Pavel Zhebrivskiy là người thay thế ông Kihtenko trên cương vị chủ tịch UBHC bán quân sự tỉnh Donetsk vào ngày 12 tháng 6 năm 2015 với nhiệm vụ hàng đầu là ngăn chặn buôn lậu và củng cố tuyến phòng thủ trên giới tuyến tạm thời, đồng thời nhiệm vụ của ông là bảo đảm chống tham nhũng và tổ chức bầu cử địa phương vào ngày 26 tháng 10 năm nay có hiệu quả. Ông Zhebrivskiy trả lời phỏng vấn của hãng tin “Ligabiznesinform” mà chúng tôi giới thiệu với bạn đọc để thấy rõ hơn tình hình ở Donbass.

Phần I nói về tài phiệt Donbass

PV: – Nhiệm vụ của ông được Poroshenko giao là gì?

– Tiến tới biên giới trước chiến tranh và thành lập thượng lưu tinh hoa mới của Donetsk.

PV: – Ông sẽ làm việc này như thế nào, thưa ông?

– Tại tỉnh Donetsk ban đầu là cộng sản lãnh đạo, những người đã kể cho giới thợ mỏ và luyện kim rằng họ là nghề danh giá nhất thế giới, sau đó thì bọn xã hội đen lụng đoạn làm cho tất cả đều sơ hãi, rồi xuất hiện các tập đoàn tài chính công nghiệp. Những năm gần đây chính những tập đoàn này đi đầu trong đời sống chính trị và văn hóa xã hội. Ở đây cần phải hiểu rằng, ai nuôi cô gái ấy thì người đó được phép ôm. Thành thử cần phải thay đổi bộ mặt tỉnh Donetsk. Tôi nhìn thấy nó sẽ là môt bộ mặt có trí tuệ. Hôm thứ 5 (23 tháng 7) chúng tôi trong cuộc họp chuyên môn đã thông qua chiến lược phát triển tỉnh Donetsk tới năm 2020. Tất cả đã được viết ra, cũng như 20 năm về trước:

Đuổi kịp và vượt, làm tốt thêm, gia tăng, nấu nhiều thép, thu nhiều ngũ cốc…

Đó không phải là nhiệm vụ của tỉnh. Nhiệm vụ của chúng tôi – thiết lập nên những điều kiện để doanh nghiệp hoạt động. Thay đổi cơ cấu kinh tế của tỉnh Donetsk. Hiện tại ở đây chỉ có các tập đoàn tài chính-công nghiệp và những thứ nuôi họ.

PV: – Bao nhiêu thời gian đ tiến tới biên giới và lập nên tinh hoa thương lưu mới, thưa ông?

– Tôi nghĩ là phải mất 10 năm để có thể thay đổi cơ bản tình hình. Ở Singapour và Hàn Quốc người ta cũng làm như vậy, trong nhiều nước mà ngày hôm nay trở thành rồng Châu Á là như thế. Chúng tôi xác định các luật chơi, kể cả chủ nghĩa ưu đãi cho kinh doanh nhỏ và vừa. Nếu đặt nhiệm vụ thu ngân sách từ doanh nghiệp nhỏ và vừa thì chính quyền tỉnh sẽ có chính sách ưu đãi đối với các doanh nghiệp này và hiển nhiên bộ mặt và cơ cấu của tỉnh sẽ thay đổi.

PV: – Hiện bây giờ thì xí nghiệp loại gì thưa ông?

– Khác nhau. Chẳng hạn, chúng tôi tới huyện Dobropolskiy. Ở đó trước đây người ta đào than với mỏ tự tạo thủ công và bây giờ người ta bỏ và đầu tư tiền vào kinh doanh vườn cây ăn quả. Theo công nghệ Châu Âu và Izrael – tưới nhỏ giọt và công nghệ sạch. Doanh nghiệp có lãi và không phụ thuộc vào các tập đoàn công nghiệp-tài chính. Có hy vọng vào linh vực công nghệ thông tin và doanh nghiệp giàu chất xám.

Một vấn đề khác – chúng tôi muốn làm tỉnh Donetsk thành cửa ngõ của Châu Âu vào Châu Á. Điều đó có nghĩa là sẽ xuất hiện nhiều trung tâm Logistic giữa các nước Châu Âu với Nga. Đó còn là các nhà ga, bến cảng, sân bay và kho tàng thay vì cho vai trò của Franfurt, Gatvic, và đường tàu hỏa.

PV: – Trong một phỏng vấn ông nói Odessa thì dân chủ quá thể, còn Donetsk thì chưa bao giờ có dân chủ mà chỉ có giới chủ. Hiện các băng đảng này còn khống chế xã hội nữa không, thưa ông?

– Họ thì ai cũng biết. Đó là DTEK và Metinvest của Akhmetov, đó là các tập đoàn công nghiêp-tài chính của Kolesnikov, Kluyev. Họ có vị thế trong chính trị và trong  kinh tế, trong các cơ cấu quyền lực nhà nước. Họ khống chế toàn bộ trong tỉnh.

PV: – Cần phải chèn ép họ ra như thế nào? Và có cần không, thưa ông?

– Cần phải buộc họ sống theo luật pháp. Đối với tôi hiển nhiên phương án tối ưu nhất là quốc hội phải thông qua một luật chống hội tín dụng và chống độc quyền khắt khe hơn. Ở Châu Âu tất cả các công ty cơ cấu trục đứng đều bị hủy bỏ. Không thể có độc quyền than, độc quyền than cốc, độc quyền quặng, độc quyền thép. Bởi vì sẽ không có thị trường và do đó cũng không có cạnh tranh. Chẳng hạn như ông Boyko quá cố từng buộc phải bán nhà máy cán tháp (Ilich) do không có nguồn quặng, ông ta buộc phải mua quặng từ nước ngoài và vì thế không thể cạnh tranh được trên thị trường và buộc phải bán nhà máy. Thành ra, theo tôi thì việc thông qua các luật cứng rắn này sẽ là sự giúp đỡ đáng kể của chính quyền trung ương.

PV: Liệu có khả năng đó không nếu quốc hội các tài phiệt đều có lobby?

– Điều đó là phức tạp. Tôi nói với nhiều đại biểu ở quốc hội nhưng hiện tại không ai hiểu cho. Có khả năng khác thuộc thẩm quyền của tôi đó là buộc họ sống theo pháp luật. Phải trả lương xứng đáng, tuân thủ luật pháp về môi trường.

PV: – Cụ thể hơn – ông có gặp gỡ và đ nghị Akhmetov, Kluyev và Kolesnikov sống theo pháp luật không?

– Tôi chưa gặp được ai trong số họ. Về nguyên tắc tôi cũng không có ý định đề nghị gặp gỡ. Nếu họ cần thì họ cứ tự đến và chúng tôi sẽ nói chuyện. Còn vào thời điểm hiện nay những cuộc gặp gỡ như thế là chưa cần thiết. Để làm điều này có cơ quan thực thi pháp luật, cơ quan ngân khố và cơ quan bảo vệ môi trường dưới quyền kiểm soát của tôi.

PV: – Đã có kết quả công tác gì trong lĩnh vực này?

– Chưa có kết quả gì. Điều này không hề đơn giản. Ở tỉnh Donetsk tất cả đều dính líu với nhau. Trong một cuộc họp người ta miêu tả tình hình: tay đảng Các khu vực này, tay của Các khu vực kia… đều thuộc đảng Các khu vực… dính líu với nhau. Tôi nói: Vậy thì đưa tất đảng Các khu vực ra bắn sao? Vấn đề là ở chỗ nếu bạn không phải là thành viên đảng Các khu vực ở tỉnh Donetsk thì bạn chẳng thể trở thành công nhân viên trong cơ quan hành chính, kể cả ở chức vụ thấp nhất, chưa nói đến là đại biểu nhân dân hay cơ quan nhà nước cao hơn. Và hôm nay chúng ta thấy có thể ủng hộ ai làm thị trưởng thành phố. Không có ứng viên như thế. Bởi vì tất cả những người có ý kiến khác ở Donbass đều đã bị tiêu diệt.

PV: Vai trò của các tài phiệt này trong tình hình ở Donetsk? Tại sao Kolomoyskiy ở Dnepropetrovsk lại không để xảy ra chiến tranh, còn họ thì để xảy ra?

– Tôi nghĩ là họ đã sa đà vào cuộc chơi. Trong thời kỳ đầu họ nghĩ chỉ dựng lên một sự hỗn loại như vào năm 2004, nhằm mục đích mặc cả ưu tiên cho mình, tối thiểu là ở Donbass. Khi tất cả bắt đầu rồi và hiển nhiên là dưới sự ảnh hưởng của các đặc vụ Nga đã nằm vùng ở đây thì họ nghĩ là có thể dừng quá trình vào bất kỳ thời điểm nào. Nhưng khi những tên li khai cầm được súng trong tay và sự ủng hộ của chế độ ở Kremlin thì họ mới hiểu. Và bây giờ theo tôi là tình hình có 80-90% là thoát ra ngoài sự kiểm soát của những người muốn chơi trên những sự kiện này. Họ đã chơi quá đà.

PV: – Nghĩa là chỉ còn 10-20% tài phiệt còn có ảnh hưởng trên lãnh thổ do chiến binh kiểm soát, thưa ông?

– Tôi nghĩ là khoảng như thế.

PV: – Liệu Akhmetov, Kluyev và Kolesnikov có phải chịu trách nhiệm hình sự về điều này?

– Tôi nghĩ chưa chắc đã chứng minh được sự liên đới của họ. Điều đó là không thể. Nhưng ít nhất họ phải chịu trách nhiệm tinh thần và trách nhiệm chính trị. Nếu họ quả thật là người Donetsk thì họ cần phải hiểu: việc giết thường dân – đó là một phần thuộc lương tâm của họ.

PV: Hiện ai đangngồi” (nắm quyền kiểm soát) trên luồng than tỉnh Donetsk?

– Ngày hôm nay có hầm mỏ của nhà nước như “Dobropolugol”…, hiện do Akhmetov thuê. Có những hầm mỏ thuộc các tập đoàn công nghiệp tài chính khác. Vì thế không có độc quyền trong ngành than. Tiện thể, lần đầu tiên tôi thấy điều lạ phổ biến ở Donetsk: Các tập đoàn công nghiệp-tài chính không mua các xí nghiệp nhà nước mà thuê rồi làm cho các xí nghiệp này trở thành phá sản, sau đó vứt đi. Không cần phải đầu tư, hiện đại hóa gì vào đó bởi vì không phải là sở hữu của họ. Họ cứ thế xúc đến khi xí nghiệp sụp đổ. Trong mỗi thành phố thế nào cũng có xí nghiệp như thế. Đối với tôi đó là cú sốc. Trước đây tôi không nhìn thấy điều này.

Nói chung vấn đề than là rất gay gắt trước mặt chúng tôi. Có các hầm mỏ của nhà nước và chúng tôi phải nói chuyện với mỗi giám đốc. Một số hầm mỏ được bán với giá 982 Hrivnia, trong khi trị giá 5 ngàn Hrivnia. Vừa năm ngoái một số hầm mỏ nhận tiền trợ cấp của nhà nước tất cả 660 triệu. Và chúng tôi dự định kế hoạch tiến tới hoạt động bình thường. Nơi nào không thể thì phải đóng cửa hầm mỏ. Tiền sẽ được đầu tư vào chỗ nào sinh lời được, tạo việc làm và có lương. Phải đầu tư 1 năm và sau đó mới tính chuyện có lời. Còn hiện nay số tiền này chẳng thể mang lại gì cho nhà nước và cho mọi người.

PV: – Một trong số nhiệm vụ của ngành than là lấy lại những cí nghiệp bị tư nhân hóa bất hợp pháp, trong số đó có cả những xí nghiệp làm thủ tục cho con trai Yanukovich. Liệu có kết quả không, thưa ông?

– Đã khởi động quá trình. Công tố họ làm việc này, còn SBU nữa. Nhưng không có gì nhanh chóng được.

PV: Có phải Yanukovichcon vẫn tiếp tục kinh doanh tỉnh Donetsk?

– Vâng, ngày hôm nay còn những doanh nghiệp thuộc tập đoàn MACO của A.Yanukovich trực tiếp hoặc gián tiếp.

PV: Họ không có vấn đ với nhà nước?

– Tại sao không? Nhà nước sẽ không bỏ qua, nếu như đã giao nhiệm vụ cho cơ quan công tố và an ninh.

PV: – Làm gì với các xí nghiệp nhà nước đang trên lãnh thổ bị chiếm đóng, nhưng đăng ký ở ngoài khu vực này?

– Ngày hôm nay có cung cấp than từ lãnh thổ tạm thời bị chiếm đóng vào Ukraina. Các công ty khác nhau thực hiện điều này. Nhiều hơn cả tất nhiên là “Metinvest”, kể cả các mỏ KrasnodonUgol, SverlovAntracit. Họ nộp thuế. Cơ quan ngân khố và cả cơ quan ATO kiểm soát.

PV: – Ông không nhìn thấy vấn đ gì trong vấn đ này chứ?

– Có vấn đề, nhưng chúng tôi cần phải xét tới một số việc và thông qua quyết sách chính trị chiến lược. Có 50% tiền thuế của chính quyền địa phương nhận từ các xí nghiệp này.

PV: – Con số tổng trong năm nay sẽ thế nào?

– Tôi không nhớ được, nhưng đó là hàng chục tỷ Hrivnia.

PV: – Nói chính xác xem, một nửa ngân sách của tỉnh Donetsk được hình thành từ các xí nghiepj thực tế nằm trên lãnh thổ bị chiếm đóng sao, đúng không thưa ông?

– Đúng. Tiền thuế lớn được nộp ngân sách từ các xí nghiệp như thế. Còn một điều quan trọng: nếu con người có việc làm thì anh ta sẽ không cầm súng và không bắn vào quân đội Ukraina, và cũng không dùng súng cối để nã vào khu dân cư. Ở đây cần ý chí chính trị. Sự phong tỏa kinh tế hà khắc trong tình hình này chỉ là quy ước thôi. Phong tỏa không làm cho vòng tròn khép lại, còn chúng ta chỉ khóa có một chiều trong khi biên giới ra-xít (với Nga) vẫn mở ngỏ. Nhưng tôi sẵn sàng thực hiện bất kỳ quyết định chính trị nào. Nếu quyết định phong tỏa kinh tế thì tôi thực hiện. Cần phải cân nhắc quan điểm với các cộng sự Châu Âu và thu nhập ngân sách, đồng thời cả quá trình thương lượng với Nga – cả tổ hợp các vấn đề. Thành thử quyết sách cuối cùng là ở Kyiv.