Mối quan hệ không mấy yên ả giữa Nga và Ukraine có nguy cơ lại nổi sóng bởi việc trục xuất các nhà ngoại giao của nhau. Nhưng điều đáng nói là phía sau đòn trả đũa ngoại giao này là bóng dáng của một cuộc chiến mới liên quan đến số phận căn cứ hải quân Nga ở Sevastopol.

Bộ Ngoại giao Nga ngày 29-7 đã triệu Đại sứ Ukraine Konstantin Grishenko đến để yêu cầu “chấm dứt ngay lập tức” trước thời hạn sứ mệnh của một cố vấn Đại sứ quán Ukraine tại Matxcơva. Bộ Ngoại giao Nga cũng tuyên bố phản đối “các hành động công khai chống Nga” của Kiev thời gian qua.

Động thái trên của Matxcơva được xem là nhằm trả đũa việc Kiev hồi tuần trước đã ra lệnh trục xuất Tham tán Đại sứ quán Nga tại Ukraine Vladimir Lysenko. Ông Lyshenko là người đặc trách các vấn đề Hạm đội Biển Đen của Đại sứ quán Nga.

Phía Ukraine từ chối đưa ra lý do hay bất kỳ bình luận gì về việc trục xuất ông Lyshenko ngày 23-7. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng việc trục xuất này có liên quan đến tranh cãi thời gian qua giữa Kiev và Matxcơva xung quanh số phận căn cứ Hạm đội Biển Đen đóng tại cảng Sevastopol của Ukraine.

Nhìn lại lịch sử, Hạm đội Biển Đen của Nga từng hoạt động ở Biển Đen và Địa Trung Hải từ thế kỷ thứ 18 và lấy cảng Sevastopol làm căn cứ từ thế kỷ 19. Sau khi tách ra từ Liên Xô trước đây, Matxcơva và Kiev ký thỏa thuận có thời hạn 20 năm về việc Nga thuê cảng Sevastopol của Ukraine để làm căn cứ cho Hạm đội Biển Đen đến năm 2017.

Theo hải quân Nga, Hạm đội Biển Đen có biên chế khoảng 50 tàu chiến lớn và các tàu hỗ trợ. Hạm đội này còn có 80 máy bay chiến đấu và máy bay trực thăng cùng khoảng 13.000 nhân viên.

Mọi việc diễn ra một cách bình thường cho đến khi chính quyền của Tổng thống Victor Yushchenko lên cầm quyền sau cuộc cách mạng sắc màu cuối năm 2004. Cùng với việc công khai tuyên bố muốn gia nhập NATO, chính quyền ông Yushchenko không ít lần gây khó dễ cho hoạt động của Hạm đội Biển Đen tại căn cứ Sevastopol.

Một trong những lần căng thẳng nhất là việc Tổng thống Yushchenko tìm cách ngăn cản hỗ trợ của Hạm đội Biển Đen trong cuộc chiến giữa Nga và Gruzia tháng 8-2008. Sắc lệnh của ông Yushchenko đòi phía Nga phải báo trước 72 giờ về mọi chuyến tàu chiến và máy bay ra vào cảng Sevastopol đã bị chính Thủ tướng nước này Yulia Tymoshenko phản đối là vi phạm thỏa thuận đã ký kết với Nga.

Ai cũng thấy là chính quyền ông Yushchenko đang rất sốt sắng để làm sao có thể gia nhập NATO càng sớm càng tốt. Thế nhưng sẽ ra sao nếu một thành viên NATO mà lại có trên lãnh thổ nước mình một căn cứ quân sự lớn của quốc gia ngoài liên minh?

Linh Trang
theo ANTĐ