Do sự phát triển nhanh chóng của ngành xây dựng nhà cửa, đường sá và các công trình dân dụng tại Nga trong những năm gần đây, nhu cầu thợ lao động xây dựng tăng lên đột xuất. Lực lượng lao động phổ thông, thô sơ trên các công trường chủ yếu là người Việt Nam, Tatjik, Uzbekixtan và Trung Quốc.

Thợ xây dựng Việt Nam có mặt trên hầu khắp các thành phố lớn của nước Nga, nhưng tập trung chủ yếu ở ngoại ô Matxcơva, nơi hiện có trên 420 cụm công trình xây dựng nhà ở bao gồm hàng ngàn ngôi nhà cao tầng và hệ thống dân sinh khép kín.

Thợ xây dựng Việt Nam được tuyển dụng sang Nga chủ yếu theo con đường của các công ty tư nhân và dịch vụ. Các dầu mối trong nước gom mộ, gửi bản phô tô coppi hộ chiếu sang Nga, các cơ sở dịch vụ sẽ làm quyền lao động, gửi giấy mời về nước làm visa và mua vé bay sang. Những thợ xây dựng đều phải trả chi phí bằng tiền mặt, hoàn toàn không được vay vốn nhà nước như lao động tuyển dụng theo đường các Trung tâm được phép của Bộ Lao động như LOD hay Châu Hưng… Một số thợ sang đây sẽ được nơi tuyển dụng làm hộ khẩu một năm, nhưng cũng có rất nhiều thợ không được hợp thức hóa, đưa thẳng ra công trường xây dựng.

Không ai có thể thống kê nổi số lượng thợ xây dựng Việt Nam trên các công trường rộng lớn, nhưng trên cơ sở thông tin của các điểm dịch vụ và các chủ xây dựng thì con số phải tới nhiều ngàn người. Thợ xây dựng làm việc dưới quyền quản lý của đốc công Việt Nam. Đốc công do chủ thầu Việt Nam thuê, kiêm luôn nhiệm vụ phiên dịch, tiếp phẩm và quán xuyến các sinh hoạt của họ. Các chủ thầu Việt Nam ký hợp đồng làm trọn gói các công trình nhỏ, hoặc các công đoạn của một công trình lớn. Do không có tay nghề, hoăc tay nghề không đáp ứng yêu cầu của công trình, thợ xây dựng Việt Nam chỉ đảm nhận việc đào móng, bốc gạnh, trộn vữa, xây thô và lắp ghép các cấu kiện đơn giản.Một số thợ có tay nghề cao sẽ được tuyển dụng làm công trình trọn gói tầm trung bình theo những hợp đồng riêng lẻ.

Vào mùa hè, công việc của thợ xây dựng tương đối thuận lợi, nhưng về mùa thu, mùa xuân và suốt mùa đông, khi thời tiết lạnh từ -1 độ đến -15 độ, thì làm việc ngoài trời và ở các khu vực không khép kín là cả một cực hình.

Chỗ ở của thợ xây dựng không cố định, có khi là một góc của phòng đang làm dở, có khi là hành lang, có khi ở lều bạt, lều gỗ ngoài trời. Trong điều kiện thời tiết ở Nga, sống không có nước nóng, lò sưởi, chăn đệm không đủ ấm thì ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe. Có người suốt cả mùa đông không thể tắm vì không thể đun nước nóng, không có nhà tắm công cộng. Nhiều thợ xây dựng mắc những căn bệnh hiểm nghèo như viêm phổi cấp, viêm khớp và bệnh ngoài da.

Tuy công việc nặng nề, nhưng ở vào thời điểm thịnh vượng như trong năm 2007, đầu năm 2008, thợ xây dựng có thu nhập tạm ổn. Với mức lương dao động từ 300 đô la đến 450 đô la một tháng, họ có thể đảm bảo đủ ăn uống, trang trải một số nhu cầu và có tích lũy.

Do ở xa cộng đồng, thợ xây dựng hoàn toàn không có sách báo và không hề biết gì về tin thời sự. Một vài điểm xây dựng,các đốc công khi từ thành phố đến còn mang theo đĩa nhạc, báo cũ, công nhân còn có cái nghe, cái đọc; còn lại thì chấp nhận đứng bên ngoài thế giới thông tin.

Từ cuối năm 2008 đến nay, ngành xây dựng là ngành hứng chịu khá nặng nề cơn bão khủng hoảng, các công trình không được quyết toán, chủ người Nga không có tiền, chủ thầu Việt Nam không được thanh toán, dĩ nhiên công nhân không có lương. Thậm chí có nơi như khu vực anh Phạm Hồng quản lý, thợ làm rất tốt, khi hoàn thành phần việc, đến xin tiền tạm ứng, chủ cho người kiểm tra chất lượng, lấy lý do là thợ Việt Nam làm sai, hỏng hết công trình, họ không những không thanh toán, quỵt tiền của gần hai chục công nhân trong ba tháng mà còn đòi phạt!

Một số chủ thầu, đốc công Việt Nam đã phải lấy tiền riêng của mình để lo bữa ăn cho thợ, nhưng không thể lo mãi được. Từ sau Tết đến nay, tình hình rất xấu, hoàn cảnh nhiều thợ xây dựng nói chung là bi đát. Anh em không có lương, không có chỗ tá túc và hết hạn giấy tờ. Theo quy định của cơ quan nhập cư, sau một năm, người nước ngoài phải đăng ký lại hộ khẩu, làm lại visa và quyền lao động. Để hoàn tất được các thủ tục đó, thợ xây dựng phải có trong tay một khoản tiền không dưới 750 đô la, một số tiền có thể nói là thợ xây dựng khó lòng có được.

Đa phần thợ xây dựng vì hết hạn giấy tờ, hàng ngày phải chui lủi tránh công an kiểm tra, muốn ở không thể ở được, muốn về cũng không có tiền vé và visa xuất cảnh, “đi mắc núi, về mắc sông”. Hàng ngày số thợ thất nghiệp quanh quẩn ở chợ Vòm, chợ Êmeral tìm đồng hương, tìm bất cứ một việc làm nào để lấy tiền sống qua ngày. Hàng trăm thợ chen chúc, vật vạ trong những quán ăn sau khi kết thúc công việc kinh doanh, tận dụng làm chỗ ngủ, cho thuê mỗi người giá 150 rúp (tương đương 4,5 đô la) một tối, để đến sáng ra lại đi tìm việc. Anh chủ quán NEMS cho hay, là ngày nào đi làm anh thấy rất nhiều thợ xây dựng Việt Nam lang thang ngoài phố, ngồi tránh rét ở các lối ngầm, tình cảnh rất thương tâm. Giữa ngày đông tháng giá, khi mà dân buôn bán ở các chợ cũng đang rơi vào khó khăn, thì những hy vọng về công ăn, việc làm là “vô kế khả thi”.

Phamxuan
theo Mek