Mùa đông năm 1993-1994, Berezovski còn chưa nổi tiếng với đại bộ phận dân số Nga. Ông ta đã kịp vớ bẫm trong việc bán ôtô của VAZ và các thứ hàng khác, nhưng cũng có nhiều những người Nga mới thành đạt như vậy, hơn nữa ông ta vẫn chưa đạt được danh hiệu người giàu nhất nước Nga. Tình hình biến đổi đột ngột khi người buôn ôtô này trở thành bạn của gia đình Elsin và lọt vào giới thân cận của Tổng thống.

Vào thời ấy, một trong những nhân vật chính của giới cận thần Elsin là sép của cơ quan an ninh của Tổng thống – Tướng Aleksandr Kozakov. Ông bao giờ cũng ở bên cạnh Elsin, cùng ăn uống với ông ta, giúp tạo lập giới thượng lưu không chính thức trong số bạn bè của Tổng thống và có ảnh hưởng tới việc cất nhắc các quan chức chính phủ cao nhất. Khi lên cầm quyền, Elsin đã trao cho ông này tở chức cơ quan an ninh của Tổng thống. Elsin không tin KGB. Ông ta muốn lập ra một tiểu KGB thông tỏ mọi sự, hùng mạnh và được qui tụ bởi những người trung thành. Elsin tự hào với vai trò nhà lãnh đạo đất nước. Trông ông ta rất tuyệt trên lễ đài – vóc dáng thẳng, thân hình lực lưỡng, giọng khàn nói hơi lắp bắp và có phần chậm nhung điều đó càng làm ông ta giông một người trong đám đông, một ông muzích chắc khoẻ tối qua hơi quá chén.

Elsin thích uống rượu. Minh hoạ cho cái trạng thái rầu lòng này của ông ta là trường hợp nhục nhã ngày 31 tháng 8 năm 1994 trong thời gian dự lễ hội nhân việc rút quân Nga ra khỏi nước Đức. Sự kiện đó có tính biểu trưng sâu sắc. Một quân đội năm mươi năm trước đã chiến thắng Hitle và chính phục nửa Châu Âu, này phải quay trở về. Elsin đến Berlin để cùng thủ tướng Đức Helmud Kol có mặt trong sự kiện long trọng này. Vị Tổng thống Nga đã uống từ sáng sớm và đến trưa thì sếp bảo vệ Kozakov hiểu là nguy cơ rất to đang đến gần. Kol lập tức nắm bắt được trạng thái quen thuộc của Bôris Elsin và thân mật ôm lấy ông ta và cả hai cùng đi đến chỗ lễ hội. Nốc tương đối rượu trong bữa trưa, Elsin đi dọc các đơn vị quân đội và đám dân chúng xếp thành hàng. Đi ngang qua dàn nhạc của cảnh sát Berlin, Tổng thống bỗng nhảy phắt lên sân khấu, vớ lấy chiếc đua của nhạc trưởng và vung vẫy nó không theo một một cái nhịp nào cả. Khi các nhạc công đã dừng, ông ta dưới dạng say nhảy điệu Kalinka. Dân chúng Berlin trong đời chưa bao giờ được trông thấy một cảnh tượng tương tự. Cái màn thảm hại này trở thành sự kết thúc trọn vẹn cuốc chiến tranh vệ quốc vĩ đại.

Kozakov khẳng định rằng khi hiểu rưọu có tác động như thế nào đối với Tổng thống, ông đã ra lệnh không để một chút chất cay nào trong nhà bếp của Tổng thống. Mặc dù vậy, tổng thống vẫn láu cá kiếm được rượu.

Dần dần, Elsin và giới thân cận của ông ta kết gắn lại trong một “gia tộc” chặt chẽ – cùng sống, nghỉ ngơi và nhậu nhẹt. Đó là một triều đình mà Elsin là một hoàng đế kiểu Neron. Elsin và cận thần của ông ta thường cãi vã vì những cái vớ vẩn và thiển cận như : căn hộ, biệt thự nghỉ hè, đồ gỗ, liên lạc điện thoại và những biểu trưng khác của thể chế…

Tất cả bọn họ sống trong ngôi nhà cao cấp được xây dựng đặc biệt trên phố Oxenaia : những căn hộ rộng, hệ thống liên lạc đặc biệt, các hầm chứa, phòng tắm hơi…Toàn bộ thời giờ trôi đi vì những sự cãi cọ về việc cho ai và không cho ai căn hộ ở đây. Rốt cuộc, trong số kẻ may mắn là : Elsin, Kozakov, con gái elsin Tachiana Đachenko , thủ tướng Viktor Chernomodin, bộ trưởng quốc phòng Pavel Grachev, nhà báo Valetin Iumashev, huấn luyện viên quần vợt của Elsin. Họ sống chung dưới một mái nhà, gặp nhau trong cầu thang máy, cùng dẫn chó đi dạo. Cư dân của ngôi nhà, tương tự những người Nga mới, say mê chủ nghĩa vật chất thô thiển, tìm mọi cách để nổi trội hơn nhau.

Elsin nhanh chóng bị bẻ gãy đến kinh ngạc bởi toàn bộ những gì đồng hành với quyền lực vô hạn : sự nịnh nọt, dư dật vật chất, thiếu sự kiểm soát. Tất cả mọi thay đổi hứa với nhân dân về bản chất đã dẫn tới sự sắp xếp lại bất tận các nghạch cao nhất của quyền lực. Thêm vào đó, mỗi lần hạ bệ và cất nhắc mới, những người đến với quyền lực có thiên hướng theo đuổi lợi ích quốc gia ngày càng ít hơn. Nền kinh tế Nga bị huỷ hoại, trên các đưòng phố Matxcova bọn kẻ cướp gây ra cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn thật sự. Nhưng chính phủ Elsin không có khả năng thay đổi tình thế. Nguyên nhấn chính là tham nhũng. Thậm chí các quan chức cao cấp nhất cũng chỉ lo sao cho các quyền lợi tài chính của cá nhân nhiều hơn so với quyền lợi quốc gia. Oleg Lobov, phó thủ tướng . Đúng đầu hội đồng an ninh, bị khép tội bán vũ khí cho giáo phái Ngày Tận Thế mà năm 1995 trong metro tại Kokyo chúng đã dùng hơi gaz Sarin làm tê liệt thần kinh giết chết nhiều người. Bọn này đã nhận từ Lobov công nghệ sản xuất Sarin với giá 100,000 USD. Bộ trưởng an ninh Victor Baranikov cũng sa lưới. Ông là kẻ đỡ đầu chính của nhà doanh nghiệp nổi tiếng Boris Birstein. Ông này không bao giờ hà tiện quà tặng. Vào đầu năm 1993, ông ta mời bà vợ của vị Bộ trưởng và vợ của thứ trưởng đi dạo chơi ba ngày ở các cửa hàng tại Thuỵ sĩ. Các bà đã mua hàng mất 300,000 USD: áo lông, mỹ phẩm, đồng hồ…Cả hai ông này đều bị bãi chức những không bị khởi tố.

Thủ tướng Chernomodin cũng kiếm được không ít ở việc tư nhân hoá Gazpromvà ở vô số các giao dịch xuất khẩu dầu lửa và khí đốt. Theo đánh giá của Cục tình báo trung ương Mỹ, tài sản của ông này vào năm 1996 là 5 tỷ USD. Còn một nhân vật đáng kể trong phái các nhà cải cách trẻ là Anatoli Chubai, cũng kiếm chác được kha khá từ bên ngoài. Vòng xoáy tham nhũng còn quất cả vào những người nước ngoài. Trung tâm toàn Nga về tư nhân hoá – là một tổ chức thương mại gắn với Chubai và được tài trợ tiền từ Phương Tây, đã bở túi những số tiền lớn.

Dù tất cả đã rõ về sự bán mình của các Bộ trưởng trong chính phủ của Elsin, nhưng họ không hề bị lôi ra ánh sáng. Elsin phản ứng bệnh hoạn đối với việc phanh phui ra các quan chức bán mình. Ông không muốn nghe các báo cáo về nạn trộm cắp vì hiểu rõ rằng một số người tự gọi mình là bạn thân, người chung chí hướng, thực tế đơn thuần là làm giàu trên sự trung thành đó.

Kỳ sau : Kẻ cười cuối cùng là Berezovski

Trần Mai Tùng