Trước năm 1989 ông thuộc nhóm tinh hoa của khoa học Xô viết ( năm 1991 thậm chí còn được bầu làm Viện sĩ thông tấn Viện hàn lâm khoa học) .

<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:RU; mso-fareast-language:RU;} p.MsoFooter, li.MsoFooter, div.MsoFooter {margin:0in; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; tab-stops:center 233.85pt right 467.75pt; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:RU; mso-fareast-language:RU;} @page Section1 {size:595.3pt 841.9pt; margin:56.7pt 42.5pt 56.7pt 85.05pt; mso-header-margin:.5in; mso-footer-margin:.5in; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

Vốn là một nhà khoa học Xô viết thành đạt, Berezovski nhận tiền lương
khoảng 500 rúp một tháng ( khoảng 800 USD theo giá hối đoái hồi đó) Nhưng hôm
nay ông ta nói rằng hoàn toàn không phải kích thích tố vật chất  lôi kéo ông vào thương trường.” Tôi đối với
kinh doanh dễ thích ứng hơn  theo gen đối
với khoa học – Ông ta nói – nghĩa là tôi rất hạnh phúc khi nghiên cứu khoa học,
những khoa học ít sống động hơn so với kinh doanh”.

 

Berezovski sinh ngày 23 tháng giêng năm 1946 tại Matxcova trong một gia đình
Do Thái.  Ông ta lớn lên ở thủ đô và nhận
được một nền giáo dục tốt nhất mà Liên Xô có được : Khoa điện tử và kỹ thuật máy
tính của trường đại học kỹ thuật Lâm nghiệp. Khoa này là một trong số công sở
khoa học bí mật của Liên Xô, ở đây người ta nghiên cứu không phải lâm nghiệp mà
soạn thảo các chương trình vũ trụ. Sau đó, ông ta học tại khoa toán cơ học nổi
tiếng của Trường Tổng hợp mang tên Lômônôxốp. Rồi ông ta lọt vào Viện hàn lâm
khoa học và làm việc ở đó 25 năm.

 

Rõ ràng, ông ta là một nhà bác học giỏi. Vào những năm 70 ông ta bảo vệ
luận án phó tiến sĩ về toán ứng dụng, còn năm 1983 – luận án tiến sĩ. Ở Viện hàn
lâm khoa học, ông ta lãnh đạo một phòng thí nghiệm của Viện Điều khiển được
chuyên môn hoá trong ứng dụng hệ thống vi tính và tự động hoá vào nền công nghiệp.

 

Giống như nhiều người khác, Berezovski nhìn thấy các cách của Gorbachov
chỉ dẫn đến thất bại. Nói chung, chúng không làm sống lại Liên Xô. Trái lại, đã
đẩy nhanh sự tan rã của nó. Chiến dịch chống rượu đã hút cạn lợi nhuận của nhà
nước và đẻ ra một thế hệ các nhà triệu phú – buôn lậu. Chợ đen nở rộ, tội phạm
tăng đột ngột. Đồng rúp ứ đọng cứ càng phình ra từ tháng này sang tháng khác. Các
dòng người xếp hàng cứ càng dài ra mãi, còn các cửa hang cú càng khan hiếm hàng
đi.

 

Đại diện của tinh hoa khoa học công nghiệp Berezovski không đi theo con đường
của phần lớn những nhà doanh nghiệp gặp may khác của thời ấy và không them xúc
tiến công viêc nhỏ của mình : cửa hàng nhà ăn, công ty xây dựng. Ông ta cần một
cái gì đó lớn hơn, một cơ xở công nghiệp nào đó đáng tin cậy. Điều mong ước ông
ta tìm thấy cách Matxcova nghìn cây số về phía Đông, tại tỉnh lẻ Toliachi, nơi
có nhà máy sản xuất ôtô lớn nhất nước Nga AVTO VAZ. Tại Viện điều khiển, ông đã
làm việc với nhà máy khổng lồ này về việc chuyển tới đó các hệ thống tự động hoá.
Giờ đây, ông ta tới gặp ban lãnh đạo nhà máy với đề nghị thương mại. AVTOVAZ xuất
hiện vào giữa những năm 60 như một nhà máy mẫu mực. Leonid Brezonhev muốn cũng
cấp cho công dân Xôviết những hàng hoá mà ở Phương Tây được ưa chuộng. Hãng
FIAT của Italia cũng cấp thiết bị và bản thiết kế cho những khuôn mẫu đầu tiên.
So với đồ án Italia ban đầu với năm 1996 thì nhà máy cũng chẳng có gì thay đổi.
Thành phố Toliachi được gọi để kỷ niệm lãnh tụ cộng sản Italia, không có gì đặc
biệt : những con đường gồ ghề, những khu nhà ở giống nhau, ít hấp dẫn. Những cánh
đồng lay động trải dài đến tận chân trời. Dòng sông Vônga êm ả và kiêu hãnh tuôn
chảy khi tiến dần về lưu vực đổ ra biển Caxpia. Nhà máy nằm ở ngoại vi thành phố.
Đó là một con quái vật nghành ôtô: Cồng kềnh, thống nhất theo chiều dọc, được điều
hành thoe một phong cách”chán đời”. Công nghệ cũ kỹ đến tuyệt vọng. Nhà máy sản
xuất 2000 xe hơi mỗi ngày, những khuôn mẫu chủ yếu là Giguli và Niva khá là thô
kệch.

 

Vào thời gian này, các nhà công nghiệp ôtô lớn nhất thế giới coi trọng các
xưởng lắp ráp nhỏ hơn, ứng dụng phương pháp sản xuất mềm dẻo, nhiều khâu chuẩn
bị sẵn người ta lấy ở các nhà máy khác và ứng dụng lắp ráp đồng bộ. Những hệ thống
băng chuyền của AVTOVAZ thì khác hẳn, kéo dài hàng vài km. Một vị trí làm việc
này kế tiếp vị trí làm việc khác, chẳng có modul gì cả. Xe được lắp theo từng
chi tiết nhỏ. Rõ ràng, không phải các chi tiết này bao giờ cũng vừa. Khắp nơi,
người ta gõ búa : gõ búa đóng vỏ xe, gõ búa lắp cánh cửa, tại khu lắp động cơ,
người ta dung tay vặn ốc rồi lại lấy búa nện.

 

Chính trong con khủng long quê mùa này , Berezovski đã soi thấy mối lợi
kinh doanh cho chính bản thân mình.

 

Năm 1989 ông ta đề nghị ban lãnh đạo AVTOVAZ : Một công ty tư nhân sẵn sàng
đảm bảo chương trình cho nhà máy. Các hãng tư nhân ở Liên Xô chủ yếu là các tổ
hợp tác  hoặc là các cơ sở liên doanh với
các đối tác nước ngoài. Berezovski biết rõ mọi ngóc nghách của thương mại Xôviết
đương thời và biết rằng cơ sở liên doanh là con đường đơn giản và có lợi nhất bởi
vì nó có các ưu đãi đáng kể về thuế và chủ yếu là cho quyền chuyển một nửa lãi
suất ra nước ngoài. Dù Berezovski chỉ mới làm những bước đầu tiên trong kinh
doanh nhưng ông ta đã có kế hoạch hợp tác với các công ty  nước ngoài bởi vì ông muốn kiếm tiền ở Nga và
gửi một phần thu nhập ra nước ngoài.

 

Với tư cách đối tác về cơ sở liên doanh, Vladimia Kazanikov – giám đốc
AVTOVAZ- đề nghị công ty Italia  LOGOSYSTEM
chuyên về tự động hoá sản xuất.

 

Tháng 5 năm 1989 LOGOVAZ được thành lập. Một số cá thể như Berezovski,
Kazanikov, những người quản lý AVTOVAZ có khả năng thương mại đã vào công ty.
Kazanikov trở thành chủ tịch công ty mới, Berezovski – Tổng giám đốc. Về mặt chính
thức, nhiệm vụ của LOGOVAZ là để tự động hoá quá trình lắp ráp tại AVTOVAZ. Nâng
cao hiệu suất lao động tại một cơ sở sản xuất quan trọng như thế là điều phù hợp
với các dự định của Gorbachov hiện đại hoá nền công nghiệp Xôviết.

 

Nhưng LOGOVAZ  đã không trang bị mới
các hệ thống máy tính công nghiệp, mà gần như ngay lập tức nó bắt tay vào việc
chuyên bán các ôtô của AVTOVAZ.

 

Kỳ sau : Con kỳ nhông khổng lồ  KGB và những sứ mệnhđặc biệt của mình

Trần Mai Tùng