Nước Nga đang ở trong thời kỳ phục hưng của rượu lậu – với tư cách là một sở thích, một nghệ thuật chứ không phải một thứ thức uống rẻ tiền. Nhưng bên cạnh đó, chứng nghiện rượu và những tác hại của nó vẫn là một vấn đề nhức nhối trong xã hội Nga hiện nay.

Tháng 8 hàng năm, Nikolai Gusev ép hàng trăm quả táo chưa rửa trồng ở vườn nhà anh phía Tây Moscow lấy nước. Suốt một tháng, anh kiên nhẫn chờ nước táo lên men, sau đó anh chưng cất thứ rượu nhẹ này và ủ trong thùng gỗ trong vài tháng. Cuối cùng thành quả anh thu được là một loại đồ uống có độ cồn cao với dư vị táo, thức uống yêu thích của bạn bè anh. “Vườn nhà tôi có quá nhiều táo, và tôi muốn tận dụng chúng. Đối với tôi, nấu rượu chỉ là trò giải trí thôi”, Gusev tâm sự.

Suy nghĩ của anh Nikolai khác xa với suy nghĩ của phần lớn người Nga về rượu lậu (tiếng Nga gọi là samogon) – trò tiêu khiển đầy tai tiếng ở một đất nước nơi ngộ độc rượu là một trong những lý do làm giảm dân số. Tháng 1 vừa qua, tờ Moscow Times đưa tin, nguyên nhân của nhiều vụ tử vong là do 300 triệu lít chất lỏng không được uống được tiêu thụ hàng năm – bao gồm nước hoa, nước cạo râu và nước tẩy rửa. Rất nhiều cửa hàng bán rượu vodka lậu được làm từ những loại chất lỏng này.

Gusev là một người nấu rượu lậu hoàn toàn khác. Anh là một trong những nghệ nhân làm đàn guitar nổi tiếng nhất ở Moscow. Nhà xưởng ngầm dưới đất của anh chỉ cách Quảng trường Đỏ vài phút đi bộ và chứa đầy những mảnh gỗ hình thù duyên dáng. Một chai rượu tự nấu nho nhỏ được đặt trên giá gỗ không xa chỗ làm việc của anh. Không giống những người làm rượu lậu bình thuờng, Gusev tự chưng cất nên thứ rượu cao cấp tinh túy, đóng góp vào sự phục hưng của nghệ thuật nấu rượu thủ công của đất nước này. Gusev cho biết anh có việc làm và đủ tiền để mua rượu chất lượng cao. “Tôi không nấu rượu để được uống thoải mái và say xỉn. Đối với tôi, nấu rượu là một nghệ thuật, là một công việc trong năm. Bí quyết là không được rửa táo vì trên vỏ táo có chất men tự nhiên, có thể đem lại cho rượu hương vị thơm ngon hơn”.

Nước Nga đang ở vào thời kỳ phục hưng của rượu lậu – với tư cách là một sở thích, một nghệ thuật chứ không phải một thứ thức uống rẻ tiền. Nhiều diễn viên và nhạc sĩ nổi tiếng vẫn thường tiết lộ cách làm rượu của họ trên các tạp chí. Các cửa hàng rượu và siêu thị ở Nga hiện nay thường bày bán rộng rãi những chai rượu mang dáng dấp quyến rũ của rượu lậu để thu hút khách hàng. “Tôi nói với bạn bè về ý tưởng của mình và chúng tôi đi đến kết luận là sản xuất rượu lậu sẽ là một mô hình kinh doanh tuyệt vời”, anh Nikolai Poluetkov, giám đốc Kosogorov Samogon – hãng nấu “rượu lậu” đầu tiên có giấy phép, cho biết. “Chúng tôi dành cả năm 2003 để nghiên cứu và đã tìm ra một công thức hiệu quả để làm rượu nho. Đến năm 2004, sản phẩm của chúng tôi ra mắt công chúng”. Rượu Kosogorov, được đóng chai ở nhà máy và kiểm nghiệm bởi các cơ quan quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm, được bán ở hầu hết các siêu thị với giá 40 đô la. Tuy nhiên, chai rượu Kosogorov được thiết kế giống những chai rượu lậu thời Liên Xô: nhãn chai xấu xí và font chữ viết tay.



Một phụ nữ Nga ở Kazan đang nấu samogon tại nhà.

Samogon, nghĩa đen là “tự chưng cất”, đạt tới thời kỳ hoàng kim vào giữa thập kỷ 80, khi Mikhail Gorbachev thực hiện cuộc cải cách rượu – bao gồm việc hạn chế việc bán rượu cho một số cửa hàng nhất định và cấm các nhà hàng bán rượu trước 2h chiều. Vì vậy, dân tình khát rượu đã tự chế rượu với mọi thứ họ có. Một công thức phổ biến là cho men, đường và sữa vào máy giặt, quay trong 2h rồi chưng cất. Ở nông thôn nước Nga, nông dân uống cả thuốc chữa bệnh tim vì họ nghĩ rằng trong thuốc này có rượu.

Những loại rượu lậu phổ biến ngày nay đều có nguồn gốc từ thời kỳ đó. Và trong khi việc nấu rượu lậu đang trở thành một thứ mốt thời thượng và là nguồn thu nhập phụ của nhiều người, việc bán rượu tự nấu vẫn bị coi là bất hợp pháp.

Anh Poluetkov nhận xét: “Nếu người ta muốn uống nước rửa kính, nước cạo râu thì chẳng ai có thể ngăn được vì lúc nào mấy thứ nước đó cũng được bày bán rộng rãi. Nghiện là vấn đề tâm thần, chứ không chỉ liên quan tới tài chính”.

Theo nhà dịch tễ học người Nga Gennadi Onishchenko, nước Nga có khoảng 2,5 triệu người nghiện rượu. Năm ngoái đã có 19.000 người chết vì ngộ độc rượu; và mặc dù con số này nhỏ hơn con số của năm kia, nhưng chứng nghiện rượu vẫn là một tác nhân chính làm giảm dân số Nga và làm tăng khoảng cách giữa hai giới về tỷ lệ tử vong. Để hạn chế nạn tử vong vì ngộ độc, chính phủ Nga có kế hoạch đặt một mức giá tối thiểu cố định cho rượu vodka là 100 rub (3 đô la) nửa lít.

Theo ông Vadim Drobiz, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu thị trường rượu Khu vực và Liên bang, “Ở Moscow kế hoạch này sẽ chẳng có tác dụng gì – Moscow là thành phố duy nhất mà người dân có thể thường xuyên mua được rượu chất lượng cao. Nhưng ở vùng nông thôn, 100 rub một chai vodka là đắt, và người dân sẽ uống thứ khác – họ uống gì thì tôi không thể biết được”. Ông Drobiz cũng cho biết 45% lượng rượu vodka đang được bày bán là rượu lậu và có giá dưới 50 rub nửa lít. “Tôi hy vọng người nông dân sẽ tự nấu rượu để uống vì lợi ích của chính họ vì ít ra họ cũng phải biết là họ đang uống thứ gì”.

Ánh Hồng
theo Time