Đúng một năm trước đây, ngày 15-9-2008, thế giới tài chính đã phải sứng sốt: ngân hàng đầu tư lớn nhất trên thế giới “Lehman Brothers” sụp đổ. Chính đó là ngày chính thức bắt đầu khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Ngay từ lúc đó đã có thể thấy ngay khủng hoảng sẽ ảnh hướng đến tất cả. Trong đó có Ucraina, tuy rằng mãi đến đầu tháng 10 chính phủ vẫn khẳng định “sẽ không có khủng hoảng nào hết”. Ngày hôm nay đất nước kỷ niệm 1 năm sống trong khủng hoảng, và lẽ thường là phải đánh giá hậu quả của nó.

Sau vụ phá sản của “Lehman Brothers” vào tháng 9, toàn bộ tuyến tín dụng từ phương Tây cho nền kinh tế Ucraina bị đóng cửa. Bản thân các ngân hàng cũng phải thắt lưng buộc bụng và kéo theo cả nền kinh tế chịu đói khát khi ngừng cấp tín dụng cho người dân và doanh nghiệp. Dòng vốn đổ vào nền kinh tế bị chặn lại khiến grivna sụt giá, thương mại và công nghiệp bắt đầu suy thoái. GDP giảm đến 20%. Làn sóng sa thải lan rộng trên toàn quốc, đến lúc đó mọi người mới ngã ngửa ra – hoá ra khủng hoảng đã đến. Đến hôm nay chúng ta có được gì và những gì đang le lói ở cuối đường hầm?

Cũng phải nói rằng chúng ta trải qua tâm trạng hoảng hốt nhất là vào cuối năm ngoái. Khi đó, giữa tháng 12 đô la tại điểm thu đổi ngoại tệ leo lên giá 13 grivna, euro thì 18. Đó là đỉnh điểm khủng hoảng. Và mặc dù hiện tại tỷ giá lại bắt đầu leo thang – nhưng không còn khiến được người dân Ucraina sợ hãi. Đa số đều hiểu rằng trong vụ leo thang ngày nay có yếu tố chính trị dự phần. Gần như tất cả các chuyên gia đều tin rằng tỷ giá grivna từ góc độ kinh tế là không quá 8 grivna/$, nhưng nỗi sợ hãi lạm phát đã khiến nhiều người đổ xô đi mua đô la. Do đó mà giá “xanh” có thể lên đến 10 grivna, nhưng mùa xuân tới grivna sẽ bắt đầu vững giá trở lại.

Trong những tháng đầu tiên khủng hoảng nạn thất nghiệp gia tăng. Nhiều nhà máy và công xưởng cho toàn bộ công nhân được nghỉ không lương, chuyển sang chế độ làm việc không trọn tuần. Những ai không bị sa thải thì bị cắt giảm lương, thưởng. Công đoàn dự báo, cho đến cuối năm sẽ còn thêm 500 nghìn người mất việc. Tuy nhiên các chuyên gia tại các công ty giới thiệu việc làm lại không dự báo một sự sa thải ồ ạt nữa. Chúng ta đã qua điều đáng sợ nhất. Hơn thế nữa, nhiều người mất việc có niềm tin rằng trong tương lai gần tìm việc sẽ dễ hơn. Vì đã bắt đầu xuất hiện nhu cầu “việc tìm người”.

Ngành duy nhất tăng trưởng trong một năm khủng hoảng là nông nghiệp. Còn ngành anh em của nó là công nghiệp thực phẩm thì có giảm sản lượng không đáng kể. Giá và nhu cầu cao đối với ngũ cốc trên thị trường thế giới đang tăng đều sau kỳ giảm mạnh năm ngoái. Còn người dân Ucraina thì sau khi grivna mất giá đang bắt đầu chuyển từ thực phẩm nhập khẩu đắt tiền sang hàng sản xuất trong nước. Cùng lúc này các nhà sản xuất nông nghiệp nhỏ có thể bị đóng cửa trong thời gian tới đây vì từ sau Năm mới WTO ép phải thông qua luật cấm buôn bán thịt, mỡ muối và sữa sản xuất tại gia.

Ngành luyện kim đen (chiếm 40% xuất khẩu) cũng cho các dấu hiệu về sự hồi phục. Tuy nhiên các chuyên gia còn thận trọng khi nói về tương lai. Trước hết là do giảm đơn đặt hàng từ châu Á, cũng như giá hạ tại Trung Quốc. “Tháng 9 và tháng 10 thì các nhà máy đã đủ đơn đặt hàng, nhưng còn tháng 11 thì vẫn đang báo động”, – trưởng phòng luyện kim mỏ khu công nghiệp Glavvnesinform Vladimir Pikovski nói.

Khủng hoảng trong khu vực ngân hàng thì chưa được vượt qua. Phương Tây vẫn đóng băng tuyến tín dụng cho ngân hàng Ucraina, người dân mất lòng tin vào ngân hàng và không đem tiền đến nữa. Hàng tỷ grivna tiền gửi quá hạn “bị treo” tại các ngân hàng có vấn đề. Lớn nhất trong số này là ngân hàng Ukrprombank và Nadra, vẫn không được chính phủ và NBU tái đầu tư.

Chịu thiệt hại nặng nhất từ khủng hoảng ngân hàng là thị trường bất động sản, cũng như ngành bán lẻ. Hiện nay còn đóng băng đến 80% công trình xây dựng trên cả nước, còn nhiều mạng lưới thương mại thì đang trên bờ vực phá sản. Chỉ trong một năm qua giá bất động sản tại Kiev đã hạ một nửa. Tháng 9-2008, 1 m2 nhà mới có giá 2644$, 1 m2 nhà cũ giá 3627$. Còn hiện tại 1 m2 nhà mới giá 1194$, nhà cũ – 1526$.

Cũng nên nói rằng trước khi bầu cử kết thúc vào mùa xuân sang năm thì khó có thể chờ đợi lĩnh vực ngân hàng “ấm lên”. Và chỉ với điều kiện tình hình chính trị trong nước ổn định trở lại. Theo đó, các hoạt động phục hồi xây dựng, tăng giá bất động sản và phát triển thương mại cũng không thể sớm hơn mùa xuân được.

Kết quả cho thấy kinh tế Ucraina hoá ra vững vàng hơn nhiều người nghĩ. Đất nước không phải tuyên bố phá sản, hệ thống ngân hàng không sụp đổ, đồng grivna không mất giá đến 15 như nhiều người dự báo. Cơ sở của công nghiệp là luyện kim, hoá chất công nghiệp thực phẩm vẫn đứng vững, có cơ hội phát triển tiếp theo. Đúng là phần nhiều công lao là nhờ vào kinh tế thế giới đã gia tăng nhu cầu và giá đối với sản phẩm xuất khẩu của Ucraina. Nhưng công lao lớn cũng thuộc về các công ty Ucraina đã tìm được thị trường tiêu thụ mới, tối ưu hoá chi phí, ổn định kinh doanh hiệu quả và kết quả là trụ lại được.

Nhưng tất cả những điều đó không thể khiến chúng ta quá lạc quan. Đúng là kinh doanh đã trụ lại được. Nhưng phần nhiều nhờ vào cách đi ngược lại chính sách thuế ngày càng khắt khe của nhà nước. Mất ổn định chính trị khiến bất cứ nhà đầu tư nào cũng phải lo ngại. Đúng là hệ thống ngân hàng tránh được sụp đổ. Nhưng ngân hàng vẫn chưa cho nền kinh tế vay, và như thế có nghĩa là trữ lượng bền vững chẳng được bao lâu. Nếu không có tín dụng, làn sóng khủng hoảng mới sẽ còn khốc liệt hơn.

Phuong Anh
theo SMI.liga.net

»Cùng chủ đề