Miền Đông ký sự [Bài viết của Việt Anh] bởi Lê Mai

Từ sau những cuộc chinh biến cuối tháng 2 năm 2014, mà ta biết đến như là cuộc Cách Mạng “Phẩm Giá”, mới có hơn hai năm mà chứng kiến không biết bao đổi thay. Bán đảo Krime sinh đẹp thì sát nhập “về với đất Mẹ”, vùng Donbass xảy ra chiến tranh liên miên – Đóng băng xung đột – Khủng khoảng Kinh tế, Chính trị, thù trong giặc ngoài đã làm cho đất nước Ukraina một thời Bình yên – Phồn Thịnh trở thành tan hoang, đất đai bị chia cắt, lòng người ly tán. Cộng đồng người Việt cùng chung trên con Thuyền với người dân Ukraina chòng chành đi qua miền giông bão, cũng không tránh khỏi những hệ lụy thiệt thòi. Ta cảm thấy bị hụt hẫng! Thơ chẳng buồn đọc. Văn không muốn viết. Facebook chẳng buồn ngó! Những ca từ của Trịnh Công Sơn trong “Vết Lăn Trầm” Thì luôn ám ảnh: “Người đi phiêu du từ đó chưa thấy về quê nhà…. Rồi một hôm chợt thấy hoang vu quoanh mình” Nhiều lúc như người Mộng du giữa ban ngày. Đến khi bừng tỉnh không tin nổi vào mắt mình, nhất là sau chuyến đi các vùng miền Đông, nơi xảy ra chiến sự, tận mắt chứng kiến cuộc sống mưu sinh của cộng đồng nhỏ bé người Việt và người dân Bản Địa, đến tận nơi những Cánh đồng Lúa Mì bị đạn pháo cày xới, những Nhà máy bị Rốc két oanh tạc, những Công Sở Ủy Ban bị tấn công, giờ chỉ còn những Bao cát loang nổ vết đạn, nằm cam chịu bên những bức Tường đổ nát ngổn ngang.

Ukraina đã vào cuối đông ! Thời tiết đã ấm lên không còn băng giá trên mái nhà, tuyết đã tan hết trên các con đường liên tỉnh. Tôi cùng mấy người bạn quyết định làm một chuyến hành trình về mấy tỉnh miền Đông nơi có người Bà con và Bạn bè ở đó, phần vì muốn xem cuộc sống của họ ở đó thế nào ? Phần vì muốn xua đi những áp lực của cuộc sống mưu sinh nơi sứ người, suốt hai năm chiến tranh suy thoái rồi khủng hoảng Chính Trị.

Chúng tôi quyết định đi bằng Xe con, trước để nghe ngóng tình hình và xem cụ thể đường xá ra sao nếu khó khăn quá chúng tôi sẽ để lại nhà người quen và di chuyển tiếp bằng phương tiện Công Cộng vào các thành phố lân cận.

Krasnoarmisk.

Băng qua Dnepropetrovsk qua địa phận Pavlograt đến đoạn Andrievka thì đường suống cấp ngiêm trọng khó đi vô cùng- Đúng là- Con đường “Khốn Khổ” Đế các bạn dễ hình dung Xe đi tốc độ không quá 20km/g và ai đã từng đi qua đoạn liên thông Krivoirog -Nhikolaiev Qua thị trấn Kagianka thì sẽ hiểu, không biết có đến bao nhiêu đoạn xe phải đi xuống ruộng chứ không còn đường,cách Kracnoarmi 20 km thì có một “Blokbot” Trạm gác có lô cốt xây bằng bê tông và bao cát, mỗi trạm có trên dưới 10 người gồm cả cảnh sát giao thông và lính quân đội,tất cả phải xuống xe xuất trình giấy tờ tùy thân và Họ bắt đầu kiểm tra xe rất kỹ càng tỷ mỉ, tất cả hành lý, Túi xách,Va li đều phải mở ra. Cốp xe nắp Capo cũng vậy, công việc kiểm tra phải mất từ 20-30 phút ngoài ra còn kèm theo hàng loạt các câu hỏi không mấy dễ chịu như Đi đâu ? Làm gì ? với ai ? Bao giờ quay lại…..? Sau này tôi mới biết vào tất cả các thành phố ở miền Đông đếu có các trạm kiểu như này.

“Kracnoarmi” Dịch ra tiếng ta là thành phố “Hồng Quân” Nay Chính phủ đã thay tên nên bấm vào bản đồ dẫn đường không hiển thị, dân số chưa đến 70 000 người chủ yếu là thợ Mỏ, cộng đồng người Việt rất ít chỉ có khoảng 7 gia đình chủ yếu là kinh doanh ở chợ theo lời mọi người kể thì trước cũng có Nhà Máy hợp tác lao động nhưng đã về nước hoặc đi nơi khác làm ăn, chỉ còn 2-3 người gốc lao động ở lại trong đó có hai gia đình di tản từ Donesk về. Từ khi xảy ra chiến sự phần lớn dân bản địa không có việc làm nên chợ cũng kém, chủ yếu hàng hóa bán cho lính từ mặt trận về mua sắm là nhiều. Hàng tháng dân vẫn phải sống bằng hàng viện chợ nhân đạo, vào cửa hàng điện thoại Trung Tâm để tìm một chiếc với tầm giá trên 10 000 grn là rất khó,nơi đây cách Avdeyevka khu vực giới tuyến đang giao tranh 30km cách trung tâm Donetsk 60 km. Trụ sở công an thành phố cũng từng bị những người muốn ly khai chiếm nhưng không thành.

Kramatorsk

Từ Kracnoarmi di chuyển lên phía đông bắc 90km sẽ tới Kramatorsk có thể đi qua Kostantinovka hoặc Đobropoly dân số khoảng 200 000 người, đây là thành phố Công Nghiệp trọng điểm của vùng Donbass cả công nghiệp nặng và nhẹ như nhà máy chế tạo Máy móc Công nghiệp, nhà máy Luyện kim,nhà máy Si măng…. chính vì thế mà nơi đây chính là mục tiêu đánh chiếm của ly khai. Đầu tiên đập vào mắt ta là những Xưởng trường khổng lồ chạy dài xuốt chiều dài thành phố, đó chính là nhà máy NKMZ “Novokramatorsk Machne Works” Chuyên chế tạo các thiết bị Luyện kim và khai thác Mỏ, thời cao điểm nhà máy có tới 12 000 công nhân sản phẩm được bán ra 68 quốc gia trên thế giới tọa lạc trên diện tích 339 Ha. Ngoài những máy Công Nghiệp nặng phục vụ cho ngành khai thác mỏ còn có các sản phẩm có độ chính sác cao ở các ngành công nghiệp mũi nhọn như Máy đào hầm cho Tàu Điện ngầm,Trục cánh quoạt cho Tàu Phá Băng nguyên tử, bệ phóng Tàu Con Thoi, lắp giáp Pháo Tự Hành…

Cộng đồng người Việt ta ở đây cũng không nhiều chưa đến 10 gia đình đa số quê Hải Phòng chủ yếu kinh doanh hàng vải ở chợ Ga vì ở đây có hai chợ chợ Ga ở khu phố cũ và chợ Trung tâm ở khu phố mới. Chợ trung tâm rất to và sầm uất thì người mình không được kinh doanh chỉ có duy nhất một anh bán nước chè tại chợ này nhưng lại sống ở Gornovka cách đây 30km hàng ngày vưa đi vưa về 60km rất vất vả,ở chợ Ga bà con kinh doanh Hàng Vải cũng không kém phần nặng nhọc vì chợ tạm bợ không có Cửa Hàng và Contine nên sáng nào cũng phải đi sớm dọn hàng rồi hết giờ lại phải đóng vào bao chở vào kho, hàng hóa thì bán rất khó khăn lại thêm phần cực nhọc cũng có gia đình đang tính hướng chờ con cái học xong sẽ về Việt nam. Nhìn chung thì cuộc sống của người dân bản địa vẫn diễn ra bình thường các Chợ Trung Tâm Thương Mại vẫn có người nhà máy thì vẫn nhả khói kín cả trời. Không thấy mùi chiến tranh ! Mặc dù nơi đây giáp giới tuyến phân cách,dân quân ly khai thì luôn luôn muốn đánh chiếm thành phố này.

Slaviansk

Trong mấy điểm miền Đông đi lần này thi Claviansk bị thiệt hại nặng nề nhất, mình không đi hết thành phố nhưng chỉ qua Bến xe nhà Ga xe lửa, vào vài Nhà Máy bị ngừng sản xuất là cảm nhận được ngay.
Theo lời kể của một người dân bản sứ làm ngề lái taixi thì chiến sự đầu tiên xuất hiện tại chính thành phố này cụ thể vào 12-02-2014 một nhóm vũ trang sau này được gọi là thành viên “Dân quân nhân dân Donbass”có trang bị súng đã chiếm dữ các tòa nhà Bộ Nội Vụ, Đơn vị Hành chính của thành phố gần ba tháng – Sau nhiều cuộc giao tranh đến tháng 5 quân chính phủ đã giải phóng, sự mất mát rất đáng kể 470 người chết 124 người bị thương, sau hơn hai năm Điều Kiện Sống đi suống nhanh chóng. Dân số trước đây là gần 120 000 người thì nay chỉ con một nửa trong đó những người gốc Nga đã bỏ về Cố Quốc số còn lại thì di tản vào các vùng lãnh thổ Ukraina, sự xuống cấp còn thể hiện ở chỗ. Xe khách vừa dừng ở bến đã có mấy người ăn mặc nhàu nhĩ tràn lên xe người thì kéo đàn người thì bán mấy vỉ thuốc chống Muỗi diệt Gián chủ yếu là xin tiền, đi vào bến còn tệ hại hơn mấy thanh niên to khỏe không bệnh tật ốm đau gì còn kéo lại xin mấy đồng tiền lẻ, ra đến chợ cảnh tượng cũng chẳng khá hơn chợ trung tâm lác đác rất ít người họp đến đầu giờ chiều đã tan đặc biệt ờ đây không có một người Việt nào, tôi thuê ông già taxi chở đi tham quoan mấy nhà máy bị đạn pháo bắn tan hoang mới hai năm thôi còn 5000 công nhân làm việc nay thì không còn bóng người cụ thể là nhà máy Slavianzhmash chuyên sản xuất các máy móc thiết bị hạng nặng cho công trình khai thác than và luyện quoặng, theo bác Bảo vệ thì mới đầu là đạn pháo bắn vào nhà máy sau đó bắn phá hỏng hoàn toàn trạm biến thế Điện, thế là nhà máy giải thể, khoảng một nửa dân số của thành phố giờ đây thất nghiệp không công ăn việc làm,đến giờ ăn trưa đi khắp thành phố mà mãi mới tìm được một quoán ăn ở tận ngoài cửa nghõ thành phố,thật bất ngờ ăn uống ở đây không hề đắt như mọi người đồn đại chúng tôi có ba người mà đặt 3 bát súp sườn bò 300 gr thịt Lợn nướng 300gr Cừu nướng rồi nước uống, tổng cộng có 360 Grn còn một điểm khá thú vị nữa không thể bỏ qua nếu ai có điều kiện qua đây thăm viếng đó là thành phố có khu Du Lịch nghỉ dưỡng sinh thái tắm bùn và nước mặn thiên nhiên nhiệt độ nước lên đến gần 30độC đây có lẽ là một trong hai nơi duy nhất có ở Ukraina. Địa điểm thứ hai mà tôi đã có dịp qua là làng Beregovo thuộc thành phố Mukachevo phía Tây giáp với biên giới Hungari.

Đúng là hơn hai năm tôi đã có dịp đi từ Đông sang Tây từ Bắc xuống Nam tận mắt chứng kiến những đổi thay chóng mặt: Chiến tranh Tang tóc – Suy thoái kinh tế – Khủng hoảng chính trị – Đã tàn phá đất nước và con người Ukraiana gê gớm đến chừng nào ! Nhưngcũng phải nhìn nhận phần lớn những cộng đồng nhỏ bé của người Việt ở Donetsk, Kracnoarmi,Kramatok,Mariopol…. tuy có khó khăn vất vả,áp lực của chiến tranh nhưng nghị lực sống,sự cần mẫn, nhẫn lại.Bản Sắc Việt đã được phát huy và kết quả là con cái của họ đều học hành tới nơi tới chốn các cháu học hết phổ thông đều vào các trường Đại Học có tiếng tăm ở các thành phố lớn như Kiev,Kharcop, Odessa… Xã hội Ukrain nếu đánh giá một cách khách quoan cũng có những bước chuyển biến tích cực. Toàn dân Ukraina đã dũng cảm đứng lên đấu tranh và quyết tâm đổi mới đi theo con đường đã chọn. Đó là một xã hội Văn Minh- Dân Chủ mà ở đó giá trị sống của con người sẽ được nâng lên một tầm cao mới,mỗi một người dân đều ý thức được rằng cái “Giá của nó không hề nhỏ” Nhưng họ chấp nhận.Gương bài học nhãn tiền đất nước BaLan láng giềng bên cạnh, và ta đã thấy từng bước từng bước một thay đổi như thế nào ? Về giao thông đã xửa chữa và làm mới quốc lộ liên tỉnh Lvop- Ivanfranko theo tiêu chuẩn Châu Âu hay dự án siêu xa lộ Odessa-Reni 4.6 tỷ usd đã bắt đầu khởi công, về Xã Hội đã cải cách thành công ngành Cảnh Sát Giao Thông,giờ gặp cảnh sát là thái độ văn minh thân thiện không như trước đây cánh lái xe sợ Cảnh sát giao thông như sợ Cọp, trong tương lai gần công dân Ukraina sẽ được miễn thị thực vào Eu… Riêng bản thân tôi từ trong thâm tâm vẫn có niềm tin lạc quoan vào một ngày không xa đất nước sẽ chuyển mình từ từ, từng bước vững chắc hội nhập vào Liên Minh Châu Âu để chở thành một quốc gia Văn Minh – Dân Chủ – Giàu mạnh. Qua đó, chứng minh với toàn thế giới biết rằng: – Cuộc đấu tranh Dũng Cảm mà họ xả thân tiến hành đôi khi phải đánh đổi bằng Máu và Tính mạng ! Đúng với tên gọi của nó “CÁCH MẠNG PHẨM GIÁ”.

Bài và ảnh, Việt Anh Kremenchuk

»Cùng chủ đề
Việt Nam học ở Kiev

23 Tháng Ba 2016