Mặc dù Nga hiện là nước xuất khẩu dầu thô lớn thứ hai trên thế giới nhưng quyền định giá dầu khí và quyền giao dịch ngoại hối của Nga vẫn đang nằm trong sự khống chế của Mỹ. Giành lại thế chủ động cho mình trong hai lĩnh vực này là điều mà Matxcova đang hướng tới.

Trên lĩnh vực tài chính năng lượng, Nga đang âm thầm xách động một cuộc phản kích. Từ khi ông Putin bước lên vũ đài chính trị Nga và thế giới, xuất khẩu năng lượng khổng lồ đã giúp Nga gom góp vun vén không ít. Nhưng dù là “ông lớn” trong xuất khẩu dầu thô và khí thiên nhiên toàn cầu, quyền định giá xuất khẩu dầu khí lại không nằm trong tay người Nga. Dầu thô “Uraln” do Nga sản xuất chỉ được định giá như sản phẩm phụ thuộc vào dầu Brent biển Bắc, chỉ riêng điều này đã khiến Nga tổn thất hơn 4 tỷ USD mỗi năm.

Tranh giành quyền định giá dầu khí

Để đoạt lại quyền định giá dầu khí, tháng 5 năm 2006, Putin đã đề xuất xây dựng sở giao dịch dầu thô riêng của Nga và sử dụng đồng rúp để tính giá. Tiếp đó, ngày 7 tháng 10 năm2006, trong tiệc mừng sinh nhật mình, tổng thống Putin tuyên bố dầu thô được đặt tại St.Peterboug. Bộ thương mại và phát triển kinh tế Nga đã gấp gáp phối hợp với sở giao dịch St.Peterboug để đến ngày 14/11/2007, sàn giao dịch dầu thô chính thức ra đời.

Sàn giao dịch này thực hiện tới ¼ tổng lượng giao dịch dầu thô và sản phẩm dầu thô của Nga trong đó những khách hàng chủ yếu của nó là Bộ quốc phòng, Bộ tình trạng khẩn cấp, Bộ nông nghiệp… Các tập đoàn do nhà nước nắm quyền khống chế cổ phần như công ty cổ phần công nghiệp khí thiên nhiên Nga, công ty dầu mỏ và công ty vận chuyển đường ống dầu mỏ bảo đảm cung ứng nguồn hàng. Đã có 26 khách hàng trong nước Nga đăng ký giao dịch tại sàn giao dịch này.

Ngày 3/3/2008, kênh giao dịch dầu thô chính thức khai thông, đây là động thái đầu tiên để Nga tranh giành quyền định giá dầu thô. Mượn kênh giao dịch này, Nga đã giành được quyền định giá đối với các thành phẩm dầu nội địa, có ý nghĩa mang tính quyết định đối với việc ổn định kinh tế vĩ mô. Hiện, lạm phát mang tính toàn cầu phát xuất từ sự leo thang của giá năng lượng và giá lương thực đã vươn tới Nga. Năm 2007, chỉ số CPI của Nga là 11,9% và chỉ riêng trong 7 tháng đầu năm 2008 đã là 9,3%. Dưới góc độ khống chế lạm phát, khống chế giá thành phẩm trong nước là một khâu rất quan trọng.

Mục tiêu tiếp theo của Nga là đoạt lại quyền định giá xuất khẩu dầu thô đồng thời tập trung thành lập sở giao dịch hàng hoá quốc tế quy mô lớn tại St.Peterboug. Khác với sàn giao dịch dầu thô, chức năng định giá của Sở giao dịch hàng hoá quốc tế chủ yếu tập trung vào định giá xuất khẩu dầu thô. “Đặt hàng kỳ hạn dầu thô hỗn hợp Nga” (REBCO) sẽ được thu hồi về từ Sở giao dịch hàng hoá New York và tiến hành giao dịch tại Sở giao dịch hàng hoá quốc tế Nga.

Ngân hàng dự trữ, ngân hàng công nghiệp khí thiên nhiên và ngân hàng thương mại đối ngoại Nga đã lên kế hoạch đầu tư vào Sở giao dịch hàng hoá quốc tế 750 triệu rúp. Để độc hưởng quyền định giá xuất khẩu dầu thô, chính phủ Nga kiên quyết từ chối sự tham gia của các công ty Mỹ. Hai năm trước Sở giao dịch New York từng trợ giúp Sở giao dịch St.Peterboug gây dựng REBCO nhưng hiện đã bị Nga đẩy ra ngoài rìa. Sở giao dịch hàng hoá quốc tế này sẽ sớm được vận hành thử và theo những tính toán lạc quan, đến năm 2009 nó sẽ bắt đầu thực hiện các giao dịch đặt hàng dầu thô dài hạn.

Nắm quyền khống chế định giá xuất khẩu khí thiên nhiên cũng nằm trong những mục tiêu của Nga. Công ty khí thiên nhiên Nga lên kế hoạch thành lập Sở giao dịch khí thiên nhiên lớn nhất châu Âu ở St.Peterboug. Theo tờ “Người kinh doanh” Nga, công ty này thậm chí còn thành lập một uỷ ban phát triển dao dịch cho Sở giao dịch này.


Tuyên chiến với hệ thống đồng đô la

Địa vị thống trị của đồng đô la trong hệ thống tiền tệ thế giới là một trong những cột trụ quan trọng để Mỹ bá chủ thế giới, bất cứ một hành động làm suy yếu đồng đô đều đồng nghĩa một sự tuyên chiến với Mỹ. Bộ đôi tổng thống Medvedev và thủ tướng Putin không chỉ muốn phục hưng nền kinh tế Nga mà họ còn muốn chen chân vào top 5 nền kinh tế mạnh nhất thế giới và điều đó gần như đồng nghĩa với một thách thức với địa vị bá chủ của đồng đô la.

Từ 2000 đến nay, Nga đã tích luỹ hơn 800 tỷ USD thặng dư xuất khẩu. Hiện, dự trữ ngoại hối quốc tế là gần 600 tỷ USD, quỹ dự trữ và quỹ phúc lợi tích luỹ từ những đồng đô la dầu mỏ đã là hơn 150 tỷ USD. Nga đã có nguồn lực đáng gờm để gây chiến với đồng đô la.

Ngay từ khi Putin mới lên nắm quyền, ông đã có kế hoạch làm mạnh đồng rúp. Năm 2004 trong báo cáo tình hình trong nước có viết, “chính phủ Nga và ngân hàng trung ương đã xác định nhiệm vụ biến Rúp thành đồng tiền chuyển đổi tự do vào trước năm 2007 và điều này hoàn toàn có khả năng thực hiện trước thời hạn.” Ngày 1/7/2006, đồng rúp được thực hiện chuyển đổi tự do trong các dự án vốn. Nhờ sự hỗ trợ của dự trữ ngoại tệ khổng lồ, đồng rúp đã chứng tỏ được mình và trụ vững trước những thử thách. Kể từ khi chuyển đổi tự do đến nay, tỷ giá Rúp – Đô la đã liên tục tăng từ 26,93 lên 23,58 rúp vào thời điểm trước xung đột Nga – Grudia và nhờ đó, nó đã trở thành một đồng tiền có tiềm năng đầu tư dài hạn.

Mục tiêu tiếp theo của đồng rúp là trở thành đồng tiền của khu vực. Tại Diễn đàn kinh tế quốc tế St.Peterboug năm nay, tổng thống Nga Medvedev đã phác hoạ tương lai của đế quốc tài chính là: đến năm 2020 sẽ biến Matxcơva trở thành trung tâm tài chính thế giới, rúp trở thành đồng tiền của khu vực SNG. Năm 2007, tổng kim ngạch xuất khẩu dầu thô, sản phẩm dầu và khí thiên nhiên của Nga đạt 250 tỷ USD trong đó xuất khẩu sang các nước thuộc SNG đạt gần 20 tỷ USD.

Theo dự báo của Bộ thương mại và phát triển kinh tế Nga, xuất khẩu khí thiên nhiên của Nga năm 2020 sẽ duy trì ở 280 tỷ m3. Nếu tất cả đều dùng đồng rúp để thanh toán thì điều này cho thấy trước một nhu cầu khá cao đối với đồng rúp của thị trường tiền tệ quốc tế tương lai. “Đồng rúp dầu thô” một khi trở thành đồng tiền của khu vực thì với thế và lực của Nga, nó sẽ nhanh chóng trở thành đồng tiền của thế giới, thách thức toàn diện vị trí chủ đạo của đồng đô la Mỹ trong hệ thống tiền tệ quốc tế.

Mặt khác, Nga cũng đang giảm thiểu tỷ trọng thanh toán bằng đồng đô la trong giao dịch đối ngoại. Không lâu trước, phó Tổng thống Nga Sechin trong chuyến thăm Trung Quốc đã đạt được thoả thuận với Trung Quốc về việc mở rộng sử dụng đồng rúp và nhân dân tệ trong thanh toán thương mại song phương. Các chuyên gia Nga cho rằng, mở rộng sử dụng đồng bản tệ phù hợp với lợi ích kinh tế của hai bên. Theo thống kê của Hải quan Trung Quốc, năm 2007 kim ngạch thương mại Trung – Nga đạt 48,2 tỷ USD. Theo thống kê của Hải quan Nga, nửa đầu năm 2007 kim ngạch thương mại Nga – Trung đạt 25,7 tỷ USD. Nếu tiếp tục sử dụng đồng đô la làm công cụ thanh toán rõ ràng buộc hai bên phải bỏ ra những chi phí thành phẩm không nhỏ.

Khắc phục điểm yếu

Muốn tấn công, còn phải làm mình trở nên cứng cáp. Sau khủng hoảng tài chính năm 1998, chính phủ Nga đã dùng 10 năm ấy để xây dựng lại và hoàn thiện hệ thống tài chính. Chịu ảnh hưởng của khủng hoảng tín dụng thứ cấp của Mỹ, tháng 7 năm ngoái đã có gần 10 tỷ đô la bị rút khỏi thị trường tài chính Nga, tương đương với quy mô của khủng hoảng tài chính 1998. Quý 1 năm nay tiếp tục bị rút khỏi 20 tỷ đô la nữa những hệ thống tài chính Nga vẫn trụ vững.

Nhưng Nga vẫn có điểm yếu tài chính. Thị trường chứng khoán Nga phát triển vũ bão, giá trị cổ phiếu trong 2 năm trở lại đây tăng gấp đôi và đạt 1.300 tỷ đô la vào cuối năm 2007, tương đương với GDP của Nga năm đó. Đây là một trong những thị trường chứng khoán tăng trưởng nhanh nhất trên thế giới. Nhưng thị trường chứng khoán Nga vẫn chưa hoàn thiện, các luồng vốn nước ngoài có thể dễ dàng thu mua các công ty Nga tham gia thị trường chứng khoán.

Bộ đôi Medvedev-Putin rất coi trọng lĩnh vực này. Tháng 5 năm nay, Nga cho ra đời Luật đầu tư nước ngoài hạn chế các lĩnh vực chiến lược nhằm hạn chế sự khống chế cổ phần của khối đầu tư nước ngoài đối với 42 dạng doanh nghiệp thương mại có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh quốc gia và quốc phòng Nga. Thủ tướng Putin còn đích thân đảm nhiệm chức Chủ tịch uỷ ban giám sát nhà đầu tư nước ngoài của chính phủ. Để tránh việc khối đầu tư nước ngoài thao túng thị trường chứng khoán, tổng cục thị trường tài chính Nga quy định, khi công ty phát hành cổ phiếu lần đầu ra thị trường, tỷ lệ nhà đầu tư Nga tham gia mua không được dưới 30%.

Nguyên nhân trực tiếp của khủng hoảng tài chính Nga năm 1998 là vấn đề trái phiếu nước ngoài với việc chính phủ Nga phát hành một lượng lớn trái phiếu ngắn hạn để bù đắp thâm hụt ngân sách. Tiền nóng nhân cơ nhảy vào thị trường trái phiếu chính phủ và khi khủng hoảng tài chính Đông Nam Á nổ ra, lượng tiền nóng này chạy khỏi Nga và hệ thống tài chính chỉ có 24 tỷ đô la Mỹ dự trữ ngoại tệ hỗ trợ đã hoàn toàn sụp đổ.

Hiện nay, trái phiếu chính phủ vẫn là điểm yếu nhất của hệ thống tài chính Nga. Tuy thủ tướng Putin sẽ sử dụng thu nhập xuất khẩu năng lượng để trả lại ưu tiên và khoản nợ trái phiếu nước ngoài này chỉ còn 41 tỷ đô la Mỹ, nhưng các công ty nhà nước, ngân hàng và công ty tư nhân lại vay tín dụng hoặc phát hành trái khoán rộng rãi ra nước ngoài với tổng giá trị hiện đã tăng gấp 13 lần năm 1998 ở mức trên 400 tỷ đô la Mỹ. Nếu cõng trên mình khoản nợ này để thách thức đồng đô la Mỹ, hiệu quả phản kích của Nga sẽ bị chiết khấu đi không nhỏ.

Tường Châu
theo Hoàn Cầu.