene Đôn Ta cổ
truyền (lễ tưởng nhớ ông bà), nên các nẻo đường về Thủ đô rất đông người.

 

Ông Lem Lien Hay (thứ năm từ trái qua) cùng vợ, con, cháu và khách tại gia đình ông ngày 1/10/2008.  

<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} p {mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0in; mso-margin-bottom-alt:auto; margin-left:0in; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 1.25in 1.0in 1.25in; mso-header-margin:.5in; mso-footer-margin:.5in; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

Chúng
tôi khởi hành từ tỉnh Kratie phía Bắc Campuchia, gần biên giới Lào vào đầu giờ
sáng, và theo người lái xe thì ngày thường có thể về đến Phum Thom trước 12h.
Tuy nhiên, vì kẹt xe khá lâu nên mãi đến hơn 15h 30, chúng tôi mới tới được nhà
ông.

Những
ngày trước, ông Lem Lien Hay và cả gia đình đều rất bận vì phải đi nấu tiệc
trong suốt lễ Sene Đôn Ta (nghề phụ của ông là nấu đám tiệc). Hôm đó, ông cũng
khá bận và dành thời gian cơm trưa cho khách, nhưng vì khách đến quá trễ, ông
phải hủy lịch buổi chiều của mình để tiếp những người từ Việt Nam sang.

Khi
đến nhà ông, bàn tiệc đã bày sẵn với đầy thức ăn và đồ uống, còn trái cây đã
ướp lạnh trong thùng đá to (vì điện ở Campuchia khá đắt nên nhiều nhà sử dụng
thùng đá to thay tủ lạnh để tiết kiệm). Ông gọi đủ cả nhà ra giới thiệu: vợ
chồng ông có 9 người con và một số cháu.

Ông
xưng là ba và gọi toàn bộ chúng tôi là con, nói biết có người từ Việt Nam đến thăm là
mừng lắm, từ sáng đã đi chợ chuẩn bị đồ ăn rồi đợi hoài mới thấy khách đến.

Trong 9
người con, chỉ người con trai 22 tuổi tên Chăm nói được tiếng Việt. Anh nói
chưa thật sõi nhưng cũng cố gắng dùng ngôn ngữ Mẹ để nói chuyện với. Vợ ông Hay
là người Campuchia, còn ông đã xa Việt Nam mấy mươi năm rồi.

<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} p {mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0in; mso-margin-bottom-alt:auto; margin-left:0in; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 1.25in 1.0in 1.25in; mso-header-margin:.5in; mso-footer-margin:.5in; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

Theo lời
ông kể, gốc ông có thể ở An Giang nhưng ông không chắc thế vì lâu quá không còn
nhớ chính xác. Ông đem ra ba cuốn từ điển tiếng Việt to và dày nói mua ở Phnom Penh cho Chăm học
tiếng Việt. Chăm cũng đã đôi lần đến Việt Nam, nhưng còn ngại giao tiếp vì
vốn tiếng Việt còn ít.

Khi
chúng tôi nói lời chia tay, ông Hay bảo: “Các con ở lại nhà ba chơi đi, mai về.
Nhà ba đủ chỗ cho các con ngủ”. Chúng tôi nói không thể vì còn phải đi, ông
liền quàng vai ba người khách dắt đi hết nhà để chứng minh là dư chỗ. Đưa chúng
tôi ra xe, ông ôm từng đứa dặn: “Có qua đây thì nhớ ghé nhà ba”.

Bà giáo hết răng dạy tiếng Việt

Trước
đây, Chăm (con trai ông Hay) học tiếng Việt với một bà giáo gốc Việt tên là
Nguyễn Thu Niêm ở làng Chruoy Ampil, xã Kbal Koh (tiếng Khmer nghĩa là Đầu Của
Đảo) cạnh xã Phum Thom của Chăm.


Kbal Koh nằm trên một dải đất nhô ra sông Mekong, và hai xã cách Phnom Penh khoảng 20 – 30
phút lái xe. Làng Chruoy Ampil có một cộng đồng người Việt, phần lớn là người
công giáo và sống chủ yếu bằng nghề cá.


giáo năm nay 68 tuổi, sống một mình. Trẻ em trong làng gọi bà là Yiey (tiếng
Khmer nghĩa là bà) hay thân mật hơn là Yiey Gahop (bà hết răng). Bà Yiey tâm
sự: “Tôi cố gắng dạy trẻ con trong làng bằng sách tập đọc Việt Nam vì không
muốn quên tiếng Mẹ đẻ và muốn giúp tụi nhỏ đọc được tiếng Việt, chứ không vì
tiền”.


cũng dạy các phép tính cộng, trừ, nhân, chia và những phép toán đơn giản từ các
sách lớp 1, 2, 3. Sức khỏe và tuổi tác không cho phép bà dạy thật nhiều, nhưng
ngôi nhà nhỏ xíu cũng là nơi dạy của bà xem ra quá chật vì nhiều học trò. Một
cái bảng đen nhỏ và cũ bằng gỗ treo lên vách, không có ghế, và học sinh chen
chúc ngồi quanh cô giáo.
 

“Đất bán và thuê” bằng tiếng Việt và tiếng Khmer ở Phnom Penh.

<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} p {mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0in; mso-margin-bottom-alt:auto; margin-left:0in; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 1.25in 1.0in 1.25in; mso-header-margin:.5in; mso-footer-margin:.5in; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

Theo
những người Khmer trong làng Chruoy Ampil, cộng đồng người Việt ở đây hình
thành vào đầu những năm 1980. Nhưng theo ông Sam Nouv, một người sống ở đây từ
nhỏ và giờ là Phó Giám đốc Cục Thủy sản Campuchia, đã có người Việt đến đây
sinh sống bằng nghề cá từ những năm 1950.

Phnom Penh không xa

Hết
huyện Kean Svay (tỉnh Kandal) là đến cây cầu lớn bắc qua sông Mekong vào Thủ đô
Phnom Penh mà bà con người gốc Việt ở đó gọi là cầu Sài Gòn (vì giống qua cầu
Sài Gòn là đến nội ô TP HCM).

Đây
là tuyến đường của những chiếc xe Mai Linh, Sapaco, Sinh Cafe hay các doanh
nghiệp khác chở khách từ Việt Nam sang Phnom Penh và về hàng ngày qua cửa khẩu
Mộc Bài (Tây Ninh).

Tại
Phnom Penh, có một vài ngôi trường của người Việt, tất cả đều là trường cấp 1
do Hội Việt kiều Phnom Penhthành lập. Trẻ em ở đây vừa được học bằng tiếng Khmer, vừa được dạy tiếng Mẹ
đẻ. Khá nhiều sách báo Việt Namcó bán tại các nơi tập trung cộng đồng.

Theo
Đại sứ quán Việt Nam tại Phnom Penh, các cơ quan Campuchia thống kê hiện có
khoảng trên 120.000 kiều bào đang sống ở Campuchia. Ngoài những bà con đã định
cư từ lâu, tới hai, ba thế hệ, có người mới ở từ 10 đến 20 năm và một số bà con
sang Campuchia làm ăn theo mùa vụ.

Trình
độ dân trí của cộng đồng người Việt ở Campuchia nói chung còn thấp và tỷ lệ
người không biết chữ khá cao. Nhiều trẻ em không có điều kiện đi học, nhất là
các vùng xa.

Cũng theo Đại sứ quán Việt Nam, quan hệ hữu nghị, hợp tác
giữa Campuchia với Việt Nam ngày càng được củng cố và phát triển tốt, và cuộc
sống của Việt kiều Campuchia cũng ổn định hơn. 


theo Việt Nam Net