Vụ đấu thầu bán 51% cổ phiếu XIBNEF là cuộc đấu chót trong loạt đấu thầu chứng khoán. XIBNEF là một chiến lợi phẩm sáng giá. Đây là một trong những công ty dầu lửa tư nhân lớn nhất thế giới. Nó có trữ lượng dầu ngang trữ lượng của AMOCO và MOBIL cộng lại dù khai thác thực tế của nó chỉ bằng một phần ba lượng khai thác của hai công ty Mỹ khổng lồ nêu trên.

Đạt được việc thành lập XIBNEF mùa hè năm 1995,
Berezovski không có ý định nhường cổ phiếu cho bất cứ ai. Để mua cổ phiếu của
XIBNEF thì một hãng tài chính dầu lửa có tên gọi là NFK được thành lập.
Berezovski khẳng định chỉ giúp NFK tư vấn về việc tham gia đấu thầu thôi.Những
chưa qua một năm ông đã vứt trò diễn kịch và trong một cuộc phỏng vấn đã tự thú
nhận : NFK là của mình.

 

Cuộc đấu thầu bán các cổ phiếu của XIBNEF diễn
ra ngày 28 tháng 12 năm 1995. Giá khởi điểm là 100 triệu. Có hai đối thủ cạnh
tranh : INCOMBANK mà công ty luyện kim con của nó là XAMECO đề nghị mua gói cổ
phiếu với giá 175 triệu USD và NFK của Berezovski đề nghị 100,3 triệu USD.

 

Mấy tháng trước cuộc đấu giá, Berezovski đã quyết
định rằng ông ta sẽ chiến thắng . Nhưng làm sao trung lập hoá được đối thủ?

 

Một thời gian sau, người đứng đầu Uỷ ban tài sản
quốc gia  Alfred Koch đã kể cho biết vụ
thách giá diễn ra như thế nào : “Cuộc đấu giá bắt đầu. Bỗng nhiên như
trong vở kịch “quan thanh tra” của Gôgôl. Tiếng ủng gõ vang trên nền
nhà. Cửa mở. Một người đi vào và đặt lên bàn của Uỷ ban một tờ Fax : ” Tôi
Ivan Ivanovich, giám đốc nhà máy XAMECO xin rút lại yêu cầu của mình”.
Xong. Không có cạnh tranh, chỉ có một người mua và ông ta đã chiến thắng . Có
gì kỳ quặc trong đó đâu nào? Tôi khi đầu óc minh mẫn  và trí nhớ tốt có lần đã nộp yêu cầu dự đấu
giá. Tôi không nghĩ ngày mai sẽ rút nó lại, Hơn nữa, vấn đề động chạm tới 100
hay 200 triệu USD. Giám đốc XAMECO đã nộp đơn yêu cầu và rút nó. Có gì đã xảy ả
trong vòng mấy ngày đó?

 

Tác giả hỏi : ” – Ông nghĩ , ông ta làm điều
đó  chống lại ý chí của INCOMBANK

– Đúng một trăm phần trăm.

– Nhưng tại sao vậy?

– Cuộc đời đáng giá hơn. Người ta đưa cho ông ta
đề nghị mà ông không thể từ chối nó.

 

Tuy vậy, yêu
cầu vẫn cần một người nữa để tham gia  đấu
thầu. Vừa hay lại có công ty TONUS đại diện cho quyền lợi của ngân hàng
MENTANEP và đồng  thời cho NFK của
Berezovski sự đảm bảo tài chính. Nó đề nghị 100,1 triệu USD và NKF – 100,3 triệu
USD ( Tất thảy chỉ 300.000 USD cao hơn giá khởi điểm) và thắng vụ đấu giá.  Và thế , Berezovski đã mua được túi cổ phiếu
kiểm soát của XIBNEF, trong khi nếu xuất phát từ trị giá của các cổ phiếu này,
giá của nó không dưới 200 triệu USD. Hai năm sau XIBNEF bán cổ phiếu của mình
trên thị trường chứng khoán Nga và được đánh giá 5 tỷ USD. Lấy gì để giải thích
sự tăng tiến  của tư bản cổ phiếu qua 2
năm lên 2400%. Kể từ khi diễn ra cuộc đấu thầu chứng khoán, tại XIBNEF không có
mấy thay đổi – vẫn xí nghiệp khổng lồ thô kệch khai thác bấy nhiều dầu thô,
khách hàng vẫn ngần ấy. Những chỉ cần bắt đầu bán cổ phiếu của công ty trên thị
trường  tự do, trị giá của chúng đã gần với
giá trị thực.

 

Vào những
tháng tiếp sau, người đứng đầu ngân hàng INCOMBANK Vladimia Vinogradov nhiều lần
tuyên bố trên báo chí rằng các kết quả đấu thầu chứng khoán đã bị xuyên tạc.
INCOMBANK- một trong số ngân hàng thương mại lớn nhất ở Nga thuần tuý bị loại
ra khỏi cuộc chơi. Mùa đông năm 1994-1995 nó được ghi trong danh sách cổ đông
ORT ( nơi chỉ bao gồm các công ty được chọn lọc nhất) nhưng vào giây chót người
ta đã gạch tên nó. Nó mua cổ phiếu của IUKOS, nhưng vô vọng, cố mua cổ phiếu của
XIBNEF, nhưng người ta không cho phép.

 

INCOMBANK chỉ
vừa công khai phản đối các kết quả đấu thầu về bán cổ phiếu của IUKOS và
XIBNEF, các cơ cấu nhà nước lập tức xiết lấy nó. Ngày 15 tháng 01 ngân hàng
trung ương bắt tay vào điều tra khả năng trả tiền của ngân hàng. Bất chấp
INCOMBANKtiến hành trả mọi khoản tiền đúng hạn, trên báo chí xuất hiện những sự
đơm đặt về tính không chắc chắn về mặt tài chính của nó. Ngân hàng trung ương
thậm chí trong một thời gian ngắn đưa vào đó sự điều hành quản lý tạm thời. Đến
mùa thu năm 1996, INCOMBANK ngừng đấu tranh để người ta thừa nhận các kết quả đấu
thầu là vô hiệu lực. Nhưng trong những cuộc nói chuyện riêng Vladimia Vinograd
vẫn tiếp tục khẳng định : Đứng đằng sau chiến dịch bôi nhọ ngân hàng của ông là
Berezovski. Berezovski tiếp tục mua lại các cổ phiếu còn lại của XIBNEF, đưa
đơn yêu cầu mua 15% cổ phiếu trong cuộc đấu thầu tiền mặt và thêm 34% trong đấu
thầu đầu tư.

 

Trong thời
gian phỏng vấn trước cuộc đấu giá đầu tư ( 15% cổ phiếu của XIBNEF đã được bán
ngày 19 tháng 09 năm 1996) Berezovski đã sử sự bình thản đến kinh ngạc. Khi được
hỏi về khả năng tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài đến mứuc nào trong cuộc
đấu thầu bán 15% cổ phiếu, ông ta đáp : ” Khó có khả năng. Người nước
ngoài tiến hành công việc ở Nga là rất phiêu lưu. ” Chúng tôi điều khiển ở
mức cao hơn so với các công ty Phương Tây điều hành nó – Berezovski giải thích.
Trên thực tế các nhà đầu tư nước ngoài đã hiểu rằng đó không phải là thị trường
tự do mà là một kiểu cấu kết của Maphia.

 

    Để đổi lấy 34% cổ phiếu Berezovski với
Abramovich hứa đầu tư vào XIBNEF 78 triệu USD trong vòng 3 năm. Số tiền này
không đủ thậm chí để giữ nguyên trạng thái các giếng khoan dầu đang tồn tại, chứ
chưa nói đến việc nâng cao hiệu quả sản xuất.

 

Kỳ sau : Bí
mật của “quĩ đen” trong chiến dịch tranh cử tổng thống của Elsin   

Trần Mai Tùng