Ngày nay, khi “cuộc chiến nhân tài” đang diễn ra gay gắt, thì nghịch lý là một số người có năng lực và còn khả năng làm việc lại không được sử dụng chỉ vì tuổi của họ. Ngành điện ảnh đã đi đầu trong việc áp dụng mô hình mới: sử dụng lao động theo thời vụ.

Nhiều năm về trước, khi tôi và các đồng nghiệp bắt đầu nghiên cứu sự chuẩn bị của các công ty về thay đổi quy mô trong lực lượng lao động theo tuổi đời, chúng tôi đã rất ngạc nhiên khi thấy một kỹ sư không gian vũ trụ vẫn làm việc hiệu quả ở độ tuổi 85!

Theo quan điểm của công ty này, lý do họ vẫn để các nhân viên như vậy làm việc rất đơn giản: Nền kinh tế đang phải đối mặt với khủng hoảng khan hiếm nhân tài nghiêm trọng. Nhưng tại sao các công ty này lại chấp nhận để những người ở độ tuổi nghỉ hưu vào làm việc?

Ngày nay, có thể nhận thấy có hai nguyên nhân quan trọng để trả lời cho câu hỏi trên. Thứ nhất, nhiều người nhận ra rằng họ muốn làm việc “mãi mãi” – đó là lợi ích của việc tiếp nhận tri thức, mối quan hệ xã hội, rèn luyện sức khỏe và tất nhiên không thể không bao gồm những khoản thu nhập bổ sung (những yếu tố mà họ coi trọng hơn thời gian rảnh rỗi).

Ngày nay, hơn 3/4 số người ở độ tuổi về hưu nói rằng họ dự định sẽ tiếp tục làm công việc nào đó phù hợp với khả năng của họ.

Nhưng lý do thứ hai quan trọng hơn: Các công ty đang bắt đầu đưa ra hàng loạt những thỏa thuận linh hoạt về mặt thời gian, điều đó cho phép các nhân viên dễ dàng thu xếp thời gian phù hợp bao gồm cả thời gian làm việc và thời gian nghỉ ngơi.

Người kỹ sư không gian vũ trụ mà chúng tôi đã gặp sáu năm trước không làm việc toàn thời gian. Ông làm việc “theo thời vụ” – tức là sẽ làm toàn thời gian trong 3 hoặc 4 tháng, sau đó sẽ nghỉ làm trong một khoảng thời gian tương tự hoặc dài hơn.

Trong một vài thập kỷ sắp tới, khi nhiều ngành phải đối mặt với nguy cơ khan hiếm nhân tài nghiêm trọng, số người làm việc theo thời vụ hoặc theo các dự án sẽ tăng lên đáng kể – nhiều người trong số đó sẽ không gắn bó cố định với một công ty nào.

Thậm chí, có nhiều khả năng những công việc theo dự án sẽ trở nên hết sức phổ biến trong một vài thập kỷ tới, nghĩa là sẽ có nhiều người sẽ làm việc theo kiểu “lính đánh thuê trí thức” làm việc cho các dự án khi cần.

Lấy ngành công nghiệp sản xuất phim ảnh làm ví dụ: Vào thời của Marilyn Monroe[1] và Humphrey Bogart[2], các diễn viên (hay đạo diễn, nhà quay phim và những thành viên khác của đoàn làm phim) đều là nhân viên của các công ty điện ảnh.

Ngày nay, các công ty điện ảnh trên thực tế đã trở thành những công ty hoạt động tài chính và phân phối cho các dự án làm phim, trong đó nhà sản xuất (cũng hoạt động độc lập) sẽ chọn ra đội ngũ diễn viên và các thành phần trong đoàn cho từng phim.

Nhiều khả năng mô hình này sẽ tiếp tục phát triển ở một số ngành kinh doanh khác trong khoảng một vài thập kỷ tới.

Hơn một nửa số người lao động Mỹ ở mọi lứa tuổi đã có ý định làm việc sau khi đến tuổi về hưu nói rằng họ ưa thích hình thức làm việc theo thời vụ – kết hợp giữa làm việc toàn thời gian và nghỉ ngơi.

Hình thức làm việc này cho phép nhân viên làm việc chăm chỉ trong một khoảng thời gian nhất định sau đó chuyển sang giai đoạn làm việc khác với một người chủ mới hoặc chuyển sang giai đoạn nghỉ ngơi, học hành hoặc theo đuổi các mục tiêu khác.

Bên cạnh hình thức làm việc theo thời vụ, hình thức làm việc bán thời gian cũng đang khá phổ biến với 39% số người được hỏi thích làm việc theo hình thức này. Điều này cho phép người lao động có thể lựa chọn cách làm việc phù hợp với họ.

Các công ty và cá nhân đều cần phải học cách làm việc theo thời vụ. Các tổ chức ngày nay cần phải tạo ra những việc làm có tính thời vụ. Người lao động phải sẵn sàng làm quen với hình thức làm việc mới này.

Cuốn sách “Workforce Crisis” (TD: Khủng hoảng lao động) được chúng tôi xuất bản năm 2006 nhằm giúp các công ty áp dụng hình thức làm việc mới này, đồng thời hướng dẫn các biện pháp thích hợp để thu hút và giữ chân nhân tài.

Cuốn sách tiếp theo của tôi “Retire Retirement: Career Strategies for the Boomer Generation” (TD: Làm gì sau khi nghỉ hưu: Chiến lược làm việc cho thế hệ Boomer) được viết dành cho đối tượng là các cá nhân, những người đang có dự định chuyển từ nghề nghiệp chính sang giai đoạn làm việc sau khi nghỉ hưu.

Làm thế nào để bạn có thể làm quen với công việc của một người lao động theo thời vụ? Có một số bước quan trọng bạn có thể chuẩn bị để làm việc sau khi nghỉ hưu. Nếu bạn đang hoặc sắp sửa về hưu, hãy bắt đầu ngay từ bây giờ.

Xây dựng và làm mới mạng lưới quan hệ của bạn.

Làm mới thương hiệu cá nhân của bạn. Hãy nhờ người cố vấn việc làm hoặc người hướng dẫn tư vấn xem những điểm mạnh mà bạn hiện có là gì. Phát triển một chiến lược cho giai đoạn làm việc sau khi nghỉ hưu.

Luôn cập nhật những thông tin mới nhất trong lĩnh vực chuyên môn của bạn.

Làm mới tất cả những bằng cấp, giấy chứng nhận có liên quan. Những công việc có tính thời vụ sẽ đòi hỏi giấy chứng nhận, chứng chỉ ngày càng nhiều nhằm mục đích tạo dựng tiêu chuẩn chung giữa các công ty hoặc trở thành một phần trong việc đi đến quyết định thực hiện. Thử tưởng tượng bạn được làm việc trong ngành nghề, công việc có mối liên hệ với các bằng cấp mà bạn đã có được.

Tạo ra một môi trường làm việc ngăn nắp. Sắp xếp không gian làm việc tại nhà cũng như các khu vực làm việc khác. Xác định các yếu tố hỗ trợ phù hợp cho công việc của bạn. Khi thực hiên công việc có tính thời vụ, bạn không chỉ phải sắp xếp thời gian cho công việc của mình, mà còn phải quảng bá năng lực của mình, các dịch vụ tới khách hàng và tất cả các vấn đề liên quan đến công việc của mình.

Xây dựng kế hoạch làm việc có kỷ luật. Điều khó khăn nhất khi làm việc theo thời vụ là bạn sẽ quá mải mê với công việc hiện tại, mà không có thời gian quan tâm đến chu kỳ công việc tiếp theo. Hãy bỏ ra một lượng thời gian nhất định mỗi ngày, hoặc mỗi tuần để xác định “công việc tiếp theo bạn phải làm là gì”

Hãy nhớ rằng, công việc tiếp theo của bạn có thể sẽ rất khác biệt so với những gì mà một người ở độ tuổi 70 hay 80 đã làm trong quá khứ. Những kỹ sư không gian vũ trụ làm việc theo thời vụ như đã nói ở trên đã có sự lựa chọn công việc rất đúng.

– Trích chuyên mục “Conversation Starter” của Tammy Erickson trên trang Harvard Business Online –


Ý kiến độc giả Harvard Business Online

Ý kiến của Ken Fay:



Tammy, đây chính là dạng hợp đồng mà các nhân viên đã làm trong nhiều năm nay. Có rất nhiều loại hình công việc theo kiểu này ở khắp mọi nơi cho các đối tượng lao động. Chú của tôi năm nay 70 tuổi và là kỹ sư của Cadcam đã ký kết hợp đồng theo kiểu này trong suốt thời gian công tác của ông. Ông còn nói rằng các hợp đồng này giúp con người trẻ trung hơn. Thậm chí, bạn gái của ông ấy mới chỉ có 36 tuổi.



Tôi nghĩ rằng nếu anh xem qua những bản hợp đồng này, anh sẽ thấy có rất nhiều lao động được hưởng hợp đồng bảo hiểm xã hội và hợp đồng lao động, do đó họ đã duy trì làm hình thức công việc này trong nhiều năm.



Lần đầu tiên tôi làm theo một hợp đồng như vậy là khi tôi làm việc cho phòng thí nghiệm CBS của Connecticut vào năm 1970 và sau đó là làm công tác nghiên cứu tại Pitney-Bowes. Điều tuyệt vời của những công việc theo kiểu này là nó giúp bạn có thêm thời gian để tới trường.



Tôi vừa mới nhận bằng quản trị kinh doanh về kinh tế và học thêm về kế toán. Điều đó thực sự quả là không tồi với một kỹ sư kỹ thuật. Tôi cũng sẽ học để lấy bằng tiến sĩ dịch vụ nhân sự trước năm 62 tuổi, và cũng có nhiều công việc theo loại hình hợp đồng đó trong mảng này.



Ý kiến của Tammy Erickson:



Chào Ken. Tôi cũng hoàn toàn đồng ý với ông. Làm việc theo thời vụ là một loại hình hợp đồng lao động khá thú vị. Nhưng tôi nghĩ rằng sắp tới sẽ có khá nhiều thay đổi quan trọng, trong 5 năm tới, hợp đồng lao động sẽ rất khác với những loại hình hợp đồng mà chúng ta vẫn quen thuộc.



Đầu tiên, các hợp đồng lao động sẽ trở nên “chuyên nghiệp” hơn về phía bên cung cấp. Ngoài ngành công nghiệp phim ảnh hiện nay do một nhóm những đại gia đứng đầu, các ngành kinh doanh khác cũng chứng kiến sự tham gia của nhiều tổ chức lớn mạnh với ý định thu thập những nhân tài trong lĩnh vực kinh doanh theo thời vụ một cách nhanh chóng và dễ dàng.



Thứ hai, các công ty ngày càng nghiêm túc hơn trong việc xây dựng các công việc mang tính thời vụ dành cho lực lượng lao động. Khi còn làm việc với các công ty, tôi nhận thấy rằng có nhiều công ty sử dụng nhân tài chủ yếu vào các cơ hội. Hiện nay, đã xuất hiện những công ty chủ yếu tạo ra các công việc có tính thời vụ để thu hút những nhân tài mà nếu theo các hình thức công việc khác, việc tìm kiếm họ là hết sức khó khăn.



Cuối cùng, ngày càng có nhiều người quyết định nghỉ hưu sớm hơn. Họ nghỉ công việc chính ở công ty đã đào tạo họ, sau đó ký những hợp đồng làm việc bán thời gian ở các lĩnh vực khác. Tôi hy vọng rằng moi người sẽ nói chuyện nhiều hơn với chủ của họ (và ngược lại) để thỏa thuận với nhau thay vì để cho những kiến thức mà họ tích lũy được mất đi một cách lãng phí.



Ý kiến của Raj Bose:



Tôi không hiểu Hollywood có ý nghĩa gì trong bài viết này. Tuy vậy, việc hầu hết các lao động có thể tiếp tục làm một việc duy nhất hoặc tham gia vào các công việc khác nhau có ích lợi hay không về bản chất cũng như một con virus: Liên tục biến đổi (chuyên nghiệp hơn và cá nhân hơn) để phù hợp với môi trường.



Ý kiến của Sandy Lewis:



Kinh nghiệm của tôi thấy rằng các công việc theo hợp đồng đã tồn tại từ lâu trong những lĩnh vực kỹ thuật và sáng tạo, nhưng vẫn chưa thực sự phổ biến ở các lĩnh vực khác. Là một nhà tư vấn hoạt động kinh doanh, thách thức lớn nhất của tôi là xác định vai trò tiềm ẩn của mình trong các tổ chức bán hàng, đào tạo nguồn nhân lực, nơi các lao động theo hợp đồng phần lớn không chuyên nghiệp (ngoại trừ những người tuyển dụng) và thường được coi là ảnh hưởng xấu đến các nhân viên khác.



Bất kỳ ai khi nghĩ về vấn đề này đều phải tìm hiểu về vấn đề văn hóa của các lao động theo hợp đồng ở thị trường mục tiêu. Liệu việc sử dụng các công ty tư vấn có cần thiết không? Làm sao bạn có thể cạnh tranh được? Các lao động theo hợp đồng được trả lương như thế nào?



Hầu hết các công ty lớn mà tôi từng làm việc đều trả lương khi hoàn thành dự án. Tiêu chuẩn đối với các lao động theo hợp đồng là gì? Tôi đã làm việc ở một công ty bảo hiểm và để xét tiêu chuẩn của lao động, đôi khi chúng tôi phải kiểm tra lai lịch – những yếu tố có thể làm chậm việc tiến hành dự án trong nhiều tháng. Liệu người chủ dự án có thể đợi được lâu thế không? Quan trọng hơn, bạn sẽ tìm những dự án như thế nào?

[1] Marilyn Monroe (1/6/1926 – 5/8/1962), tên thật là Norma Jeane Mortensen, là một diễn viên, biểu tượng sex và hình tượng pop nổi tiếng của thế kỷ XX. [2] Humphrey DeForest Bogart, thường được biết tới với tên Humphrey Bogart (25/12/1899 – 14/1/1957) là một diễn viên huyền thoại của Điện ảnh Hoa Kỳ. Tuy chỉ một lần giành Giải Oscar Nam diễn viên chính xuất sắc nhất nhưng ông được coi là một trong những diễn viên xuất sắc nhất của Hollywood, ông là người đứng đầu Danh sách 100 ngôi sao điện ảnh của Viện phim Mỹ. Những bộ phim đáng nhớ của Bogart là The Maltese Falcon (1941), Casablanca (1942), To Have and Have Not (1944) và The African Queen (1951)…


theo InTeVeS