Đầu tháng 12/2017, Tổ chức Sáng kiến minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI) của CSIS cho biết, chiến dịch xây dựng đảo nhân tạo của Trung Quốc ở quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông đang có chuyển biến mới. Sau khi hoàn thành phần lớn công việc bồi lấp của mình để tạo ra các hòn đảo nhân tạo trong những năm trước, Trung Quốc đang biến chúng thành căn cứ quân sự. AMTI nhận xét: “Bắc Kinh vẫn cam kết thúc đẩy giai đoạn tiếp theo là xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết cho căn cứ hải quân và không quân trên những tiền đồn lớn ở Biển Đông”. Kết thúc năm 2017, Trung Quốc đã xây dựng xong hệ thống hầm ngầm, các tòa nhà hành chính, hệ thống radar.”

Theo AMTI, Trung Quốc đã hoàn thành bồi lấp, xây dựng trên đá Chữ Thập với diện tích 110.000m2, bao gồm các hâng chứa máy bay và hệ thống hầm ngầm – nơi Bắc Kinh có thể chứa đạn dược, vật tư. Ngoài ra, Trung Quốc đang xây dựng các trạm thu phát truyền thông và hệ thống cảm biến, các kho chứa tên lửa.

Tạ đá Subi, AMTI cho biết Trung Quốc chuẩn bị tăng cường các trạm radar, hệ thống thông tin liên lạc phục vụ công tác tình báo. Ngoài ra, AMTI còn chỉ rõ Trung Quốc đang xây dựng các công trình tương tự trên Đảo Cây, Đảo  Bắc, Đảo Tri tôn. Tổng cộng, kể từ năm 2016, Trung Quốc đã hoàn thành bồi lấp, xây dựng 29.000m2 cơ sở hạ tầng trên bảy hòn đảo nhân tạo ở Biển Đông.

Tuy nhiên, những lỗ lực của Trung Quốc để khẳng định sự thống trị của mình đối với Biển Đông không chỉ dừng lại ở công việc trên thực địa. Thời gian qua, các phương tiện truyền thông Trung Quốc đồng loạt thông báo rằng Bắc Kinh có kế hoạch phóng thêm 10 vệ tinh trên Biển Đông trong những năm tới để duy trì phạm vi bao phủ 24/7. Theo báo cáo của Tân Hoa Xã, trích dẫn từ Viện Viễn thám Sanyan, cho biết họ sẽ phóng ba vệ tinh quang học vào năm 2019, hai vệ tinh siêu phân tử và hai vệ tinh SAR để hoàn thành Hệ thống điều khiển, thông tin chỉ huy ban ngày và đêm trên vùng biển nhiệt đới vào năm 2021. Trong khi Tân Hoa Xã mô tả các vệ tinh chỉ dùng cho mục đích dân sự, thì các chuyên gia quốc tế chỉ rõ nó có chức năng quân sự rõ ràng. Theo Collin Koh, một nghiên cứu viên tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S.Rajatanam, thì Bắc Kinh cần thêm các vệ tinh vì hệ thống vệ tinh hiện tại của Bắc Kinh có một số điểm yếu.

Việc tăng cường quân sự hóa các hòn đảo nhân tạo và vùng phủ sóng vệ tinh ở Biển Đông làm cho Trung Quốc đến gần mục tiêu thồng trị Biển Đông. Các căn cứ chuyển tiếp sẽ giúp Bắc Kinh duy trì ưu thế kiểm soát, tuần tra trên không, trên biển liên tục trong khu vực. Ngoài ra, việc này đã củng cố các tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc đối với gần như toàn bộ Biển Đông. Ngoài, Trung Quốc, hiện có Đài Loan, Malaysia, Philippines, Việt Nam, Brunei và Indonesia đều tuyên bố chủ quyền.

Những động thái của Bắc Kinh ở Biển đông đến vào thời điểm có cơ hội chiến lược. Đối với Philippines – quốc gia theo truyền thống cùng với Việt Nam chỉ trích Trung Quốc gay gắt nhất về vấn đề Biển Đông – thì hiện nay đã hợp tác với Trung Quốc kể từ khi Tổng thống Rodrigo Duterte lên nắm quyền năm 2016. Một yếu tố quan trọng khác đó là Hoa Kỳ. Năm nay, mối quan tâm chủ yếu của Hoa Kỳ là chương trình hạt nhân của Bắc Triều Tiên. Ngoài ra, chính quyền của Tổng thống Donald Trump cũng đặt ưu tiên hàng đầu là mối quan hệ thương mại song phương với Trung Quốc. Bằng tín nhiệm của mình, chính quyền Trump đã cho phép hoạt động tự do hàng hải (FONOPS) ở Biển Đông nhiều hơn chính quyền của Tổng thống Obama. Trong khoảng thời gian từ 05/5 – 10/2017, Hải quân Hoa Kỳ đã tiến hành bốn cuộc điều tra chống lại các yêu cầu phi lý về chủ quyền của Trung Quốc trên Biển Đông; tuy nhiên, vấn đề hạt nhân của Triều Tiên và các quan hệ thương mại đã chi phối mối quan hệ song phương giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Chính quyền Trung Quốc cũng tích cực tìm cách bác bỏ những chỉ trích của khu vực về các động thái trên Biển Đông bằng cách đồng ý nối lại đàm phán về một Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) với ASEAN. Những cuộc đàm phán đã diễn ra trong suốt năm 2017. Tuy nhiên, bất kể kết quả đàm phán thế nào, thì ASEAN không có khả năng thay đổi mục tiêu cuối cùng của Bắc Kinh là củng cố sự kiểm soát của mình đối với Biển Đông

Lê Dong

»Cùng chủ đề