Hai năm 2006, 2007 và nửa đầu năm 2008 là thời điểm ăn nên, làm ra của các xưởng may người Việt tại Nga. Không có một con số thống kê chính xác và đầy đủ, nhưng số lượng các xưởng may lên đến con số hàng trăm, trong số đó, các xưởng chủ yếu là may chui, có nghĩa là không đăng ký, không thực hiện và đảm bảo các thủ tục pháp lý. Các xưởng này thường thuê lại mặt bằng, mua máy móc, phương tiện, tuyển dụng công nhân và sản xuất.

Số lượng công nhân tại các xưởng may dao động từ mươi, mười lăm công nhân trở lên tùy thuộc vào mặt bằng và quy mô sản xuất. Có những xưởng chính quy, con số lên đến hơn năm trăm công nhân như Dinatech, Liva, một xưởng ở Ivanchepka.

Số công nhân may sang Nga chủ yếu theo hai nguồn, hoặc là các chủ xưởng cho người về nước tuyển dụng trực tiếp đưa sang từng tốp theo kiểu đánh lẻ,; hoặc là thông qua các công ty tuyển dụng được cấp phép của Bộ Lao động Thương binh và xã hội. Nhưng vì đi theo con đường chính ngạch phải qua các công đoạn thủ tục hành chính, phải đặt cọc tiền, nên các chủ xưởng xin côta và tuyển thẳng công nhân sang “ nhất bản, vạn lợi”…

Nếu công ăn, việc làm trôi chảy, các chủ xưởng thực hiện nghiêm chỉnh Hợp đồng với công nhân trong việc trả lương và các chế độ ăn, ở, nghỉ ngơi thì trong khoảng một năm, người lao động sẽ đủ trả các chi phí và có tích lũy.



Để vào nơi ở của công nhân công trường, phải lội qua khu ngập nước này. Ảnh: Châu Hồng Thuỷ

Nhưng sự thật thì nghiệt ngã hơn nhiều. Chỉ có rất ít các chủ xưởng may đảm bảo chế độ lương bổng cho công nhân, lo cho họ có chỗ ăn, ở tử tế và có giấy tờ hợp pháp. Còn lại, phần lớn, công nhân các xưởng may đều phải làm việc từ 12 đến 16 giờ mỗi ngày ở giai đoạn cao điểm, tức là khi hàng hóa bán chạy. Họ không có ngày nghỉ và hầu như không được rời khỏi xưởng. Còn chỗ ở thì thường là hai người một giường cá nhân vì ngủ theo ca! Cho đến thời điểm này theo chỗ chúng tôi được biết, chỉ duy nhất có một xưởng mua bảo hiểm cho công nhân, còn lại đều không có bảo hiểm y tế, không được hưởng một chế độ bảo hiểm rủi ro nào. Đã thế, nhiều chủ xưởng không trả lương đúng hạn, thậm chí chỉ nuôi ăn ở, làm không có thù lao. Không ít các trường hợp chủ xưởng giữ giấy tờ, hộ chiếu của công nhân để đề phòng công nhân bỏ trốn khỏi xưởng.

Có một số xưởng may như xưởng Vitexcom ở khu vực thành phố Tshekhov đã đầu tư rất lớn với mục đích hợp pháp hóa hoàn toàn, với sách kế lâu dài, đã làm hết quyền lao động cho công nhân, bố trí chỗ ăn ở chu đáo, nhưng vì khỏi sự muộn vào thời điểm khủng hoảng nên cũng gặp không ít thử thách.

Từ khoảng cuối năm 2008 và tháng đầu năm 2009 do thời tiết bất bình thường so với những năm trước, đồng rúp trượt giá, giá vải và phụ liệu lên cao, sức mua giảm, hàng không bán được, các chủ xưởng không thu được tiền về. Theo đà này, sắp tới sẽ có hàng loạt xưởng may đóng cửa, nhiều chủ xưởng bỏ trốn, công nhân không có việc làm, không có lương đã đành, lại không có chỗ ở.
Nhưng vấn nạn lớn nhất là những công nhân sang năm trước, sang năm nay hết hạn hộ khẩu, trở thành bất hợp pháp. Để làm một hộ khẩu tại Matxcơva theo con đường dịch vụ mất khoảng 800 đôla, một số tiến không nhỏ đối với người lao động, nhưng phải đưa trước khi hộ khẩu hết hạn ít nhất là hai tháng. Các cuộc kiểm tra gần đây nhất của cơ quan quản lý nhập cư Liên bang (FMS) và công an tại thành phố Balasickha và Ivanchepka đã bộc lộ rõ điều này.

Nhưng so với công nhân xây dựng thì công nhân may còn sướng hơn nhiều lần. Bởi vì dù khó khăn, dù lương bổng ít ỏi, dù bị o ép, dù sống trong môi trường bụi bặm, nhưng công nhân may còn có một mái nhà, còn có một ông chủ để liên hệ và còn có một địa chỉ; còn công nhân xây dựng những điều đó hoàn toàn không có.

Công nhân xây dựng Việt Nam chủ yếu lao động phổ thông ngoài trời với các công đoạn thô sơ như trộn vữa, đào móng, chuyển gạch và trát thô. Mùa hè thì còn đỡ vì nhiệt độ còn ấm, nhưng chín tháng thu, đông và mùa xuân thời tiết dao động từ 0 độ đến -15 độ, thì công nhân phải vật lộn với băng giá.



Có được một chỗ ngủ như thế này, đối với nhiều người đã là niềm hạnh phúc. Ảnh: Châu Hồng Thuỷ

Thường thì các chủ công trường giao việc cho các chủ thầu; các chủ thầu thuê thuê đốc công Việt Nam, đốc công Việt Nam thuê công nhân làm việc. Năm ngoái, khi kinh tế chưa rơi vào khủng hoảng, công nhân xây dựng tuy vất vả, nhưng vẫn được thanh toán lương đều đặn theo công nhật và công đoạn. Nhưng đã ba tháng nay, các đốc công Việt Nam cho biết, do ngân hàng ngừng cấp vốn đối với nhiều công trình, giá vật liệu tăng, giá đôla nhảy vọt từ 24 rúp lên tới 36 rúp, một số công trường tạm ngừng thi công, công nhân không được thanh toán. Công nhân là người chịu thiệt thòi nhất trong phản ứng dây chuyền này.

Cũng như công nhân may, hiện tại ở Matxcơva có tới nhiều ngàn công nhân xây dựng cũng không có hộ khẩu, thậm chí không có giấy tờ tùy thân, nhưng đa phần họ sống ở ngoại ô cách xa thủ đô nên ít người đến được Sứ quán để xin cấp lại Hộ chiếu.

Hàng ngày, vào thời điểm sau Tết, hàng trăm người lao động từ các xưởng may, từ các công trường lang thang ở chợ Vòm xin việc làm bán hàng thuê hay bốc vác để mưu sinh qua ngày. Nhưng chợ Vòm cũng đang ở vào môt thời kỳ căng thẳng, nên tìm được việc làm là cả một vấn đề không dễ dàng gì đối với người lao động không vốn liếng, không tiếng tăm, không kinh nghiệm và không giấy tờ.
Trong bối cảnh đó, ở Matxcova vẫn còn có một số xưởng may, một vài điểm xây dựng vẫn có công ăn, việc làm cho công nhân. Dù thu nhập ít đi so với giai đoạn trước, nhưng xưởng MOSSHION của anh Trần Văn Thắng, xưởng VINALA của chị Phan Hương Giang …vẫn đảm bảo lương bổng cho công nhân và có những sự quan tâm chu đáo về cuộc sống, sinh hoạt tinh thần. Chị Nguyễn Thị Liên ở xưởng may LICUONG cho biết, ngày nào chị cũng nhận được hàng chục cú điện thoại của các cháu ở ngoại ô xin vào làm, vì họ biết xưởng của chị vẫn có các hợp đồng gia công và có lương cho công nhân, nhưng đành phải từ chối, vì không có khả năng thu nhận hơn nữa.

Không biết rồi đây sẽ ra sao? Đó là câu cửa miệng không chỉ của các chủ xưởng may, đốc công xây dựng mà còn là câu hỏi của nhiều ngàn công nhân lao động tại Nga.

Phamxuan
theo MK