“Hình như tôi đã đánh rơi văn chương khỏi tay mình. Dù mỗi ngày tôi đều viết… Nhưng có lẽ vì không có nhiều thời gian dành cho nó nên tự nhận thấy những điều mình viết ra kém hay, kém hấp dẫn rồi”, nhà văn Lê Lựu chia sẻ.

– Sau những Thời xa vắng, Bến không chồng… văn học viết về nông thôn ngày càng trở nên thưa thớt. Theo ông, tại sao lại có hiện tượng này?

– Nông thôn đang “vỡ” ra theo hai hướng: lớn lên và phá ra. Cái tích cực (lớn lên) theo hướng tốt đẹp, thay da đổi thịt ai cũng nhìn thấy, ai cũng vội mừng. Còn những nề nếp, tập tục của người xưa mất đi, những cái lố lăng du nhập vào lại không mấy người quan tâm, lo lắng. Bản thân cuộc sống luôn có cái hay, cái dở. Và nhà văn chưa bắt kịp được cả hai cái được và mất ấy.

Người viết văn phải bắt được những biến động dưới tầng sâu của hiện tượng để phản ánh, truy tìm nguồn gốc vấn đề. Muốn hiểu được cái tầng sâu ấy phải dành thời gian quan sát, lắng nghe. Thế nhưng, nhà văn hiện nay, nhiều người đang mải mê viết những thứ để trưng trổ, khoe mẽ mình nhiều hơn là viết nhưng thứ bạn đọc cần, cuộc sống “đặt hàng”.

Tôi thấy gần đây Hội nhà văn tổ chức hội thảo về vấn đề văn học nông thôn, Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch cũng tổ chức một cuộc sáng tác về vấn đề này. Thực tế, hội thảo, cuộc thi không giải quyết được vấn đề. Điều cốt lõi là làm thế nào để những người có năng lực dành thời gian suy nghĩ và quan tâm thực sự đến đời sống nông thôn mới có thể có tác phẩm.

– Ông nghĩ sao khi một đất nước có đến hơn 70% dân số sống bằng nông nghiệp như nước ta lại thiếu những tác phẩm viết về nông thôn?

– Đó là điều rất đáng hổ thẹn. Trung Quốc, đất nước láng giềng của chúng ta có nhiều tác phẩm rất hay viết về nông dân, tại sao chúng ta không làm được. Trung Quốc thời đại nào cũng có được những tác phẩm văn học tầm cỡ vì nhà văn Trung Quốc dám viết, dám nhìn thẳng vào những sai lầm để vượt lên. Chúng ta thì chưa có ai dám làm như thế. Vấn đề này, lỗi của cơ chế chỉ một phần, chúng ta phải thừa nhận, các nhà văn Việt Nam nhiều người thiếu sự quyết liệt, chưa dám viết đến cùng.

– 8 năm gác bút, liệu lòng nhiệt huyết với văn chương có bị phai nhạt, thưa ông?

– Hình như tôi đã đánh rơi văn chương khỏi tay mình. Dù mỗi ngày tôi đều viết, viết chỉ để thỏa mãn bản thân. Nhưng có lẽ vì không có nhiều thời gian dành cho nó nên tự nhận thấy những điều mình viết ra kém hay, kém hấp dẫn rồi. Nhưng không viết ra không chịu được, nó là cái nghiệp của mình rồi hay sao ấy. Viết xong thấy không in thì tiếc. Đôi khi cũng giật mình, cái phần “tham sân si” trong mình còn nhiều quá.

Cuốn tiểu thuyết mới xuất bản của tôi có tên là “Thời loạn”. Mỏng thôi, chỉ hơn 100 trang. Tác phẩm của tôi chưa thể là tiếng nói đại diện phản ánh những vấn đề xã hội thời điểm này, nhưng nó cũng báo động một cách sống của một số bộ phận loạn về đạo đức, loạn về luật lệ. Tôi hy vọng vào những người viết có tâm, họ sẽ dành thời gian, sẽ phản ánh được điều cần thiết đó trong văn chương.

– Nhìn vào đội ngũ những người viết hiện nay, ông tin ai, yêu ai?

– Nếu ngày xưa tôi coi Kim Lân, Nam Cao là thầy, thì đên thời của tôi, tôi phục Ma Văn Kháng. Cuối thế kỷ XX tôi ngạc nhiên vì Nguyễn Huy Thiệp, còn lúc này tôi hy vọng rất nhiều vào những người viết như Tạ Duy Anh, Nguyễn Ngọc Tư.

Tôi cho rằng Nguyễn Huy Thiệp là người mở ra một dòng văn chương mới mà tôi đặt tên cho nó là: văn chương hạ bệ. Còn thế hệ Tạ Duy Anh, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Ngọc Tư… lại bắt đầu một chặng mới, chặng báo động cho một cuộc sống bất chấp mọi thứ hiện nay. Tất nhiên, khuynh hướng này cũng có người học đòi, chạy theo, cũng có người thất bại thảm hại.


– Tại sao ông lại muốn giấu về việc mình đang nằm viện và chữa bệnh?

– Việc tôi không muốn cho bạn bè biết đang nằm viện là do tôi không muốn phiền mọi người, không muốn phiền các bác sĩ và bệnh nhân ở xung quanh khu vực tôi đang điều trị. Chỉ đơn giản thế.

– Điều mà Lê Lựu mong muốn làm nhất bây giờ?

– Có thời gian để viết một cái gì đó mình tâm huyết. Dù ngay lúc này chưa thể gọi cụ thể cái mình muốn viết là cái gì. Tuy nhiên, mình là thằng nhà quê, chắc mình không thoát khỏi ruộng lúa, cánh đồng, không thoát khỏi sự ám ảnh về một anh nhà quê nào đó. Có điều, nếu viết, có thể tôi sẽ viết về những vùng nông thôn rộng lớn, viết về anh nhà quê nào đó đã vươn vai đứng dậy… Tôi tin cái gì của con người cũng sẽ trở về với phần người nguyên bản nhất.

– Xin cảm ơn ông!

Kim Sen thực hiện
theo Đất Việt