Hai năm qua, Phán quyết ngày 12/7/2016 của Tòa Trọng tài theo Phụ lục VII Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 (gọi tắt là Tòa Trọng tài) về vụ Philippines kiện Trung Quốc là thắng lợi đặc biệt to lớn, mang ý nghĩa lịch sử về mặt pháp lý trong đấu tranh với yêu sách chủ quyền phi lý và hoạt động phức tạp của Trung Quốc ở Biển Đông. Phán quyết của Tòa trọng tài phần lớn đưa ra kết luận về vùng biển (maritimes areas), hơn là về điểm nước nào làm chủ vùng đất đai nào (sovereignty over territories, tức các đảo, đá).

Chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam tại phần lớn hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa và các quyền chủ quyền đi liền với các vùng biển chung quanh chúng được xây dựng trên căn bản chắc chắn của các chứng cứ sự kiện lịch sử và các nguyên tắc của công pháp quốc tế truyền thống và của luật quốc tế mới trong Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). Phán quyết của Tòa Trọng tài là có tính chung quyết và bó buộc các phe đương tụng về mặt thẩm quyền xét xử. Trung Quốc tìm cách lờ Tòa Trọng tài đi, không tham gia tranh tụng và chỉ làm một bài viết bên ngoài Tòa án. Đây là một chiến thắng vẻ vang của Philippines và là một thất bại ê chề của Trung Quốc trong tham vọng quá đáng xác nhận bừa chủ quyền trên một khoảng đại dương quá lớn trong Biển Đông (Biển Nam Hải), mà Trung Quốc gọi là “Đường 9 đoạn”.

Khi Tòa Trọng tài bàn về các vấn đề dưới ánh sách UNCLOS 1982, bản án của Tòa không xét đến yêu sách của các bên, xác nhận chủ quyền về đất đai, về đá và đảo ở Hoàng Sa và Trường Sa, vì chủ quyền đất đai thuộc lĩnh vực của Luật quốc tế Truyền thống hay Tập tục đã có từ 4 thế kỷ nay. Bản án có ảnh hưởng gián tiếp tới việc định nghĩa đặc tính của các thực thể trên biển đó. Bản án cho Philippines một chiến thắng pháp lý rõ rệt, dựa trên các quy tắc về luật vùng biển trong UNCLOS. Trung Quốc không thể dùng “Đường 9 đoạn” mà đòi hỏi chủ quyền lịch sử trên 80% diện tích Biển Đông (Biển Nam Hải), phải từ bỏ các hoạt động quấy phá trước đây, tôn trọng quyền chủ quyền của Philippines về tài nguyên cá, dầu khí, khoáng sản trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và thềm lục địa của Philippines, không được làm hại tới mức vô phương cứu chữa như Trung Quốc đã làm, tàn phá môi sinh đại dương. Các điểm thắng lợi pháp lý này của Philippines cũng có lợi cho các quốc gia ven Biển Đông khác, như Việt Nam.

Phán quyết của Tòa Trọng tài khẳng định Trung Quốc không đưa ra được căn bản luật quốc tế nào cho yêu sách “Đường 9 đoạn” mà còn mơ hồ hay mâu thuẫn trong lúc biện giải tại các hội nghị quốc tế, khi nối đến “vòng cung lịch sử” (historical circumstance), “vùng biển lân cận” (adjacent water) tính từ các đảo, đá của Hoàng Sa, Trường Sa. Yêu sách quá đáng của Trung Quốc xâm phạm chủ quyền của các quốc gia ven Biển Đông khu vực Đông Nam Á trong vùng lãnh hải (territorial sea) 12 hải lý và trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) cũng như ở thềm lục địa (continental shelf) tính từ đường cơ sở ra 200 hải lý.

Các quyền chủ quyền về tài nguyên, trong đó có tài nguyên sinh vật như hải sản sống trong vùng biển 200 hải lý đó, cũng như tài nguyên vô sinh như dầu khí và khoáng chất dưới đáy biển, là các quyền riêng (exclusive rights) của các quốc gia ven Biển Đông được hưởng mà không cần ra tuyên bố xác lập (UNCLOS, các điều 56, 57; 76, 77). Các quốc gia ven Biển Đông có quyền xây các kiến trúc nhân tạo trên các đá, dù nhô trên mặt nước biển hay ngầm, thành các đảo nhân tạo, thi hành nghiên cứu biển, quy định việc bảo vệ môi sinh, miễn là họ tôn trọng các quốc gia khác khi họ sử dụng quyền tự do lưu thong hang hải (freedom of navigation), đặt các ống dẫn dầu hay cáp ngầm. “Đường 9 đoạn”, yêu sách vùng biển rộng lớn của Trung Quốc trên Biển Đông, là hoàn toàn trái với UNCLOS và vô gái trị./.

Bài viết của Lê Dong

»Cùng chủ đề