Trong cơ chế thị trường mới nảy sinh ở Nga, nảy sinh một nguyên tắc đơn giản là : Thành công thương mại phụ thuộc vào ảnh hưởng chính trị. Với các mối quan hệ tốt thì chẳng khó khăn gì để làm ra cả một gia tài như trong mơ. Thiếu mối quan hệ thì sự đổ vỡ của LOGOVAZ là không thể tránh khỏi.Trên thực tế, hầu như mỗi nhà doanh nghiệp lớn đều buộc kiếm cho mình một ” cái ô” . Đối với những người doanh nghiệp nhỏ, mái che thông thường là sự bảo kê của đầu lĩnh băng cướp địa phương, ở nhà kinh doanh lớn hơn là các quan chức nhà nước.

<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:RU; mso-fareast-language:RU;} p {mso-margin-top-alt:auto; margin-right:0in; margin-bottom:5.95pt; margin-left:0in; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:RU; mso-fareast-language:RU;} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 1.25in 1.0in 1.25in; mso-header-margin:.5in; mso-footer-margin:.5in; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

Khi Berezovski in hồi ký của Elsin
và lọt vào giới thân cận của Tổng thống, đường công danh của ông ta nâng lên
một cấp độ mới. Những điều này chưa có gì đảm bảo cho ông ta sự ủng hộ về chính
trị lâu dài. Người ta sẽ chóng quên đi “nghĩa cử” của ông. Cần một phương tiện
đảm bảo cho ông ta sự hàm ơn thường xuyên hơn của Kremlin. Cần tìm ra con đường
mà bước lên đó, ông ta sẽ ngự trị phía trên các nhà bảo trợ chính trị của mình.
Và, Berezovski đã quyết định nắm lấy vũ khí hình thành nên dư luận xã hội –
Truyền hình.

Ông ta lựa chọn kênh 1 của nhà nước.
Kênh này là một cơ cấu vô cùng hùng hậu. KHán giả của nó là 180 triệu dân Nga
và ngoài biên giới của nó. Triệu triệu người chỉ xem thông tin và bình luận
trên kênh một. Những sức mạnh của truyền hình không chỉ giới hạn bằng địa lý.
Trong suốt nhiều thập kỷ, kênh một là đinh chốt đường lối chính thức của Đảng.
Thực tế, nó đọc cho dân chúng không chỉ về điều gì cần nghĩ và còn cả về cách
sống như thế nào. Vào những năm đầu của chính thể Elsin, kênh một đã mất đi
hàng trăm triệu đôla mỗi năm. Trên kênh nổi lên sự mua chuộc các lãnh đạo mà
công ty nào được cho phép phát sóng, công ty nào bị từ chối phải phụ thuộc vào
họ. Trên kênh diễn ra sự trộm cắp tràn lan phương tiện của quốc gia. Tất cả các
thú đó trị giá khoảng 250 triệu USD mỗi năm. Hãng truyền hình nhận được từ
quảng cáo khoảng 80 triệu USD mỗi năm những chỉ một phần nhỏ số tiền ấy còn lại
trong chính công ty, còn bị đạo diễn và những người đi tìm quảng cáo chiếm hết.
Như vậy, tiền của những người đóng thuế Nga bần cùng bị biến thành sự tích góp
tài sản của các tư nhân. ” Về thực chất, tất cả những gì diễn ra ở kênh
một là biểu hiện rõ nhất sự tham nhũng ở Nga – Berezovski nhớ lại – được thành
lập rất nhiều hiệp hội cổ đông nhỏ khác nhau đã mua lại những mẩu thời gian nào
đó. Nghĩa là, một mặt có tiền ngân sách 250 triệu USD, nhờ nó việc truyền tín
hiệu, việc sản xuất chương trình được thực hiện. Mặt khác, có những công ty tư
nhân…nhờ tiền ngân sách sản xuất chương trình, các buổi phát sóng, nhận tiền
vì quảng cáo..”.

Thoạt đầu ý tưởng tư nhân hoá kênh
một không phải là của Boris Berezovski mà là của Vlad Lischiev, người lập
chương trình và dẫn chương trình truyền hình thành đạt nhất nước Nga. Trong một
cuộc trưng cầu, ông có tên trong danh sách những người được tin cậy nhất nước,
ngay sau giáo chủ nhà thờ Chính Thống. Vlad có được sự nổi tiếng toàn dân nhờ
chương trình ” Quan điểm” phát sóng năm 1988 và nhanh chóng biến
thành đấu trường phê bình sắc sảo và chân thật của Đảng cộng sản. Vốn là một
đạo diễn chủ đạo của kênh và là tác giả của việc tư nhân hoá, Lischiev được xem
là ứng cử viên duy nhất lãnh đạo công ty mới. Nhưng đến gần thời gian tư nhân
hoá, Lischiev nhìn thấy Berezovski muốn kênh trực thuộc chỉ một mình ông ta và
chức Tổng giám đốc thuộc về một người khác. Những cuối cùng, Tổng giám đốc vẫn
là Vlad Lischiev, còn phó chủ tịch Hội đồng giám đốc là Berezovski. Việc tư
nhân hoá kênh 1 diễn ra vào mùa đông năm 1995, không có sự tuyển chọn, cả công
khai lẫn bí mật. Berezovski tự quyết định ông ta sẽ cho ai và cho bao nhiêu
phần trăm cổ phiếu.

Tư bản cổ phần chung của ORT là 2
triệu USD. Hãng của Berezovski mau 16% cổ phiếu, ông còn kiểm soát 20% nữa. Và
thế là chỉ cần bỏ ra 320.000 USD, ông đã nắm quyền kiểm soát một kênh quan
trọng bậc nhất của truyền hình Nga.

Ngay sau khi tư nhân hoá ORT, tổng
giám đốc Vlad Lischiev quyết định tập trung vào hoạt động bán thời gian quảng
cáo. Ông tiến hành đàm phán với nhà cự phú quảng cáo Xergay Lisovski. Một trong
số người bạn của Vlad nói : ” Trước năm mới, tôi đã biết người ta sẽ giết
Vlad. Anh ấy dính vào những người xây dựng lối sống của mình bằng con đường tội
phạm”.

Ngày 20 tháng 02 năm 1995, Lischiev
tuyên bố ông dưat khoát loại bỏ sự độc quyền của Lisovski và Berezovski đối với
quảng cáo. Kojakov, Giám đốc an ninh của Elsin cho biết: ” Sự huỷ bỏ quảng
cáo trên ORT đối với Berezovski và Lisovski là mất đi hàng triệu đô tiền
lãi”.

Lischiev biết ông đang đùa với lửa
và người ta đang theo dõi ông. Cuối tháng 2, Lischiev giải thích với bạn bè vì
sao người ta sẽ giết ông: khi ông quyết định kết liễu độc quyền quảng cáo,
Lisovski đến gặp ông và đòi bồi thường thiệt hại ở mức 100 triệu USD, sau khi
đe doạ thanh toán. Những cũng có giả thuyết khác về việc diễn ra tại ORT lúc
đó. Sự cấm đoán của Lischiev về quảng cáo trên ORT với mục đích làm tăng vọt
giá. Ông đã kiếm được những lời mời chào có lợi vì quyền điều hành quảng cáo
trên ORT. Lisovski đề nghị 100 triệu USD nhưng lischiev tính đến 170 triệu USD.
Có nguồn tin vào đầu năm 1995 cảnh sát thủ đô đã hỏi cung một tướng cướp đang
ngồi tù. Hắn khai rằng trợ lý của Berezovski là Badri đã gặp hắn và đặt
hàng”dọn” Lischiev đi. Cảnh sát thủ đô nhận được tin Berezovski đã
đàm phán với một tướng cướp khác. Ngày 28 tháng 02, Berezovski đã gặp tay trùm
có tên là Nikolai và chuyển cho tay này 100.000 tiền mặt.

Đêm 01 tháng 03, sau ngày làm việc,
Lischiev đi về đến gần nhà mình. Trong bóng tối của lối vào cổng nhà, một tên
giết thuê đã chờ ông. Những phát súng vang lên âm vang trong hành lang tầng
trệt.

Kỳ sau : Berezovski phản đòn lại đối
thủ cạnh tranh Gusinski

Trần Mai Tùng