Không có gì là bất thường khi một nhà bác học lại đi bán ôtô. Thậm chí, các cơ quan rất xa lạ với thương mại như Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Liên Xô, cũng lao vào kinh doanh.

Tổ hợp theo phong cách “ Nghệ thuật cách tân” trên Quảng trường Đỏ, nơi toạ lạc Ban chấp hành Trung ương , là tụ điểm truyền thống của quyền lực ở Liên Xô. Bãi đỗ xe của nó luôn luôn san sát những chiéc Vôlga đen và xám trong trạng thái lý tưởng. Các tài xế ngoan ngoãn túc trực bên cạnh. Trong toà nhà của Ban chấp hành Trung ương có hơn một nghìn văn phòng. Toà nhà được nối kết bằng các hành lang và đường ngầm đi bộ.  

Có rất nhiều huyền thoại về những mưu mô trong các hành lang quyền lực  được trải thảm đỏ này. Người ngoài bao giờ cũng khó hiểu những phe cánh nào đứng đối lập với nhau. Nhưng kết quả của cuộc đâu tranh bí mật này đã quyết định số phận của đất nước. Chính tại các cuộc họp của Ban chấp hành Trung ương vào những năm 20 Stalin đã giành chiến thắng và ra tay thanh trừng các đối thủ cạnh tranh. Chính tại nơi đây, năm 1953 Nikita Khorushov đã tóm được Beria chỉ huy đội bảo vệ của Stalin và xử tử ông. Và năm 1963 nhờ mưu mô của Ban chấp hành Trung ương, đến lượt Khorutshov bị quét khỏi ngôi vị của mình và nhường chỗ cho Brezonhev. Năm 1985 BCH Trung ương đã chọn Mikhain Gorbachov làm lãnh đạo đất nước. Trong ban chấp hành Trung ương có một ban đặc trách về tài chính của các đảng cộng sản nước ngoài. Các xí nghiệp ở ngoại quốc, thiên đưòng thuế, Công ty ma, rửa tiền – từ các nguồn này mà cán bộ của ban quốc tế nhét đầy hầu bao. KGB thường chuyên trách thực hiện các kế hoạch này. KGB mở nhiều ngân hàng và cơ sở buôn bán giả mạo ở ngoại quốc : Hy lạp, đảo Síp, Italia, Bồ Đào Nha…Hàng tỷ Đôla được chuyển tới tài khoản của các cơ sở này qua  “ Vneseconombank” . Công thức của chiến dịch này như sau : Dầu lửa, thép hay gỗ được bán cho xí nghiệp mà KGB mở ở nước ngoài, theo giá rẻ hơn rất nhiều lần giá thị trường thế giới. Sau đó, các xí nghiệp này bán lại hàng theo giá thị trường, còn lãi xuất bán được thì giữ lại cho mình. Giờ đây, khi sự đổ vỡ của Liên Xô là tất yếu , Ban quốc tế trực thuộc Bộ chính trị và KGB vẫn ứng dụng sơ đồ này vì quyền lợi của giới cao cấp trong Đảng.

Ngoài một số ban của Ban chấp hành Trung ương , KGB là cơ quan Xôviết duy nhất mà trong những tình huống nặng nề này đã có những bước đi kiên quyết. KGB nhận được nhiệm vụ : Giữ vững quyền lực của giới cầm quyền Xôviết,  giới chóp bu của Đảng, thậm chí nếu chính chủ nghĩa Cộng sản sụp đổ. KGB cùng vụ quốc tế  Ban chấp hành Trung ương  đã soạn thảo chiến dịch chuyển hàng tỷ Đôla vào tài khoản các công ty tư nhân ở Liên Xô và ở nước ngoài. Đó là những chiến dịch đáng kinh ngạc. Đến trước năm 1991 KGB chuyên trách công nghiệp, giao thông, phương tiện truyền hình, quân đội, cảnh sát, văn hoá. Từ thời xa xưa nó đã học được cách thâm nhập vào phe đối lập. Các thuật ngữ “Điệp viên khiêu khích” và “ Sự khiêu khích” ở Liên Xô nổi tiếng khắp nơi, cũng như trên khắp cả thế giới nơi nào KGB vươn vòi bạch tuộc của mình tới. Kịch bản kinh điển như sau : Điệp viên thâm nhập vào nhóm người đối lập và hướng nó ra con đường dẫn đến sự diệt vong. Những chiến dịch tương tự là món ăn chuẩn của KGB vốn có các điệp viên bí mật được cấy vào các tổ chức có nguy cơ về tiềm năng : Các hội quân chủ, các nhóm ly khai, nhà thờ, tổ chức phân biệt chủng tộc, các nhóm nghệ thuật, các nhóm đòi quyền tự trị dân tộc.

Trong tiến trình những cuộc bầu cử năm 1990, KGB đã ủng hộ mấy nghìn ứng cử viên và phần lớn các trường hợp họ ủng hộ đã được bầu. KGB đã giúp đảng chính trị không Cộng sản đầu tiên – Đảng của Vlađimia Zưrinovski. Nhiệm vụ của Đảng này là hò hét nhiều, kích động lòng tự hào dân tộc, nhưng không tiếp nhận hành đồng dứt khoát nào cả. Một số cán bộ KGB  đã đóng vai trò đáng kể trong phong trào dân chủ  ví dụ như Putin là trợ lý chính của của Anatoli Sobchắc – người theo phái tự do dân chủ hùng biện hơn cả. Đến đầu công cuộc cải tổ thì vai trò và vị trí của Cục 5 thuộc KGB  trở nên rất rộng : Theo dõi sự trong sạch của chế độ Xôviết, kiểm soát nhà thờ – đại diện của hệ tư tưởng thù địch, kiểm soát văn hoá, nghệ thuật, khoa học, thể thao và giáo dục…Ngoài ra, Cục 5 còn chuyên trách việc săn đuổi những người Xôviết ly khai.

Nhưng với việc Gorbachov lên cầm quyền, chính phủ Xôviết đã từ bỏ sự theo dõi về mặt chính trị.

Trong tài liệu từ KGB, đề đạt xây dựng một mạng lưới ngân hàng và hãng buôn, cả ở Nga lẫn ở nước ngoài, chuyển vào đấy hàng tỷ Đôla quĩ chính phủ và giữ ở đấy cho giới cao cấp của Đảng Cộng sản. Đảng Cộng sản cầm quyền đi tới quyết định : khi chợ đen quá khó nhằn thì phải hoà vào nó. Các doanh nghiệp mới được Ban chấp hành Đảng cộng sản  và KGB chọn lựa giữ vai trò những người bảo vệ quĩ đen của Đảng. Nhiều nhà tỷ phú Nga tương lai đã nhận được tư bản đầu tiên của mình chính  như thế đó.  

Rõ ràng, Berezovski không thuộc số những người nhận được phần từ quĩ bí mật của KGB. Ông ta không phải là nhà triệu phú được Đảng cộng sản giao phó. Nhưng ông ta không thể không nhận thấy rằng thành công thương mại ở Nga phụ thuộc vào sự nâng đỡ của chính giới.

Số tiền khổng lồ của Ban chấp hành trung ương và KGB được dấu ở nước ngoài, ít khi được chuyển bằng cách chuyển ngân hàng thông thường. Thoạt tiên, chúng cần phải được rửa sạch đã và được ký hợp đồng giả mạo với công ty nước ngoài. Đến cuối thời Gobachov, các giao dịch trong lĩnh vực ngoại thương Xôviết đã có tính chất đặc biệt thiếu chuẩn mực.

Kỳ sau : Các cuộc bạo loạn xảy ra ở khắp nơi. Chính biến.

Trần Mai Tùng