(Tổng hợp đánh giá của các nghiên cứu sinh kinh tế Việt Nam đang du học nước ngoài trên diễn đàn Minh Biện và Nhật báo kinh tế Thụy Sĩ)

Ngày 6/10 sẽ tiếp tục đi vào lịch sử kinh tế thế giới như một trong những ngày tồi tệ nhất. Tất cả các thị trường chứng khoán trên thế giới sụt giảm một cách thê thảm. Chỉ số DJI của Mỹ tụt xuống dưới 10.000 điểm. Trong ba tiếng đầu, DJI mất gần 800 điểm, nhưng vào những giờ cuối đã lấy lại được một chút phong độ, tuy nhiên cũng không đưa DJI lên được trên mức 10.000.

Tất cả các thị trường châu Á sụt giảm ít nhất là 4%, với Giacácta là gần 10%. Ôxtrâylia và Niu Dilân đều có chung số phận với 5% sụt giảm. Nga vẫn tiếp tục có những địa chấn lớn trên 10%. Mỹ Latinh gần tâm chấn ở Mỹ hiển nhiên phải gánh chịu hậu quả với 5% lao dốc. Ngày 6/10 cũng đi vào lịch sử chứng khoán châu Âu như là ngày tồi tệ nhất trong vòng 20 năm trở lại đây với đà lao dốc không phanh đến gần 9%. Cùng lúc, các thông tin về kinh tế vĩ mô của tháng 9 cũng tràn ngập màu sắc bi quan. Tăng trưởng của Mỹ trong quý 4 được xem xét lại là -1%, Nhật 0,3%, châu Âu -1%.

Tin tức ảm đạm tràn ngập các trang báo. CNN, BBC, Bloomberg News dành gần hết thời gian để đăng tải tin về khủng hoảng. Khi chỉ số DJI tụt xuống dưới 10.000, có thể nghe thấy rất rõ tiềng ồ lên thất vọng từ sàn chứng khoán phố Uôn. Cuộc điều trần của Lehman Brothers tại Quốc hội Mỹ dường như đổ thêm dầu vào lửa với những lời lẽ buộc tội gay gắt của các nghị sĩ về lòng tham không đáy của các CEO. Sự hoảng sợ lan tràn. Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên là tại tâm chấn Mỹ thì sự hoảng sự dường như được kiềm chế hơn là ở các nơi xa địa chấn như châu Á, Nga, và châu Âu.

Có thể thấy một điều rất rõ là Mỹ hành động luôn quyết đoán và mạnh mẽ trong khủng hoảng. Nếu phải mất gần một năm Nhật mới thông qua được kế hoạch cứu trợ để đối phó với cuộc khủng hoảng tín dụng tài chính những năm 80 thì Mỹ chỉ mất hai tuần. Nếu châu Âu, với một đồng tiền chung, vẫn phải đối phó chật vật theo kiểu chắp vá với khủng hoảng bằng cách cứu trợ và quốc hữu hóa từng ngân hàng một khi bị sụp đổ, thì Mỹ chủ động làm trọn gói luôn và đỡ phải chạy theo từng ngân hàng.

Mỹ còn mạnh tay hơn châu Âu khi FED tuyên bố tăng gấp đôi số tiền thuộc chương trình TAF (Term Auction Facility ) lên đến 900 tỉ đôla để khuyến khích các ngân hàng cho vay.

Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là kế hoạch cứu trợ của Mỹ được thông qua đúng lúc. Nếu nó được thông qua hai tuần trước đây ngay khi FED đề nghị thì có lẽ sẽ không có ngày thứ Hai tồi tệ như ngày 6/10. Chỉ một ngày chậm là thị trường đã khác đi rất nhiều vì hiện nay thị trường tài chính bị điều khiển bởi yếu tố tâm lý-“sợ hãi” là chính và nếu chậm một ngày thì yếu tố này sẽ trở nên trầm trọng và cứ thế lan rộng.

Tâm lý “sợ hãi” dường như tác động mạnh hơn ở thị trường châu Á. Bất chấp sự lành mạnh và tính thanh khoản cao ở các nước châu Á, các Quỹ tự bảo hiểm rủi ro (hedge funds) dường như đã quá tay khi xả hàng ồ ạt, nhất là trong các lĩnh vực sản xuất xuất khẩu và thị trường hàng hóa vì họ dự đoán nhu cầu ở các thị trường lớn như châu Âu và Mỹ sẽ giảm và vì vậy tăng trưởng trong các ngành này ở châu Á sẽ giảm. Với việc xả hàng ào ạt như vậy, về thực chất thị trường chứng khoán châu Á nói chung là bão hòa. Đây là thời điểm tốt để mua vào vì các nền tảng của các nước châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, kể cả Việt Nam là tốt. Tâm lý sợ hãi đã có tác động quá đà. Điều đáng lo ngại ở thị trường tài chính tiền tệ châu Á là sự phá giá của đồng nội tệ trong giai đoạn ngắn hiện nay khi chương trình cứu trợ 700 tỉ chưa thực sự được thực hiện. Mỹ hiện nay, thay vì trở thành nơi in tiền cho toàn bộ thế giới, đã biến thành một nam châm hút tiền khổng lồ.

Do bên bờ vực phá sản, các chi nhánh ngân hàng, công ty của Mỹ và châu Âu co cụm vốn về nước. Tỉ lệ bảo lãnh cho người gửi tăng lên đến 250.000 cũng khiến đồng đôla kéo từ mọi nơi về Mỹ vì đây là chỗ trú ẩn an toàn hơn so với các nơi, nhất là châu Á khi khoản bảo đảm tiền gửi không thể cao bằng Mỹ. Ngoài ra, các TED bills cũng là lựa chọn an toàn cho dù với lãi suất thấp. Vì vậy, bất chấp lãi suất thấp và khả năng FED sẽ hạ tiếp lãi suất khiến lãi suất của Mỹ sẽ thấp nhất trong G-7, sau Nhật, đồng đôla vẫn tiếp tục bị hút về Mỹ.

Trong khi đó, một số nước đang phát triển tăng cường mua đôla để cũng cố dự trữ ngoại tệ của mình. Điều này dẫn đến nghịch lý là trong khi Mỹ bị khủng hoảng thì đôla lại lên giá so với các đồng nội tệ khác (nếu so với vàng, đôla vẫn bị mất giá).

Ngày 6/10, đồng đôla lên giá mạnh nhất trong vòng 8 tháng. Các nước châu Á bị tác động rất mạnh. Điển hình là Hàn Quốc khi ngân hàng Trung ương nước này phải tung hàng tỉ đôla để giữ cho đồng nội tệ khỏi bị phá giá quá mức.

Vì vậy, trong cơn địa chấn này, những hành động quá mạnh của Mỹ tạo ra một cơn lốc cuốn đồng đôla ào ào về Mỹ, khiến các đồng nội tệ khác sụt giá thảm hại. Đây là nét đặc thù của khủng hoảng lần này.

Cơn lốc này cũng xuất hiện ở châu Âu khi do thiếu sự phối hợp đồng bộ, một số ngân hàng TW có bảo lãnh tiền gửi cao hơn, và vì vậy, người gửi ở các nước thành viên khác ào ạt gửi tiền vào những nơi có bảo lãnh tiền gửi cao.

Lại một lần nữa nó đặt ra vấn đề phối hợp giữa các ngân hàng trung ương và chính phủ. Điều đáng buồn là đề nghị của Tổng thống Pháp về một cuộc họp thượng đỉnh châu Âu sau đó mở rộng ra toàn cầu bị Đức bác bỏ. Dù một cuộc họp thượng đỉnh hoặc một cuộc họp khẩn cấp như vậy có thể chưa đem lại điều gì về vật chất để đối phó với khủng hoảng, nhưng ít nhất nó gửi đi một tín hiệu về quyết tâm của các nước hành động trong một khối thống nhất chung.

Trong bối cảnh trên, cuộc họp thường niên IMF-World Bank tại Mỹ ngày 10-13/10 và cuộc họp G-7 bên lề ngày 10/10 sẽ là nơi lý tưởng để toàn bộ các ngân hàng trung ương thế giới đề ra một chính sách chung về khủng hoảng toàn cầu. Đây cũng là thời điểm để Mỹ và các nước G-7 chứng minh cho thế giới vai trò lãnh đạo kinh tế của họ. Câu hỏi cũng đặt ra là cơ chế giám sát kinh tế toàn cầu hiện nay có hợp lý không vì khủng hoảng này cho thấy toàn bộ các cơ chế giám sát toàn cầu đã không hoạt động gồm IMF hay G-7. IMF có điều kiện về pháp lý vì là tổ chức toàn cầu nhưng lại không đủ uy tín và lực. Trong khi G-7 có uy tín, có lực, thì lại thiếu vắng những nền kinh tế quan trọng như Trung Quốc, Braxin, Ấn Độ và Nga.


(Còn nữa)


theo TTXVN