Trong suốt thời gian gần 30 năm sống trên đất khách quê người, với bao nhiêu chuyện buồn vui, thăng trầm của cuộc sống, chúng tôi những người con đất Việt sống xa xứ, trong sâu thẳm lòng mình luôn mong muốn được tiếp cận những thông tin mới nhất về quê hương xứ sở và cũng do những yêu cầu bức thiết về các thủ tục giấy tờ tuỳ thân liên quan đến bản thân và của mỗi gia đình người Việt Nam ở thành phố cảng Odessa, tôi thường hay tiếp xúc với Tổng Lãnh sự quán ta tại Odessa trước đây và Đại sứ quán Việt Nam tại Kiev, Ucraina.

Biết bao nhiêu thế hệ cán bộ ngoại giao, những chiến sỹ trên mặt trận đối ngoại của  ta đến và đi, mà chúng tôi thường hay nói đùa là cứ «Xuân Thu nhị kỳ`’ các “bác Sứ” ta lại luân chuyển công tác tại mảnh đất Ucraina xinh đẹp, giàu có và cũng không ít những khó khăn bất ổn. Nếu tôi nhớ không lầm thì đến nay đã có 6 vị Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước ta tạị Ucraina kể từ khi nước này tuyên bố độc lập vào năm 1991. Các Đại sứ ở Ucraina mỗi người một vẻ cả về hình thức lẫn tính tình, nhận được những lời khen tiếng chê khác nhau từ cộng đồng ta và từ sở tại. Nhưng một vị Đại sứ để lại trong tôi những ấn tượng tốt đẹp và nhiều kỷ niệm nhất có lẽ là tân Đại sứ nước ta Nguyễn Minh Trí.

Giữa năm 2013, tôi đã nghe “Tin đồn” rằng sắp tới sẽ có một Đại sứ nam sang thay Đại sứ Hồ Đắc Minh Nguyệt. Bạn bè tôi ở trong nước gọi sang thông báo “đây sẽ là người quen của anh đấy”, người đã từng gắn bó với mảnh đất Ucraina hai nhiệm kỳ với cương vị khác nhau từ phiên dịch tiếng Nga, Chánh Văn phòng đến Trưởng phòng Lãnh sự của Đại sứ quán. Tôi đoán ra ngay là anh Trí, một người đàn ông trông lúc nào cũng phong độ, ga lăng, một cán bộ ngoại giao năng nổ và hết sức tận tuỵ với công việc và nhiệt tình với cộng đồng. Tôi còn nhớ, hồi anh làm Trưởng phòng Lãnh sự, vào những năm 1998-2001 với cương vị là trưởng phòng lãnh sự anh đã kiên quyết đề nghị Đại sứ Đoàn Đức lúc bấy giờ là tạo mọi diều kiện cấp thị thực AB cho những doanh nhân có nhu cầu đi lại công tác thậm chí đánh hàng hóa, chúng tôi chứng kiến những tranh luận nảy lửa tại cuộc họp với ban lãnh đạo cộng đồng tại Odessa. Để Đại sứ Đoàn Đức hiểu, không phải dễ, ấy thế mà khi về đến Kiev chủ trương cấp AB cho bà con ta đã được Đại sứ chấp thuận. Nghĩ lại đến bây giờ bao nhiêu doanh nghiệp không riêng ở Odessa và trên toàn lãnh thổ Ucraina phải biết ơn anh Trí.


Không có thị thực AB thì làm sao bà con ta đi Trung Quốc để làm hàng hóa được, mà hàng hóa của người Việt Nam ta kinh doanh chủ yếu là từ Trung Quốc về Ucraina. Nhiều doanh nhân đã rất thành đạt nhưng có lẽ họ cũng không hiểu ra đằng sau những thành công của họ còn có những người luôn đau đáu vì cộng đồng, những người luôn tạo mọi điều kiện hỗ trợ pháp lý cho bà con ta làm ăn được thuận lợi. Cũng những năm tháng làm trưởng phòng lãnh sự có những lần được thông báo  người Việt Nam bị công an bạn giữ do thiếu giấy tờ hoặc có người gặp tai nạn, anh chẳng quản ngại đêm khuya, ngày nghỉ, lao đi giải quyết công việc ngay, không nề hà và chẳng đòi hỏi điều gì.


 Giải quyết được việc cho bà con xong, anh chẳng bao giờ nhắc lại điều này mà coi đây là trách nhiệm phải làm của mình khi được Nhà nước cử sang nước ngoài công tác. Có lần anh tâm sự «mình đã trải qua bao nhiêu năm sống ở nước ngoài, chuyện buồn, chuyện vui của cộng đồng mình cũng đã trải nghiệm nhiều. Bà con mình phải lăn lộn mưu sinh vất vả, nếu mình có khả năng giúp được bà con, mình sẽ giúp hết lòng. Cộng đồng mà ổn định làm ăn tốt thì Sứ quán cũng «mở mày, mở mặt». Câu nói của anh làm tôi liên tưởng đến lời dạy của Bác Hồ «Lấy dân làm gốc» trong khi lãnh đạo và điều hành đất nước của Đảng ta. Có lẽ những người cán bộ như anh đã thấm nhuần và thực hiện tốt những lời dạy của Bác Hồ, đã đóng góp không nhỏ vào sự thành công của cộng đồng ta tại Ucraina thời gian qua với những tên tuổi đã nổi danh trong nước như các doanh nhân Phạm Nhật Vượng, Lê Viết Lam, Khu làng Thời đại ở Kharkov, làng Sen ở Odessa…


 Chính vì vậy, khi nhận được tin anh sẽ sang công tác vào đầu tháng 1 năm nay, anh em chúng tôi ở Odessa vội vàng gác mọi công chuyện, lái xe lên Kiev đón anh. Cuộc gặp gỡ ở sân bay thật cảm động. Vượt qua mọi nghi thức ngoại giao, anh đến thăm hỏi ân cần từng người như một người anh đã lâu không gặp các em. Buổi tối liên hoan đón anh chị hôm đó cũng thật đầm ấm. Chúng tôi cùng nhau ôn lại những kỷ niệm cũ, cùng nhau hát những bài hát Nga thời Xô Viết. Mọi người trong buổi liên hoan thật sự cảm động khi anh nói lên những cảm nghĩ của mình khi được quay lại Ucraina, nơi anh đã gắn bó trong hai nhiệm kỳ công tác ở Sứ quán và những chuyến công tác tại địa bàn SNG, trong đó có Ucraina, một khu vực anh nắm rõ đến “chân tơ, kẽ tóc” với tư cách một cán bộ ngoại giao lâu năm, đầy kinh nghiệm. Anh rất quan ngại trước những biến động chính trị phức tạp, khó lường tại Ucraina, vì điều này ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống và làm ăn của cộng đồng ta tại đây. Đồng cảm với bà con, anh mong muốn trong nhiệm kỳ của mình, trên cương vị là người đại diện cao nhất của nước ta tại Ucraina, anh sẽ cố gắng hết sức mình để thúc đẩy quan hệ truyền thống hữu nghị và đối tác toàn diện giữa hai nước Việt Nam và Ucraina, đồng thời tạo điều kiện tối đa hỗ trợ bà con ta sinh sống, lao động, học tập hợp pháp tại đất nước này. Phát biểu ngay tại hôm đặt chân đến Ucraina anh đã khẳng định: công tác cộng đồng là một trong những nghiệm vụ quan trọng của anh và Đại sứ quán.

 Các cụ ta có câu “nói thì dễ nhưng làm được mới khó”. Nhưng tôi thấy anh là con người của hành động, “lời nói đi đôi với việc làm”. Trong bối cảnh đất nước Ucraina mặc dù có những khó khăn bộn bề do cuộc khủng hoảng kinh tế từ năm 2008 gây ra, nhưng vẫn thanh bình là thế, bỗng dưng hỗn loạn, “rối như tơ vò” từ cuối năm 2013. Khởi đầu là cuộc biểu tình ở quảng trường Độc lập của người dân mong muốn đất nước thoát khỏi tình cảnh trì trệ, tham nhũng kéo dài và đưa đất nước tới “cuộc sống tươi sáng”, sớm hội nhập Châu Âu. Tiếp đến là chiến sự diễn ra khốc liệt và kéo dài giữa những lực lượng ly khai và quân chính phủ ở Donhetsk và Lugansk. Máu bao nhiêu người đã đổ xuống ở miền Đông, ở quảng trường Độc lập, trên phố Instituskaya ở Kiev, nhà công đoàn Odessa… Bao nhiêu gia đình ly tán, vợ mất chồng, mẹ mất con, con cái mất cha. Tình hình này không những làm cho người dân sở tại khốn khổ mà còn tác động trực tiếp đến cuộc sống và làm ăn của cộng đồng ta trên toàn Ucraina. Có thể nói đây là thời điểm khó khăn, thử thách lớn nhất đối với cộng đồng ta từ trước đến nay. Trong bối cảnh đó, những người làm ngoại giao, đặc biệt là người đứng đầu cơ quan đại diện thật bận rộn và vất vả. Chân ướt, chân ráo đến Kiev, mặc dù chưa trình được Quốc thư nhưng anh đã phải lao ngay vào công việc. Nào là theo dõi sát sao tình hình sở tại, nào là đặt những mối quan hệ mới với chính quyền địa phương, một chính quyền mới thành lập còn đang trong trứng nước, với những thay đổi nhân sự liên tục.


 Khi chiến sự miền Đông lan rộng và ác liệt hơn, anh hết sức trăn trở về sự an toàn về tính mạng và của cải của bà con ta. Anh đã họp lại đại diện lãnh đạo cộng đồng toàn Ucraina để thông báo tình hình sở tại và chính sách của Nhà nước ta đối với bà con tại Ucraina và cùng lãnh đạo cộng đồng bàn bạc những biện pháp cấp bách để sớm sơ tán bà con ta khỏi khu vực chiến sự, bảo vệ những quyền lợi chính đáng của bà con ta, đặc biệt là các cháu được sống an toàn, duy trì học tập và sinh hoạt. Thật cảm động khi biết được có những ngày nghỉ, ngày lễ, anh vẫn cùng một số anh chị em trong Hội người Việt Nam ở Kiev đi đón bà con sơ tán từ Donhetsk, đích thân thu xếp chỗ ở tạm cho bà con tại Trung tâm Thương mại Cầu Vồng. Anh tất tưởi đi đôn đáo liên hệ với các nơi ở Ucraina và trong nước để tạo điều kiện tối đa cho bà con tản cư. Cộng đồng ta thật thực sự xúc động được biết chính Đại sứ đã đề xuất với trong nước có cách giải quyết linh hoạt, hợp với “tình hình thời chiến” của địa bàn trong việc cấp giấy tờ tùy thân cho cộng đồng và đã được trên chấp thuận. Những việc làm của người đứng đầu cơ quan đại diện của chúng ta là như vậy, khó có thể đong đếm nhưng thật vô cùng ý nghĩa. Các cụ có câu “một miếng khi đói bằng một gói khi no” chẳng sai chút nào. Những nghĩa cử như phong trào vận động cộng đồng ta tham gia vào các hoạt động quyên góp ủng hộ người dân Ucraina ở miền Đông mà anh là người chỉ đạo thực hiện đã và đang được sở tại hoan nghênh, thể hiện truyền thống nhân nghĩa của dân tộc Việt ta, góp phần tăng cường mối quan hệ hữu nghị truyền thống gắn bó giữa hai dân tộc Việt Nam vả Ucraina từ nhiều năm nay.


 Nhiệm kỳ của anh chỉ mới bắt đầu. Bao nhiêu công việc bộn bề còn ở phía trước. Chúng tôi, những người quen của anh, những con người sống xa xứ, rất thèm những tình cảm ấm áp của quê nhà, từ những “công bộc” của dân vẫn luôn dõi theo từng giờ, từng ngày những thay đổi của đất nước, những bước phát triển mới trong quan hệ hai nước và đặc biệt là những việc làm của anh với cộng đồng. Viết về anh, tôi lại liên tưởng đến hình ảnh anh chủ nhiệm trong bài thơ của nhà thơ Hoàng Trung Thông:

 Anh làm chủ nhiệm đã ba năm

Ba năm vật lộn cùng khó khăn

Có mùa mạ chay, đồng khô cạn

Mười bậc nước leo lên ruộng cạn

Có mùa lúa chín lụt tràn qua

Lại phải nghiêng đồng, hắt nước đổ ra…

Đứng mũi chịu sào đầu gió ngược…

Hết sớm thôi chiều nắng lại mưa

“Ơi anh chủ nhiệm! Anh chủ nhiệm”

Để kết thúc ở đây, tôi xin phép được gọi anh một cách thân tình: từ “Ngài Đại sứ” sang một ngôn từ dân dã, đậm tình anh em, quần chúng một chút là “anh Đại sứ”. Chúc anh “chân cứng, đá mềm”, vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành xuất sắc trọng trách được Đảng và Nhà nước giao phó. Cũng nhân dịp Ngày Ngoại giao Việt Nam (28/8), chúng tôi xin gửi đến các đồng nghiệp của anh, những chiến sĩ trên mặt trận đối ngoại, những tình cảm và lời chúc chân thành. Mong rằng, giữa chúng tôi – những người Việt Nam đang sinh sống và làm việc xa Tổ Quốc và các anh – những đại diện của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta tại nước ngoài luôn đậm đà tình nghĩa quê hương và cùng ý chí phấn đấu cho một Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, sánh vai cùng các cường quốc năm châu, như Bác Hồ – nhà Ngoại giao Việt Nam thiên tài hằng mơ ước.

Odessa, 28/8/2014

Phóng viên báo DNODSSA
theo Nhân Ngày Ngoại giao Việt Nam (28 tháng 8)

»Cùng chủ đề