Giáo dục và dân chủ bởi Nguyễn Quang

Mục đích của nền giáo dục hết sức lỗi thời, lạc hậu khi chỉ dạy học trò cách học để thi đậu các kỳ tuyển quan lại… Để giúp độc giả có thêm góc nhìn đa chiều, xin giới thiệu một số điểm chính trong tư tưởng cải cách giáo dục của Thái Nguyên Bồi – một nhà cách mạng giáo dục tiên phong đầu thế kỉ 20 của Trung Quốc.

 Thái Nguyên Bồi từng là Bộ trưởng Giáo dục đầu tiên của Trung Hoa Dân quốc, Hiệu trưởng Trường ĐH Bắc Kinh, người sáng lập và là chủ tịch đầu tiên của Trung Hoa Học viện, viện nghiên cứu quốc gia cao cấp nhất Trung Quốc.

Ông còn được biết đến với vai trò tiên phong trong việc cải cách hệ giáo dục truyền thống cũng như những nỗ lực hết mình nhằm kết hợp tư tưởng giáo dục của Trung Quốc với phương Tây.


Ảnh: truongxua.net

Phê phán giáo dục cũ

Thái Nguyên Bồi dùng 6 chữ Hán khái quát toàn bộ bản chất nền giáo dục kiểu cũ: Bỉ (xấu xa), Loạn (lộn xộn), Phù (sáo rỗng), Tỉ (sợ sệt), Trệ (trì trệ)và Khi (dối trá).

Thái Nguyên Bồi nhận xét mục đích của nền giáo dục hết sức lỗi thời, lạc hậu khi chỉ dạy học trò cách học để thi đậu các kỳ tuyển quan lại, học trò học với mục tiêu duy nhất vì lợi ích và sự thăng quan tiến chức của bản thân. […]

Ông kêu gọi các nhà giáo dục Trung Quốc phải nhận thức được cuộc khủng hoảng về giáo dục, dũng cảm phá bỏ sự ràng buộc và lỗi thời của nền giáo dục cũ. Là người đi đầu trong phong trào đòi cải cách giáo dục ở Trung Quốc, ông tuyên bố:

“Chúng ta phải được tự do tư tưởng và tự do ngôn luận, không để cho một trường phái triết học hay bất kỳ một loại hình tôn giáo nào giam hãm tư tưởng của chúng ta. Trái lại, chúng ta phải luôn hướng tới những tư tưởng cao cả mang tinh thần nhân loại, những tư tưởng sẽ tồn tại mãi mãi, bất kể không gian và thời gian. Đó là nền giáo dục xứng đáng với tên gọi là nền giáo dục toàn cầu”.

Chọn lọc tinh tuý văn hoá Đông -Tây

Mặc dù phê phán hệ thống giáo dục cũ, nhưng ông chưa bao giờ đòi xóa bỏ hoàn toàn di sản truyền thống Khổng giáo ở Trung Hoa. Theo ông, muốn hiện đại hóa hệ thống giáo dục mới, nhất thiết phải khơi dậy lòng tự hào dân tộc và sẵn sàng tiếp cận một cách linh hoạt văn minh phương Tây.

Ông nhận thấy một trong những khó khăn lớn đang thách thức các nhà giáo dục Trung Quốc lúc bấy giờ là sự thất bại trong việc phân biệt rõ đâu là mặt tiến bộ đâu là mặt lạc hậu trong nền văn minh Trung Hoa xưa. Ông viết:

“Nếu như trong quá khứ chúng ta khoe khoang vì sự siêu việt của đất nước chúng ta bao nhiêu thì ngày nay, trái lại, sau bao lần thất bại nhục nhã, chúng ta lại thần thánh hóa mọi thứ từ nước ngoài và khinh rẻ mọi di sản của dân tộc. Chúng ta sẵn lòng áp dụng những học thuyết và thực tiễn đã được các quốc gia khác chấp nhận, nhưng lại không dám thử nghiệm những học thuyết mới của chính mình”. […]

Thái Nguyên Bồi cho rằng, con đường cải cách đúng đắn là phải đi theo đường lối chọn lọc và tổng hợp những gì tinh túy nhất trong mỗi nền văn hóa để xây dựng và thử nghiệm những học thuyết mới phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của xã hội Trung Quốc.

Giáo dục và dân chủ

Thái Nguyên Bồi đề xuất một kế hoạch bảo vệ sự độc lập của nền giáo dục Trung Quốc. Đó là hệ thống “huyện đại học”, theo mô hình giáo dục của Pháp. Ông cho rằng, chính phủ Trung Quốc phải thiết lập các huyện đại học trong toàn quốc…Việc kiểm soát giảng dạy trong toàn vùng sẽ trao cho một Ủy ban giáo dục gồm các giáo sư đại học, hiệu trưởng các trường sẽ do ủy ban này lựa chọn. […]
 

Ông tin rằng, dân chủ gắn bó chặt chẽ với tự do học thuật. Đối với ông, việc giảng dạy là điều thiết yếu cho sự phát triển đa dạng những lý thuyết và quan điểm, hậu thuẫn cho sự phát triển của trí thức. Về chính sách của đại học Bắc Kinh trong tự do học thuật, ông viết:

   1. Tôn trọng các lý thuyết trí thức; noi theo hình mẫu về các trường đại học trên thế giới, chấp nhận mọi quan điểm và ý tưởng theo nguyên tắc “tự do tư tưởng”. Vì các trường phái học thuật khác nhau có thể tự biện hộ cho quan điểm của mình, và không bị loại bỏ theo nguyên tắc chọn lọc tự nhiên. Chúng được phép phát triển tự do, bất chấp những xung đột và mâu thuẫn.
   2. Tiêu chí chủ yếu để tuyển dụng và bổ nhiệm các giáo viên là kiến thức. Việc giảng dạy của họ cũng phải theo nguyên tắc tự do tư tưởng.

Chính sách mở này đã giúp ĐH Bắc Kinh thu hút và tuyển được nhiều học giả có tên tuổi, đại diện cho nhiều trường phái tư tưởng khác nhau, như Trần Độc Tú, biên tập viên cấp tiến Tân Thanh Niên, Hồ Thạch – một sáng lập viên của Đảng Cộng Sản Trung Quốc, lãnh tụ của cuộc cách mạng văn học, người truyền bá tư tưởng John Dewey vào Trung Quốc và cả những trí thức tán thành chế độ phong kiến, bảo vệ hệ thống giáo dục Khổng giáo. […]

Trên hết, Thái Nguyên Bồi là một nhà giáo dục, người nắm lấy những tư tưởng mới và tìm kiếm giải pháp tích cực cho các vấn đề của Trung Quốc trong quá trình hiện đại hóa giáo dục. […]

Sự đấu tranh của ông cho nền giáo dục tiến bộ đã truyền cảm hứng cho việc thực thi giáo dục dân chủ ở Trung Quốc. Đó cũng chính là những vấn đề mà nền giáo dục đương thời của Trung Quốc đang đối mặt. Đó là vai trò của chính phủ trong nền giáo dục, chức năng của ý thức hệ chính trị trong việc giảng dạy, sự kế tục và ổn định trong chính sách giáo dục.

(Trích cuốn Những nhà cải cách giáo dục tiêu biểu trên thế giới, NXB Trẻ, 2008)

Tuyết Nguyễn
theo TuanVietNam