Để tiến hành tư nhân hoá đại chúng, Elsin cần một quyền lực trọn vẹn. Những năm đầu sau sự sụp đổ của Chủ nghĩa Cộng sản, ông ta còn chưa là nhà cầm quyền độc đoán như sau này. Đầu năm 1993 Elsin buộc phải va chạm với phe đối lập lớn, có nhiều chính khách danh tiếng tham gia. Quyền lực của ông ta có vẻ lung lay. Từ quan điểm hiến pháp, tính hợp hiến của chính phủ ông ta gây nên ngờ vực vì việc thủ tiêu Liên Xô dẫu sao cũng đối nghịch với hiến Pháp Liên xô và Hội nghị toàn quốc. Ngoài ra, đường lối mà chính phủ tiến hành đã dẫn tới những kết quả huỷ diệt.
Nhà doanh nghiệp Khachenko nói : ” Elsin không xứng với những mong đợi của chúng tôi. Hoá ra ông ta không đủ sức điều hành đất nước. Thay vào chỗ để làm ổn định tình hình, ông ta thúc đẩy cho sự tan rã nước Nga. Chính tôi cần đến một Pinôchê Nga”.

Người có thể cạnh tranh vào vai đó là phó Tổng thống Aleksandr   Rutskoi.Ông này trẻ trung và đẹp trai, đã từng là tướng binh chủng không quân chiến đấu tại Afganhistan Sự lựa chọn Ruskoi lên chức phó Tổng thống được người yêu nước Nga  và binh sĩ ủng hộ, thêm nữa sự ủng hộ của ông đối với Elsin trong thời gian bạo động đã đóng một vai trò quan trọng trong chiến thắng của của vị Tổng thống Nga. Thế nhưng  Ruskoi thấy rằng những người xung quanh Tổng thống đang cướp bóc nước Nga( Và có thể, cay đứng rằng ông không được lọt vào gia tộc kỳ diệu đó) .

Ông đã bực tức. Và ông đã chiến đấu cho trật tự hợp pháp của Nước Nga. Elsin cử Ruskoi làm Chủ tịch uỷ ban chống tham nhũng trong chính phủ. Nhưng khi Ruskoi phát hiện ra sự lạm dụng lớn, Elsin đã loại ông ra khỏi chức vụ này. Ruskoi đã kêu gọi nhân dân : tháng 4 năm 1993 ông đã xuất hiện trên truyền hình, khẳng định rằng ông đã thu tập được hơn mười vali tư liệu chứng minh về những hành động tội phạm của các quan chức chính phủ – khoảng 40 người. Phái Elsin kiên quyết quét sách những lời buộc tội đó  và bắt đầu chiến dịch của mình – buộc Ruskoi tội tham nhũng. Sau mấy tháng, Elsin cho ông “ ngồi chơi xơi nước ”.

Vấn đề quan trong hơn đối với Elsin là Nghị viện Nga. Được bầu năm 1990, nó bao gồm các nhà cộng sản kiên định, cũng như nhiều nhà cải cách thời Gorbachov. Nó không thừa nhận Elsin và cả chính phủ của ông ta, tiến hành chống lại những cải cách của Gaida, chống lại sự tư nhân hoá đại chúng của Chubai, phong toả các sắc lệnh của Tổng thống và đe doạ Tổng thống bằng việc bỏ phiếu bất tín nhiệm.

Ngày 20 tháng 03 năm 1993 phát biểu trên truyền hình, Elsin đã đe doạ : nếu khủng hoảng chính trị không đuợc giải quyết, trong nước sẽ ban bố lệnh giới nghiêm. Ông ta biết ngày 26 tháng 3 sẽ bắt đầu bỏ phiếu bất tín nhiệm. Ngày 22 tháng 3 ông cho gọi  chỉ huy Tổng cục bảo vệ  Basukov đến gặp mình. Ông này soạn thảo (được Elsin khích lệ) kế hoạch sau :  Nếu đại hội bỏ phiêú  bất tín nhiệm , sĩ quan an ninh sẽ đọc sắc lệnh được chuẩn bị sẵn của Tổng thống  qua hệ thống phóng thanh về việc giải thể quốc hội. Điện nước và hệ thống sưởi sẽ bị cắt. Nếu điều đó không giúp nổi, sẽ cho Gaz chảy nước mắt vào cuộc. Sau đó sẽ cho lính đeo mặt nạ phòng độc vào bắt các nghị sĩ và dẫn họ vào chiếc xe buýt nhà tù đã được chuẩn bị sắn.  

Ngày 28 tháng 3 tiến hành cuộc bỏ phiếu. Số phiếu cần thiết để bắt đầu thủ tục phê chuẩn sự bất tín nhiệm đã không có đủ. Trên hội nghị ấy đã đặt ra vấn đề giải thể nghị viện, những đề nghị đó không được thông qua vì không đủ số phiếu. Sự đối kháng vẫn tiếp tục và được tăng cường thêm bởi những lời buộc tội lẫn nhau trong tham nhũng. Suốt mùa hè năm 1993 các chính trị gia chủ chốt của đất nước buộc tội lẫn nhau trong sự lừa đảo và bóp nặn ngay trước mắt những người dân sững sờ.  Các tờ báo Nga sặc sỡ những lời cởi mở về các hợp đồng xuất nhập khẩu bị thay thế, về sự chuyển tiền vào các tài khoản bí mật của các quan chức chính phủ  tại  các ngân hàng Thuỵ sĩ… Trong lúc đó, Ruskoi vị phó tổng thống bị ruồng bỏ đã đứng về phía nghị viện.  Thứ ba ngày 21 tháng 09 vào 8 giờ chiều, Elsin xuất hiện trên truyền hình tRung ương và tuyên bố rằng ông sẽ giải tán nghị viện. Toà án Tối cao Nga lập tức phản ứng lại vì quyết định đó mẫu thuẫn với Hiến Pháp. Trong nhà Trắng, dưới sự cầm đâu của Ruskoi và Chủ tịch nghị viện Ruslan Khabulatov đã tự tập mấy trăm người, nhiều người mang theo vũ khí.

Chủ nhật ngày 3 tháng 10 trước một ngày mà những người chống đối phải ra khỏi nhà Trắng, hơn 10000 người ủng hộ nghị viện đã tập trung tại quảng trường Tháng mười gần tượng đài Lênin. Sự đụng độ giữa người biểu tình và các phân đội đặc nhiệm của Bộ nội vụ đã diễn ra và có đổ máu. Hàng trăm người chống Elsin đã bao vây toà tháp truyền hình Ostankino.Suốt đêm những người khởi nghĩa cố tình tấn công chiếm toà nhà nhưng bị chống trả. Trên mặt đường còn lại hàng chục xác chết. Sáng ngày hôm sau, Elsin phái xe tăng tới trung tâm Matxcova.  Chúng dừng lại trên cầu Arbat Mới, thấp hơn nghị viện một chút và phát hoả. Những cuộn khói và hàng núi giấy tờ bốc cuốn lên trời.  Về mặt quân sự, đây là phương án cứng hơn cuộc bạo loạn năm 1991- lần này xe tăng đã đứng về phía Elsin. Trận đánh thành ra đẫm máu hơn nhiều. Hàng nghìn người dân Moskva áp mặt vào cửa sổ , trèo lên mái nhà và mở to mắt nhìn cái cảnh đầy ấn tượng- Vụ bắn phá toà nghị viện nước Nga.

Các sự kiên ngày 3-4 tháng 10 đọng lại trong lòng dân Nga một kết cục cay đắng. Hàng trăm người bị thiệt mang trong các cuộc đụng độ.  Cả hai phía xử sự khá là đạo đức giả.  Ruskoi và Khabulatov thề rằng vì tự do nước Nga họ sẽ chiến đấu đến chết, những rốt cuộc đã ngoan ngoãn đầu hàng chính quyền. Phái Elsin thì buộc tội những người khởi loạn là phản bội tổ quốc, những sau mấy tháng đã thả tự do cho họ và tuyên bố ân xá.

Kỳ sau: Anatoli Chubai tư nhân hoá nước Nga.

    

Trần mai Tùng