Các cuộc bạo loạn xảy ra khắp nơi. Chính biến.

  Sự bất bình bùng lên khắp Liên Xô. Do thiếu thuốc lá  các cuộc bạo loạn thuốc lá tràn lan khắp đất nước. Hàng đoàn kẻ nghiện bất bình đập phá các cửa hàng, quầy hàng, bến xe…

   Các dự báo vụ mùa 1991 không có gì an ủi vì thấp hơn vụ trước 23%. Từ tuyệt vọng, các nông trang viên Xô- viết bắt đầu giết xúc vật. Trên quầy các cửa hàng trống rỗng hơn bao giờ hết. Đã có thông báo về những vụ tập kích của nông dân bị bần cùng hoá vào các đoàn tàu vận tải trên tuyến đường xuyên Sibiri. Sự khan hiếm ngân sách nhà nước tăng mạnh và Gorbachov phải hạ  các chi phí cho những nhu cầu xã hội cấp yếu. Lần đầu tiên trong lịch sử Liên Xô diễn ra các cuộc đình công của thợ mỏ.

   Nếu cố lấp sự khan hiếm nhờ máy in tiền thì sự bùng nổ tài chính là không thể tránh khỏi. Cần phải đưa ra một phương sách gì đó cấp thiết. Nhưng chính quyền của Gorbachov gần như bị bại liệt. Nó không thể quyết được một điều gì cả. Quân đội Nga không bằng lòng  khi nó bị mất những đưa em  ở Đông Âu, rút bớt cho phí, đẩy về phục vụ nửa triệu sĩ quan.

    Ngày 19 tháng 8 năm 1991, một cảnh tượng kinh ngạc diễn ra trước toàn thế giới. Hãng truyền hình CNN truyền đi những khuôn hình vàng vọt nhoè mờ cảnh quay ban đêm : Các xe tăng trên đường phố Matxcova. Lính dù và lính xe tăng đã chiếm thủ đô. Gorbachov bị cách ly trong biệt thự riêng trên Biển Đen.  Uỷ ban quốc gia về tình trạng khẩn cấp đã chiếm chính quyền. Các sĩ quan bất bình và các thủ lĩnh nổi giận của Đảng Cộng sản đã tổ chức bạo động chống lại Gorbachov và các cải cách của ông.  Thế nhưng, nghị viện mới của Liên Bang Nga nằm trong nhà Trắng bên bờ sông Matxcova đã không chịu đầu hàng. Boris Elsin, tổng thống được bầu của Liên Bang Nga, thoạt đầu chờ đợi sự phát triển của các sự kiện tại biệt thự ngoại ô một cách bất lực. Thể hiện lòng can đảm và sự nhanh nhẹn, chỉ huy đội cận vệ riêng của ông ta  Aleksandr Kozakov đã khéo léo đưa Elsin vào được Nhà Trắng. Trên đường đi, Elsin và Kozakov đã vượt qua những đơn vị đặc nhiệm của KGB chốt giữ để ngăn chặn vị Tổng thống Nga bằng bất cứ giá nào. Nhưng các đơn vị KGB đã không nổ một phát súng nào. Các đơn vị bộ đội mà lực lượng bạo động dựa vào, đang bao vây Nhà Trắng. những các phần tử dân chủ đã đứng vững như bức tường thành trước họ suốt cả đêm trong sự nguy hiểm nghiêm trọng. Sự đối kháng kéo dài hai ngày đêm. Một số phân đội quân đội, kể cả lính dù Tula của tướng Pavel Grachov và Aleksandr Lebed đã từ chối không chấp hành lệnh tấn công pháo đài dân chủ.  Thay vào đó, lính dù đã tổ chức rào chắn  từ những xe bọc thép nhằm bảo vệ Nhà Trắng khỏi những sự lộn xộn và thói phá hoại văn hoá. Sự kiện này là điểm cốt tử của sự vây hãm ( Grachov và Lebed về sau nhận được địa vị cao trong chính phủ của Elsin : Grachov là bộ trưởng quốc phòng và Lebed – Thư ký Hội đồng an ninh)

  

 Sang ngày thứ ba các đơn vị quân đội rút lui. Các nhà tổ chức cuộc bạo động bỏ trốn và chẳng bao lâu sau bị bắt. Elsin đọc bài phát biểu nóng bỏng từ ban công nhà Trắng. Hàng trăm nghìn người hoan hỉ ăn mừng chiến thắng của nền dân chủ trên quảng trường Đỏ. Tại Lubianka, trước toà nhà của KGB, đám đông lật nhào tượng Đezinski, người sáng lập cơ quan bảo vệ Xôviết.

  Trong thời gian của âm mưu đảo chính, phần lớn dân chúng sử sự một cách trung lập. Số phận của họ được quyết định bởi một nhóm vô cùng nhỏ bé các chính khách, các nhà quân sự và các cốt cán dân chủ.

   Sau cuộc bạo động tháng tám thất bại, KGB – thanh kiếm và lá chắn của Đảng cộng sản cũng bị phân liệt. Các phân đội của nó bị xé lẻ ra ít nhất cũng giữa bốn cơ cấu chính phủ khác nhau. Một số lượng khổng lồ các nhân viên KGB, thường không phải ngốc nghếch nhất, đã rời bỏ việc phục vụ và tạo ra các “ Tiểu KGB” trong các công ty tư nhân. Cơ chế khổng lồ các điệp viên và do thám KGB thành ra tản mát. Ai đó trong số những người này biến thành nhà doanh nghiệp mới bắt đầu sự nghiệp kinh doanh của mình từ quỹ của Đảng cộng sản Liên Xô.

   Nhiều nhà doanh nghiệp được KGB chỉ định cũng không bỏ qua cơ hội chấm mút. Trong vòng mấy năm, một làn sóng các vụ giết người chấn động tràn qua  giới làm ăn Nga – hậu quả của cuộc đấu tranh vì số tiền của Đảng. Vì KGB không phải cơ cấu của chính phủ mà là của Đảng cộng sản, các nhân viên của nó không phụ thuộc vào chính phủ của Elsin. Đảng cộng sản Nga bị côi cút.

Vung tiền Cộng sản ra khắp các cơ cấu thương mại – không phải là kế hoạch duy nhất  thời cải tổ do KGB lãnh đạo và rốt cuộc đã gây tổn thất nghiêm trọng cho nước Nga. KGB cũng thâm nhập vào một số băng đảng tội phạm và tài trợ cho các hoạt động của chúng. FBI ( Cụ điều tra liên bang Mỹ) từ lâu đã nhận thấy rằng các cơ quan mật vụ Xôviết đã giúp nhiều tên tội phạm Nga nổi tiếng đứng vững trên hai chân. Trong số chúng có Iaponchich, Otarik, các thủ lĩnh băng đảng tội phạm Xolxevo, một số băng người Chesnia. Những người chủ mới của đất nước bắt đầu đo cắt tài sản quốc gia theo  phong thái riêng của mình.

    Đâu là gốc rễ sự sụp đổ của Liên Xô : KGB và Đảng cộng sản Liên xô không có khả năng hoạt động trực tiếp.Họ luôn luôn tiến hành một hoạt động nước đôi. Và họ đã mắc phải sai lầm mà một trăm năm trước cơ quan mật vụ của Sa Hoàng mắc phải – cảnh sát mật của Sa Hoàng  có cảm giác rằng nó đã lọt vào phong trào cách mạng  và kiểm soát nó, nhưng trong thực tế nó đã ngầm nuôi duỡng cách mạng.  Hệt như vậy, KGB cũng đẻ ra bọn kẻ cướp  và những nhà tư sản  mà rốt cuộc đã làm sụp đổ đất nước. Cả những người Cộng sản chân chính, cả những nhà yêu nước Nga  đều không mong một kết cục như vậy. Giờ đây, nhìn lại phía sau có thể nói : Kế hoạch của BCH trung ương – KGB là một sai lầm to lớn. Người ta chế tạo ra một con quái vật, còn nó đã bứt đứt dây xích và đi phá phách.

      Đối với Berezovski sự sụp đổ của Chủ nghĩa Cộng sản  là một tin tức tốt lành.  Ông ta chưa bao giờ gắn bó với các lãnh tụ của Đảng cộng sản, thế những lại có mối quan hệ với các thủ lĩnh mới như : Igo Gaiđa, Anatoli Sobchak, Anatoli Chubai và các nhà cải cách trẻ khác, những người tạo ra văn phòng bếp núc của Elsin.

 Ngày 6 tháng 9 năm 1991, ba tuần sau vụ bảo động tháng Tám, LOGOVAZ  nhận được từ Bộ kinh tế đối ngoại giấy phép xuất khẩu đặc biệt. Theo chứng chỉ này, nhà nuôn Ôtô Berezovski nhận được quyền xuất khẩu dầu lửa, nhôm và các nguyên liệu chiến lược khác. Giờ đây, Berezovski có điều kiện tiếp cận các nguồn ngoại tệ mạnh chủ yếu của nước Nga.

       Tóm lại, sự sụp đổ của chế độ Xôviết đã diễn ra về cơ bản là không đổ máu. Trong tiến trình cuộc bạo động theo thống kê chính thức có 3 người chết : ba người của phái dân chủ bị xe tăng nghiến nát. Nhưng còn một cái chết âm thầm nữa mà ít ai biết đến : cái chết của Nikolai Kruchin, người phụ trách tài chính của Đảng cộng sản. Mấy ngày sau vụ bạo động, ông ta ngã từ cửa sổ phòng làm việc của mình xuống đất. Với cái  chết này, các nhà doanh nghiệp Nga mới đã thở phào nhẹ nhõm. Con người biết rõ tiền của Ban chấp hành trung ương và KGB đã phân bố đi đâu, không còn chia sẻ bí mật của mình với ai nữa.

Kỳ sau :  Thiên đường cho các thương gia.   

Trần Mai Tùng