Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã ra lệnh cấm các công ty chứng
khoán cho khách hàng bán khống chứng khoán. Mặc dù cho rằng, việc hạn
chế áp dụng nghiệp vụ này sẽ làm cho thị trường giảm tính hấp dẫn, song
nhiều ý kiến đồng thuận, nên cấm để hạn chế rủi ro cho nhà đầu tư.

Nhà đầu tư “khoái” mua bán khống

Hầu hết các công ty chứng khoán hiện nay đều áp dụng dịch vụ mua bán khống cho nhà đầu tư. Ngoài cho vay chứng khoán trong danh mục tự doanh của mình, các công ty chứng khoán còn cấp hạn tín dụng cho nhà đầu tư “rất thoáng”, từ 80 đến 300% trên tỷ lệ ký quỹ. Như vậy, nhà đầu tư chỉ cần 100 triệu đồng sẽ được doanh nghiệp cấp tín dụng cho 300 triệu để mua bán chứng khoán, tỷ lệ ký quỹ cao hay thấp phụ thuộc nhiều vào tính thanh khoản của loại chứng khoán mà nhà đầu tư định mua. Ngoài khoản lãi suất dao động từ 0,75 đến 1,3% mỗi tháng tùy vào từng công ty chứng khoán, nhà đầu tư còn đóng thêm phí giao dịch và một số loại phí tự thỏa thuận khác. Song, nhà đầu tư chỉ được phép mua, bán loại chứng khoán nằm trong danh mục mà công ty chứng khoán đưa ra.

Theo chuyên gia Phạm Minh Đức, Công ty chứng khoán Phú Hưng, trong thời điểm thị trường sôi động như hiện nay thì nghiệp vụ bán khống chứng khoán được nhiều nhà đầu tư lựa chọn.

Một số ý kiến cho rằng, mua bán chứng khoán khống là một nghiệp vụ bình thường đã được thực hiện tại các thị trường chứng khoán thế giới. Đây chính là đòn bẩy tài chính đẩy thị trường đi lên. Chuyên gia chứng khoán Đinh Thế Hiển nói: “Chúng ta không nên quá lo lắng về nghiệp vụ mua bán khống chứng khoán bởi các công ty chứng khoán và nhà đầu tư đã có nhiều kinh nghiệm so với thời kỳ đầu. Chính vì vậy, họ thường đánh giá rất kỹ càng danh mục cổ phiếu mà mình đầu tư. Khi thị trường có dấu hiệu đi xuống thì họ cũng nhanh chóng cơ cấu lại nguồn vốn, tích cực thanh lý cổ phiếu để trả nợ ngân hàng nên mức độ thiệt hại cũng không nhiều”.

Nhưng nhiều rủi ro

Tuy nhiên, nhiều ý kiến khác lo ngại, dịch vụ này ẩn chứa nhiều rủi ro cho cả nhà đầu tư và thị trường. Trong một bản phân tích về tính hình cho vay đầu tư chứng khoán, Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI), nhận định, đòn bẩy tài chính này đã giúp cho nhiều nhà đầu tư và công ty chứng khoán gặt hái được lợi nhuận. Tuy nhiên, khi truờng bắt đầu lao dốc, nhiều người không tỉnh táo, không tích cực tất toán các khoản nợ, thậm chí còn gia tăng khiến tài sản của họ cũng nhanh chóng bị “bốc hơi” và lâm vào hoàn cảnh tiền bán chứng khoán không đủ trả ngân hàng và buộc phải bán nhà để trả nợ.

Không chỉ ảnh hưởng đến bản thân nhà đầu tư, phong trào đi vay tiền để đầu tư chứng khoán còn tác động đến kinh tế vĩ mô bởi đây là một trong những nguyên nhân gây ra lạm phát, dẫn tới hiện tượng phát triển quá nóng của thị trường chứng khoán.

Cùng nhân định này, ông Trịnh Minh Hoàng, Công ty chứng khoán Bảo Minh, cho rằng, nghiệp vụ mua bán khống chứng khoán có thể gây nhiều rủi ro cho nhà đầu tư nếu thị trường có thông tin xấu, khi đó áp lực bán tháo trả nợ sẽ làm cho giá cổ phiếu tuột dốc. Nhà đầu tư vừa “ôm” nợ do giá cổ phiếu giảm lại còn phải “cõng” thêm các khoản phí, lãi suất. Không chỉ vậy, nếu giá chứng khoán giảm 20%, công ty chứng khoán có quyền chủ động phát mãi số lượng chứng khoán mà nhà đầu tư vay. “ Dịch vụ này chỉ dành cho nhà đầu tư nhiều kinh nghiệm, chấp nhận rủi ro cao và khi thị trường đang có xu hướng đi lên, nhiều thông tin tốt hỗ trợ”, ông Hoàng chia sẻ.

Lãnh đạo một công ty chứng khoán cho rằng, nếu áp dụng rộng rãi dịch vụ này sẽ vô tình trao cho nhà đầu tư công cụ để thao túng, lũng đoạn thị trường. Việc mua bán chứng khoán khống gây nên cung cầu ảo, dẫn đến giá trị của chứng khoán đó cũng ảo. Bởi nhiều người mua một cổ phiếu sẽ đẩy giá cả cổ phiếu tăng đột biến, điều này tạo cho thị trường thiếu minh bạch, khó phát triển bền vững. Chỉ cần một tín hiệu xấu nhà đầu tư bán tháo và thị trường có thể lao dốc.

Trước khi ban hành quyết định này, UBCKNN từng có quyết định xử phạt nhiều công ty chứng khoán đã để cho khách hàng bán khống chứng khoán. Điển hình là Công ty chứng khoán Hoàng Gia vừa bị phạt 50 triệu đồng do để cho khách hàng thực hiện giao dịch bán chứng khoán FPT, ACB, VSP, SSI khi không sở hữu các mã cổ phiếu này.

Linh Trang
theo Đất Việt