Như báo chí đưa tin ngày 26 tháng 1 trợ lý của tổng thống Nga Vladislav Surkov sẽ gặp gỡ với đại diện đặc biệt của bộ ngoại giao Hoa Kỳ về Ukraina Curt Volker ở Ả rập Emirates để thương lượng về điều tiết tình hình xung đột ở miền đông Ukraina.

Nga cũng thừa nhận Donbass là của Ukraina >>

Trả lời báo chí về cuộc gặp gỡ này thư ký báo chí Điện Krelim, ông Dmitry Peskov nói rằng, chẳng qua là đối chiếu giờ đồng hồ thôi.

Tuy nhiên có nhiều dấu hiệu có thể có những thay đổi quan điểm mà hiển nhiên phải đối chiếu. Trước cuộc gặp gỡ lần này ông Volker cũng từng nhận xét tương tự khi nói rằng, tất cả phụ thuộc vào một người, đồng nghĩa phụ thuộc tổng thống Nga Vladimir Putin. Trong khi đó các chế tài chống Nga từ phía Hoa Kỳ đang càng ngày càng thắt chặt hơn. Ngày hôm qua chính quyền Mỹ đã gia tăng một số nhân vật và xí nghiệp của Nga (thêm vào Danh sách trừng phạt 30 tên tất cả) vào danh sách những đối tượng bị áp chế tài, theo đó các tài khoản ngân hàng và tài sản của họ ở Mỹ và các nước phụ thuộc Mỹ sẽ bị đóng băng.

Rõ rằng thời điểm mở rộng chế tài của Mỹ là không tình cờ – ngay trước khi cuộc gặp gỡ Surkov – Volker sẽ diễn ra ở Dubai.

Mỗi lần trước khi gặp gỡ với trợ lý tổng thống Nga Vladislav Surkov để thảo luận giải pháp chấm dứt xung đột ở Donbass đại diện Hoa Kỳ Curt Volker đều làm một hoặc nhiều chuyến thăm các nước đồng minh của mình, mà trước hết là với lãnh đạo Ukraina. Điều đó dễ hiểu, bởi vì bất cứ giải pháp nào về Donbass cũng phải được sự đồng ý của lãnh đạo Ukraina như tổng thống Ukraina từng đã nhiều lần tuyên bố.

Lần này có vẻ như lãnh đạo Ukraina bắt mạch tư duy thực tế của ông Volker và đã đón đầu cuộc gặp gỡ của ông với trợ lý tổng thống Nga Vladislav Surkov vào ngày 26 tháng 1 năm 2018 mà đã có những động thái đáng chú ý. Vừa mới đây thôi quốc hội Ukraina đã thông qua dự luật về tái hội nhập phần lãnh thổ bị chiếm đông ở miền đông, trong đó khẳng định về mặt lập pháp rằng Nga là quốc gia xâm lược và ám chỉ rằng quân đội Ukraina hoàn toàn có quyền sử dụng biện pháp quân sự để đánh đuổi quân xâm lược lấy lại chủ quyền đối với lãnh thổ bị chiếm đóng !

Quả là một văn bản lâp pháp mà ông Volker đang rất cần. Nếu chúng ta lưu ý tới việc trước đó chính quyền Mỹ đã công khai viện trợ vũ khí phòng thủ sát thương cho Ukraina thì thấy một chuỗi các sự kiện đang là những công cụ mạnh trong tay ông Volker trong các cuộc thương lượng với ông Surkov về giải pháp hòa bình.

Đồng thời đừng quên rằng, vào tháng 2 hoặc đầu tháng 3, trước ngưỡng cửa bầu cửu ở Nga Hoa Kỳ sẽ công bố danh sách các quan chức và các xí nghiệp của Nga sẽ bị áp những chế tài mạnh mẽ, sau khi CIA trong thời gian 6 tháng có nghĩa vụ công bố các dữ liệu về tài sản “không rõ nguồn gốc” mà cơ quan này được lệnh điều tra trên toàn thế giới của các quan chức Nga, của các quan chức gần nhất của chế độ ở Điện Kremlin.

Thương lượng theo thể thức “Normandia” cũng chưa mang lại kết quả gì đáng kể >>

Tất nhiên rồi, chưa rõ Kremlin sẽ phản ứng như thế nào trong đàm phán và cả sau đó nếu như thương lượng Volker-Surkov không đạt kết quả nhưng những sự thật nêu trên là những công cụ gây sức ép vô cùng lớn trong tay ông Volker. Điều dễ hiểu là nếu đàm phán không có kết quả tích cực thì các sự kiện sẽ diễn ra rất nhanh trong thời gian sau đó, nghĩa là trong tháng 2 đầu tháng 3, trước thềm bầu cử tổng thống Nga được diễn ra vào ngày 18 tháng 3.

Không cần phải chờ đợi gì vẫn có thể giả định với xác suất lớn là tổng thống Vladimir Putin vẫn sẽ tiếp tục trên cương vị người đứng đầu nước Nga sau cuộc bầu cử tới, ít nhất cơ sở cho tiên đoàn này là không có ứng viên đối lập nào đủ khả năng đối chọi với ông Putin trong cuộc bầu cử sắp tới. Nhưng trong trường hợp đó khả năng nối lại quan hệ Nga-Mỹ là vô cùng nhỏ bởi vì các cơ hội đã bị bỏ qua.

Có vẻ Phương Tây đã rất cố gắng và nhẫn nại nâng dần mức độ của các chế tài lên từ từ trong vòng 4 năm qua để không tạo nên những thay đổi đột ngột trong quan hệ với Nga và cũng là để thời gian cho sự cân nhắc. Các chế tài dù không phải là biện pháp duy nhất có hiệu quả nhưng là cần thiết để gây áp lực lên chế độ ở Kremlin.

Triển khai LLGGHB ở Donbass kể cả kiểm soát biên giới Nga-Ukraina được Mỹ và cộng đồng quốc tế ủng hộ, tuy nhiên phía Nga đòi hỏi những bảo đảm chính trị, giải quyết chế độ đặc biệt và ân xá trước, trong khi phía Ukraina đòi giải quyết vấn đề an ninh bằng LLGGHB trước, sau đó mới giải quyết vấn đề chính trị, trong đó có ân xá và bầu cử ở Donbass theo luật pháp Ukraina và tiêu chuẩn quốc tế… 

Tuy nhiên mới đây những đề xuất triển khai Lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc ở Donbass là một đề nghị tích cực hướng tới mở đường ra về trong danh dự cho phía Nga đưa quân đội và khí tài về nước, tái phục hồi chủ quyền lãnh thổ cho Ukraina. Vài trò của ông Surkov và Volker có lẽ chính là giải quyết vấn đề then chốt này, bởi vì quan điểm của phía Nga và phía Ukraina cho tới giờ phút này là còn rất khác nhau.

Phía Nga muốn giải quyết vấn đề ân xá và bảo đảm chính trị cho Donbass trước, sau đó mới tới vấn đề an ninh, trong khi phía Ukraina đòi phải giải quyết vấn đề an ninh trước sau đó mới tới vấn đề ân xá và chính trị. Mỗi bên đều có cái lý của mình, chẳng hạn, nếu không có ngừng bắn, rút quân đội và bảo đảm an ninh thì chẳng thể ân xá và tổ chức bầu cử theo luật pháp của Ukraina. Tất cả những đòi hỏi của hai phía đều có trong các thỏa thuận Minsk nhưng thỏa thuận Minsk chưa phải là quy trình quy định điều gì làm trước điều gì làm sau… Thế mới cần tới thương lượng và đàm phán của Nhóm liên lạc ba bên…

Cho tới thời điểm này chỉ riêng vấn đề ngừng bắn và nhân đạo mà Nhóm liên lạc ba bên cũng không hoàn thành được sứ mạng thì nói gì tới các vấn đề tiếp theo. Kể cả thương lượng ở cấp độ được gọi là “Thể thức Normandia” với sự tham gia của thủ tưởng Đức và tổng thống Pháp cũng chưa mang lại kết quả gì đáng kể.

Thành thử thương lượng Surkov – Volker có vẻ là nấc thang cuối cùng, là thương lượng kép với sự lôi cuốn ảnh hưởng và vai trò của Hoa Kỳ vào giải quyết xung đột Donbass được các phía liên quan và cộng đồng quốc tế hi vọng sẽ có kết quả tích cực. Dù sao nước Mỹ cùng có những đòn bẩy gây áp lực lên Nga nhiều, mạnh mẽ và hiệu quả hơn, kể cả về chính trị, ngoại giao cũng như về kinh tế.

Thiết nghĩ nếu hòa bình ở Donbass không được tái thiết, chủ quyền Ukraina không được phục hồi thông qua triển khai LLGGHB ở miền đông thì khả năng đối đầu Nga-Mỹ sẽ gia tăng thành cao trào và điều này sẽ đánh dấu sự bắt đầu một cuộc chiến tranh lạnh mới vô cùng nguy hiểm cho tất cả.

Hoàng Xuân Kiểm

»Cùng chủ đề